Bilim Bize Açıklanamayan Varlık Deneyimi Hakkında Ne Söyleyebilir?
Yalnız olduğunuzdan emin olduğunuz bir anda odada bir varlığın olduğunu hissettiyseniz, bunu itiraf etmekte isteksiz olabilirsiniz. Belki de başkalarıyla paylaşmaktan mutluluk duyduğunuz derin bir deneyimdi ya da bu ikisinin arasında bir şeydi.
Deneyimi işlemenize yardımcı olacak bir açıklamanız olmadıkça, çoğu insan başlarına ne geldiğini kavramakta zorlanacaktır. Ancak şimdi araştırmalar bu ruhani deneyimin zihin, beden ve ikisi arasındaki ilişkinin bilimsel modellerini kullanarak anlayabileceğimiz bir şey olduğunu gösteriyor.
Konuyla ilgili en büyük çalışmalardan biri 1894 gibi uzun bir süre önce gerçekleştirilmiştir. Psişik Araştırmalar Derneği (SPR), İngiltere, ABD ve Avrupa’da 17.000’den fazla kişinin katıldığı bir anket olan Halüsinasyonlar Sayımı’nı yayınladı. Anketin amacı, insanların ölümü önceden haber veren, görünüşte imkansız ziyaretler görmelerinin ne kadar yaygın olduğunu anlamaktı. SPR, bu tür deneyimlerin şans eseri olamayacak kadar sık yaşandığı sonucuna vardı (ankete katılan her 43 kişiden biri).
1886’da SPR (patronları arasında eski İngiltere başbakanı William Gladstone ve şair Alfred, Lord Tennyson da vardı) Phantasms of the Living’i yayınladı. Bu koleksiyon 701 telepati, önsezi ve diğer olağandışı fenomen vakalarını içeriyordu. Örneğin, Plymouth’taki Devonport’tan Rahip P H Newnham, Yeni Zelanda’ya yaptığı bir ziyaretin hikayesini anlatırken, gece vakti bir varlığın kendisini ertesi sabah şafak vakti bir tekne gezisine katılmaması konusunda uyardığını söyledi. Daha sonra yolculuktaki herkesin boğulduğunu öğrenmiştir.
O dönemde fantazmlar bilimsellikten uzak olmakla eleştiriliyordu. Nüfus sayımı daha az şüpheyle karşılandı, ancak yine de yanıt önyargısından muzdaripti (söyleyecek bir şeyi olanlar dışında kim böyle bir ankete yanıt verme zahmetine girer ki). Ancak bu tür deneyimler dünyanın dört bir yanındaki evlerde yaşamaya devam ediyor ve çağdaş bilim bunları anlamak için fikirler sunuyor.
O kadar da tatlı rüyalar değil
SPR’nin topladığı anlatıların çoğu hipnagojiye benzemektedir: uykunun sınırlarında gerçekleşen halüsinasyon deneyimleri. XIX. yüzyılda kaydedilen bazı dini deneyimlerin temelinde hipnagoji olduğu öne sürülmüştür. Varlıklar, yetişkinlerin yaklaşık %7’si tarafından hayatlarında en az bir kez deneyimlenen uyku felci ile özellikle güçlü bir bağlantıya sahiptir. Uyku felcinde kaslarımız REM uykusunun bir kalıntısı olarak donmuş halde kalır, ancak zihnimiz aktif ve uyanıktır. Araştırmalar, uyku felci geçiren kişilerin %50’sinden fazlasının bir varlıkla karşılaştığını bildirdiğini ortaya koymuştur.
SPR tarafından belgelenen Viktorya dönemi varlıkları genellikle iyi huylu veya rahatlatıcı iken, uyku felcinin tetiklediği modern varlık örnekleri kötü niyet yayma eğilimindedir. Dünyanın dört bir yanındaki toplumların, insanların rüyalarına sızabilen Portekizli “eli delik küçük keşişten” (Fradinho da Mao Furada), kurbanların büyülenmesinin bir ürünü olduğuna inanılan Nijerya’daki Yoruba halkının Ogun Oru’suna kadar, gece varlıkları hakkında kendi hikayeleri vardır.
Peki ama felç gibi bir deneyim neden bir varlık hissi yaratır? Bazı araştırmacılar böylesi alışılmadık bir durumda uyanmanın kendine has özelliklerine odaklanmışlardır. Çoğu insan halüsinasyonlar olmasa bile uyku felcini korkutucu bulur. 2007 yılında uyku araştırmacıları J. Allen Cheyne ve Todd Girard, felçli ve savunmasız bir şekilde uyandığımızda içgüdülerimizin bizi tehdit altında hissettireceğini ve zihnimizin boşluğu dolduracağını ileri sürmüştür. Eğer biz av isek, bir avcı da olmalı.
Bir başka yaklaşım da uyku felcindeki ziyaretler ile diğer hissedilen varlık türleri arasındaki ortak noktalara bakmaktır. Son 25 yılda yapılan araştırmalar, varlıkların yalnızca hipnagojik manzaranın düzenli bir parçası olmadığını, aynı zamanda Parkinson hastalığı, psikoz, ölüme yakın deneyimler ve yas tutma durumlarında da rapor edildiğini göstermiştir. Bu da bunun uykuya özgü bir fenomen olma ihtimalinin düşük olduğunu göstermektedir.
Zihin-beden bağlantısı
Nörolojik vaka çalışmalarından ve beyin stimülasyonu deneylerinden biliyoruz ki varlıklar bedensel ipuçları ile provoke edilebilir. Örneğin 2006 yılında nörolog Shahar Arzy ve meslektaşları, beyni sol temporoparietal kavşakta (TPJ) elektriksel olarak uyarılan bir kadın tarafından deneyimlenen bir “gölge figürü” yaratmayı başardılar. Figür kadının vücut pozisyonunu yansıtıyor gibiydi – ve TPJ duyularımız ve vücutlarımız hakkındaki bilgileri birleştirir.
2014’te yapılan bir dizi deney de insanların duyusal beklentilerini bozmanın bazı sağlıklı insanlarda varlık hissi uyandırdığını gösterdi. Araştırmacıların kullandığı prosedürün çalışma şekli, hareketlerinizi tam arkanızdaki bir robotla senkronize ederek sizi kendi sırtınıza dokunuyormuşsunuz gibi hissetmeniz için kandırmaktır. Beynimiz, bu hissi bizim ürettiğimiz sonucunu çıkararak senkronizasyonu anlamlandırıyor. Daha sonra, bu senkronizasyon bozulduğunda – robotun hafifçe senkronize olmayan dokunuşlar yapmasıyla – insanlar aniden başka bir kişi varmış gibi hissedebilir: makinedeki bir hayalet. Durumun duyusal beklentilerini değiştirmek halüsinasyon gibi bir şeye neden olur.
Bu mantık uyku felci gibi bir durum için de geçerli olabilir. Bedenlerimiz ve duyularımız hakkındaki tüm olağan bilgilerimiz bu bağlamda kesintiye uğrar, bu nedenle orada bizimle birlikte “başka” bir şey varmış gibi hissetmemiz şaşırtıcı olmayabilir. Başka bir varlık gibi hissedebiliriz ama aslında o bizizdir.
2022’deki kendi araştırmamda, klinik anlatılardan, ruhani uygulamalardan ve dayanıklılık sporlarından (varlık da dahil olmak üzere bir dizi halüsinasyon fenomeni üretmesiyle iyi bilinen) gelen varlıklardaki benzerliklerin izini sürmeye çalıştım. Bu durumların hepsinde, varlık hissinin birçok yönü çok benzerdi: örneğin, denek varlığın doğrudan arkasında olduğunu hissediyordu. Uyku ile ilgili varlıklar her üç grup tarafından da tanımlanmıştır, ancak keder ve yas gibi duygusal faktörlerden kaynaklanan varlıklar da tanımlanmıştır.
Yüzyıllık kökenine rağmen, hissedilen varlık bilimi gerçekten daha yeni başladı. Sonunda, bilimsel araştırmalar bize kapsayıcı bir açıklama verebilir ya da tüm bu mevcudiyet örneklerini açıklamak için birkaç teoriye ihtiyacımız olabilir. Ancak Yaşayanların Hayaletleri’nde anlatılan karşılaşmalar geçmiş bir çağın hayaletleri değil. Bu rahatsız edici deneyimi henüz yaşamadıysanız, muhtemelen yaşayan birini tanıyorsunuzdur.The Conversation
Ben Alderson-Day, Psikoloji Doçenti, Durham Üniversitesi
Bu makale Creative Commons lisansı altında The Conversation’dan yeniden yayınlanmıştır.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen : Figen Berber