Bu Genetik “hile”, Vebanın Yüzyıllarca Sürmesine Yardım Etti
Araştırmacılar, kritik bir genin yokluğunun vebayı daha az virülent hale getirdiğini ve iki büyük salgının daha uzun sürmesine neden olabileceğini keşfettiler.
Yersinia pestis — hıyarcıklı vebaya neden olan bakteri — yeni bir araştırmaya göre, kemirgenlerin enfekte olduktan sonra daha uzun süre yaşamasına olanak tanıyan genetik bir değişiklik geçirdi.
Bu değişiklik, insanlık tarihinin en ölümcül olayı olan Kara Ölüm dahil olmak üzere iki önemli veba salgınının süresini uzatmış olabilir.
Fransa’daki Institut Pasteur ve Kanada’daki McMaster Üniversitesi’ndeki araştırmacılar, “pla” adlı geni incelemek için yüzlerce eski Y. pestis DNA örneğini inceledi.
29 Mayıs’ta Science dergisinde yayınlanan araştırmaları, hem birinci hem de ikinci büyük veba salgınlarının son aşamalarında Y. pestis genomunda pla geninin tekrarlarının azaldığını ortaya koydu. Araştırmacılar, bu pla azalmasının nihayetinde bu salgınların daha uzun sürmesine neden olduğuna inanıyor.
Justinianus Vebası olarak bilinen ilk veba salgını, altıncı yüzyılda Akdeniz havzasını vurdu ve iki yüzyıl boyunca on milyonlarca kişinin ölümüne neden oldu.
İkincisi, 1347’de Kara Ölüm’ün patlak vermesiyle ortaya çıktı ve sadece altı yıl içinde Avrupa nüfusunun tahmini %30 ila %50’sini öldürdü. Ancak bu sadece başlangıçtı. İlk salgın gibi, bu veba da yüzyıllar boyunca yeniden ortaya çıkmaya devam etti ve 500 yıldan fazla sürdü.
Bu yeni keşfedilen pla geninin evrimi, bu salgınların neden bu kadar uzun süre devam ettiğine dair daha fazla bilgi sağlıyor. Institut Pasteur’un açıklamasına göre, pla geni Y. pestis genomunda birçok kez ortaya çıkıyor ve vücudun geri kalanına yayılmadan önce lenf düğümlerini enfekte etmesine izin vererek virülansında önemli bir rol oynuyor.
Bu, hızlı septisemiye (kan zehirlenmesi) neden olur ve kurbanı hızla öldürür. Bu nedenle, araştırmacılar, birinci ve ikinci büyük salgınlardaki Y. pestis suşlarında bu genin bulunmaması, bakterinin virülansını azalttığını öne sürüyor.
Bu hipotezi test etmek için, araştırmacılar fareleri üçüncü büyük pandemiden elde edilen ve pla geninin tekrar sayısının daha az olduğu üç Y. pestis suşuyla enfekte ettiler.
Açıklamaya göre, Institut Pasteur’un Yersinia Araştırma Birimi direktörü ve makalenin ortak yazarı Javier Pizarro-Cerdá, “Bu üç örnek, pla geninin silinmesinin biyolojik etkisini analiz etmemizi sağladı” dedi.
Pizarro-Cerdá ve meslektaşları, fare modelinde pla eksikliğinin kurban ölüm oranında %20’lik bir azalmaya yol açtığını keşfettiler. Dahası, enfekte olmuş kemirgenlerin önemli ölçüde daha uzun yaşamasına olanak sağladı.
Bu bulgulara dayanarak, araştırmacılar pla eksikliği olan Y. pestis suşlarıyla enfekte olmuş sıçanların, ölmeden önce vebayı daha geniş bir alana yaymak için daha fazla zamana sahip oldukları için daha etkili hastalık vektörleri olabileceği sonucuna vardılar.
Kemirgenler, özellikle sıçanlar, hıyarcıklı vebanın insanlara yayılmasında kritik bir rol oynadı. İnsanlar bu hastalığa en çok enfekte pire ısırıkları yoluyla yakalanır ve pireler genellikle enfekte kemirgenlerden beslenirken bu hastalığa yakalanır.
Bu nedenle, hastalanmış kemirgenlerin ömürlerinin uzaması, pirelerin onları ısırması, enfekte olması ve ardından insanları ısırması için daha fazla fırsat yaratmış olacaktı.
“Bizim araştırmamız, günümüzde hala görülen eski bir patojenin değişimlerini doğrudan inceleyen ve pandemilerin virülansını, kalıcılığını ve nihai olarak yok olmasını neyin tetiklediğini anlamaya çalışan ilk araştırmalardan biridir,” diyor Hendrik Poinar.
Cleveland Clinic’e göre, bugün bubonik veba nadir görülen bir hastalık olarak kabul ediliyor, ancak Kuzey Amerika’nın batısı, Afrika, Asya ve Güney Amerika’da hala az sayıda vaka ortaya çıkıyor.
Araştırmacılara göre, bu araştırma Y. pestis’in evrimsel tarihi ve onun neden olduğu dünyayı değiştiren pandemiler hakkında değerli bilgiler sağlarken, ölümcül hastalıkların nasıl ortaya çıktığını ve yayıldığını daha iyi anlamak için bir model olarak da hizmet edebilir.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Bu Genetik “hile”, Vebanın Yüzyıllarca Sürmesine Yardım Etti
İnsanlık Tarihinin En Eski Zararlısı: 60.000 Yıldır Bize Rahatsızlık Veriyor
/Bu Genetik “hile”, Vebanın Yüzyıllarca Sürmesine Yardım Etti/