Beynimizdeki Lityum Kaybı Alzheimer’a Yol Açabilir
Harvard araştırmacıları, lityum elementinin sağlıklı bir beyin için anahtar olabileceğine dair fare ve insan beyinlerinde kanıtlar buldu.
Alzheimer hastalığı, bir insanın yaşayabileceği en acımasız hastalıklardan biridir. Son gelişmelere rağmen, belirtileri ortaya çıktıktan sonra yapılabilecek çok şey var.
Bu haftaki araştırma, hastalığa yol açan ve daha önce gözden kaçan kritik bir faktörü ortaya çıkarabilir; hatta bu faktör yeni tedavilere bile yol açabilir.
İnsan beyni örnekleri ve fareler üzerinde yaptıkları incelemeler sonucunda, beynimizin doğal olarak lityum elementi içerdiğine ve bu elementin eksikliğinin Alzheimer’ın yol açtığı hasarı açıklamaya yardımcı olabileceğine dair kanıtlar buldular.
Uzman, bulguların oldukça desteklendiğini ve nörolojik bozukluğun önemli bir yönünü ortaya çıkarmış olabileceğini söyledi.
Nörolog imothy Chang, “Araştırmacılar, düşük lityum seviyelerinin [Alzheimer hastalığı] ile tanı, protein, hücresel ve gen düzeylerinde nasıl ilişkili olduğunu araştırmak için ayrıntılı ve iyi tasarlanmış çalışmalar yürüttüler” dedi.
Alzheimer hastalarının beyinleri birçok yönden diğerlerinden farklıdır. Özellikle, normalde önemli işlevleri olan iki protein olan yanlış katlanmış amiloid beta ve tau proteinlerini yüksek oranda içerirler.
Ancak Alzheimer’da görülen tek değişiklikler bunlar değil. Harvard araştırmacıları bu diğer değişiklikleri araştırırken bu keşfi gerçekleştirdiler.
Ölüm sonrası doku örnekleri toplayan mevcut projelerin yardımıyla, bilişsel sağlıklarının farklı aşamalarında ölen kişilerin beyinlerindeki yaklaşık 30 metalin seviyelerini karşılaştırdılar. Buldukları tek önemli fark lityumdaydı.
Bilişsel olarak sağlıklı beyinlere sahip kişilerde lityum seviyeleri nispeten yüksekken, Alzheimer hastalarında çok daha düşüktü. Daha da önemlisi, bu lityum kaybı, ölmeden önce yalnızca hafif hafıza sorunları yaşayan kişilerde bile belirgindi.
Araştırmacılar ayrıca sağlıklı fareler ve Alzheimer hastalığının bir versiyonunu geliştiren genetiği değiştirilmiş fareler üzerinde de çalıştılar.
Bu farelerden lityum aldıklarında, beyindeki sağlıksız amiloid beta ve tau birikiminin yanı sıra hafıza kaybının da hızlandığı görüldü. Ayrıca, bu kaybın amiloid beta plaklarının beyindeki lityuma bağlanmasından kaynaklandığına ve bu lityum kaybının beynin tüm ana hücre tiplerini olumsuz etkilediğine dair kanıtlar buldular.
Lityum ile Alzheimer arasında olası bir bağlantı olduğunu öne süren sınırlı sayıda araştırma bulunsa da , yazarlar, lityumun beynimizde doğal olarak bulunduğunu gösteren ilk araştırmanın kendi çalışmaları olduğunu söylüyor. Dahası, bulguları lityumun beyin sağlığı için gerekli olduğunu ve yokluğunun Alzheimer hastalığının gelişiminde kilit rol oynadığını gösteriyor.
Harvard Tıp Fakültesi genetik ve nöroloji profesörü Bruce Yankner, Gizmodo’ya verdiği demeçte, “Bu, lityum eksikliğinin Alzheimer hastalığına katkıda bulunabileceğini öne süren ilk çalışma. Bunun önerilmemesinin nedeni, lityumun beyinde biyolojik etkiye sahip doğal bir madde değil, sadece yüksek dozlarda farmakolojik etkileri olan bir ilaç olduğuna inanılmasıydı.” dedi. “Bu nedenle, bu çalışma lityum eksikliğinin beyindeki sonuçlarını araştıran ilk çalışmadır.”
Bu çalışmanın etkileri, henüz erken olsa da, kesinlikle çarpıcı olabilir. Yankner ve ekibi, amiloid beta tarafından kolayca bağlanmayan lityum bazlı bir bileşik de tespit edebildiler. Ve bu bileşiği farelere (yaşlı sağlıklı fareler ve Alzheimer’lı fareler) verdiklerinde, nörodejeneratif hastalıkta normalde kaçınılmaz olan hasar verici beyin değişikliklerini ve hafıza kaybını önlediği görüldü. Buna karşılık, günümüzde Alzheimer için mevcut en iyi amiloid bazlı tedaviler bile , hastalığın ilerlemesini yalnızca mütevazı bir şekilde geciktirebiliyor.
Lityumun diğer formları tıpta belirli ruh sağlığı bozukluklarının, özellikle de depresyonun tedavisinde kullanılmaktadır. Ancak bu versiyonların amaçlandığı gibi etki etmesi için yüksek dozlar gerekir ve sonuç olarak birçok yan etkiye yol açarlar. Ancak ekibin bileşiğinin farelerde etkili olması için çok daha düşük bir doz gerektirdi ve hiçbir toksisite belirtisi gözlenmedi.
Chang, “Alzheimer hastalığını önlemek veya yavaşlatmak için doğru tip ve dozda lityumun kullanılıp kullanılamayacağını değerlendirmek için insanlarda daha fazla klinik çalışma yapılması gerekecek” dedi.
Yankner ve ekibi, bileşiklerinin (veya benzer bir bileşiğin) insan klinik deneylerinde güvenli bir şekilde test edilebileceğini göstermek için gereken araştırmalara devam ediyor. Ancak ekibin keşfi, daha öncesinde bile, başka şekillerde de karşılığını verebilir. Örneğin, gelecekte insanların lityum seviyelerini ölçerek Alzheimer riskini taramak mümkün olabilir. Lityum ve beyin sağlığındaki rolü hakkında hâlâ çözülmesi gereken birçok gizem var.
“Bir sinirbilimci olarak, lityumun beyindeki fizyolojisini keşfetmek konusunda heyecanlıyım,” dedi Yankner. “Sanırım çok ilginç bir biyolojinin henüz yüzeyini çizdik.”
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Beynimizdeki Lityum Kaybı Alzheimer’a Yol Açabilir
Yeni Bir Çalışma Daha Genç Bir Beynin Şaşırtıcı Sırrını Ortaya Çıkarıyor