Bilim İnsanları Bukalemunların Sırrını Çözdü
Bilim insanları, bukalemunların bağımsız göz hareketinin sırrını keşfetti: Optik sinirleri spiral şeklinde bükülmüş ve bu kertenkelelerin kelimenin tam anlamıyla “her şeyi görmesini” sağlıyor.
Bukalemunlar yalnızca renk değiştirme yetenekleriyle değil, aynı zamanda gözlerini bağımsız hareket ettirebilme yetenekleriyle de dikkat çekicidir. Bu hareketler eski Yunanlılar tarafından gözlemlenmiş, ancak kimse mekanizmasını anlamamıştır.
Şimdi, bukalemunların BT taraması sayesinde araştırmacılar, bilimin uzun süredir çözemediği bir şeyi keşfettiler: Bu kertenkelelerin optik sinirleri sıkı spiraller şeklinde bükülmüş.
Gözlerin içindeki bu “yay”, omurgalıların başka hiçbir grubunda bulunmayan çok geniş bir hareket aralığına olanak tanır.
Sıra dışı anatomik özellik nasıl keşfedildi?
Scientific Reports’ta yayınlanan yeni bir çalışmada , bilim insanları Brookesia minima bukalemununun başını taradılar ve optik sinirin beyne girmeden önce sıkı bir halka oluşturduğunu gözlemlediler.
Bu bulguyu doğrulamak için diğer türlerin arşiv BT taramalarını incelediler ve spiral sinirlerin tüm bukalemunlarda mevcut olduğunu, ancak diğer kertenkelelerde bulunmadığını ortaya koydular.
Antik çağlardan beri anatomistler, bu sürüngenlerin gözlerinin nasıl çalıştığını açıklamaya çalışmış, ancak bunu diseksiyon yoluyla elde ettikleri hayvanlar üzerinde yapmışlardı.
Diseksiyon, önemli anatomik detayların anlaşılmasını zorlaştırıyordu ve bu nedenle kimse sinirlerin gerçek şeklini göremiyordu. Sadece modern 3B taramalar, canlı yapının “içine” bakmamızı sağladı.
Peki bu sistem nereden çıktı?
Evrimsel açıklama beklenmedik çıktı. Bukalemunların boyunları çok serttir ve başlarını zar zor çevirebilirler. Evrim, bu durumu telafi etmek için optik sinirlerinin menzilini spiral şeklinde bükerek “artırdı”.
Bu tasarım, eski telefon kablolarını anımsatıyor: Ekstra uzunluk, cihazın daha serbest hareket etmesini sağlıyor.
İlginçtir ki, gelişimin erken evrelerinde embriyolardaki sinirler, tıpkı sıradan kertenkelelerin sinirleri gibi, hala düzdür. Spiral, gözlerin bağımsız olarak çalışmaya başlaması gereken yumurtadan çıkma zamanına daha yakın bir zamanda ortaya çıkar.
Gözler neden farklı yönlere bakar ama “buluşamaz”?
Bukalemunlar sürekli olarak çevreyi tararlar; bir gözleri ileriye, diğeri yana veya arkaya bakabilir. Ancak avı fark ettikleri anda, her iki göz de hedefe olan mesafeyi doğru bir şekilde tahmin etmek için anında senkronize olur. Spiral sinir, gözlere bu anında ayarlama için gereken özgürlüğü ve esnekliği sağlar.
Benzer bağımsız göz hareketleri balıklarda ve kuşlarda da bulunur, ancak başka hiçbir yerde böylesine karmaşık bir iç yapı bulunmamıştır. Bu, bukalemunları omurgalılar arasında benzersiz kılar.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Bilim İnsanları Bukalemunların Sırrını Çözdü