Betelgeuse’un Vahşi Yüzeyi Teleskoplarımızı Şaşırtıyor Gibi Görünüyor
Ölen yıldız Betelgeuse’da tuhaf olaylar yaşanıyor.
Evet, geçen yılki hapşırma olayı vardı ve şu anda çözüldü sayılır. Ancak 2019’daki Büyük Kararma Olayı’ndan önce, bilim insanları dev yıldızla ilgili daha fazla tuhaflık tespit etti. Değişen ışığı, radyo ölçümlerinde saniyede 5 kilometre (3.1 mil) hızla döndüğünü gösteriyordu.
Bu durumun en büyük gizemi, Betelgeuse’un yaşındaki yıldızların teorik olarak en az iki kademe daha düşük bir maksimum dönme hızına sahip olması gerektiğidir. Peki, gökbilimciler merak ediyor, ne oluyor?
Yeni bir araştırmaya göre, burada büyük bir yanılsama olabilir. Almanya’daki Max Planck Astrofizik Enstitüsü’nden astrofizikçi Jing-Ze Ma liderliğindeki bir ekip, Betelgeuse’un kaynayan yüzeyinin hızlı dönme etkisi yaratabilecek kadar dinamik olabileceğini buldu.
Yıldızların dönüşü, bir yıldızın karşıt taraflarından gelen ışığın dikkatlice analiz edilmesiyle ölçülür. Gözlemcinin bulunduğu taraftan gelen ışık (yani biz), spektrumun mavi ucuna doğru bir miktar kayar, ancak uzak taraftan gelen ışık kırmızıya doğru kayar.
Bilim insanları, bu mavi ve kırmızıya kayma miktarını ölçerek bir yıldızın ne kadar hızlı döndüğünü belirleyebilirler – en azından sessiz bir yıldız için. Ancak Betelgeuse sessiz değil. Kırmızı süperdev evresinde; nükleer yakıtı tükeniyor ve konveksiyonla kaynayan bir yüzeyle muazzam bir boyuta ulaştı.
Sıcak madde yüzeyde kabarır, soğur ve aşağı doğru düşer. Bu, Güneş’teki gibi konveksiyon hücreleriyle gerçekleşir, ancak Betelgeuse’de bu süreç çok daha şiddetlidir (Betelgeuse, Jüpiter’in yörüngesine kadar uzanan konveksiyon hücrelerine sahiptir).
Ma ve ekibi, bu konveksiyonun daha önce Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) gözlemlerinde ultra hızlı dönüş olarak yorumlanan şey için alternatif bir açıklama olup olamayacağını öğrenmek istediler – bu nedenle 3D simülasyonlara başvurdular.
Betelgeuse gibi dönmeyen kırmızı süperdev yıldızların modellerini oluşturdular ve ardından sonuçları ALMA’dan elde edilen verilere göre analiz ettiler.
Simülasyonlar, kırmızı süperdevin bir tarafında yükselen dev konveksiyon hücrelerini gösterirken, diğer tarafta başka bir kümenin çöküşünü ve içe doğru düşüşünü gösterir. ALMA, bu konveksiyon hücrelerini doğrudan tanımlayacak çözünürlüğe sahip olmadığından, teleskoptan gelen veriler dönmeyle çok benzer görünebilir.
Aslında araştırmacılar, simülasyonların yüzde 90’ında ALMA ile yapılan gözlemlerin saniyede birkaç kilometre hızla dönme gibi görüneceğini gösterdi.
Bu, Betelgeuse’un süper hızlı dönmediğinin kesin bir kanıtı değildir, ancak şu anda elimizdeki verilere dayanarak bir sonuca varamayacağımızı gösterir. Ancak daha yüksek çözünürlüklü gözlemler yapılmakta ve analiz edilmektedir. Bu, yıldızın ne yaptığı hakkında daha fazla ipucu sağlayacaktır.
Her iki durumda da sonuçlar ilginç olacak. Eğer Betelgeuse dengesiz bir şekilde dönüyorsa, bu kırmızı süperdevin bir yoldaş yıldızı yutarak spin kazandığı anlamına gelebilir. Eğer daha sakin bir şekilde dönüyorsa, kararsız yıldızlar hakkındaki bilgilerimizin daha dikkatli bir şekilde yorumlanması gerektiğini gösterir.
Fransız Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi’nden gökbilimci Andrea Chiavassa, “Betelgeuse gibi devasa kaynayan yıldızlar hakkında hala anlamadığımız çok şey var” diyor.
“Gerçekten nasıl çalışıyorlar? Nasıl kütle kaybediyorlar? Dışarı doğru akışlarında hangi moleküller oluşabilir? Betelgeuse neden aniden daha az parlak hale geldi? Bilgisayar simülasyonlarımızı geliştirmek için çok çalışıyoruz, ancak ALMA gibi teleskoplardan elde edilen bu inanılmaz verilere gerçekten ihtiyacımız var.”
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Betelgeuse’un Vahşi Yüzeyi Teleskoplarımızı Şaşırtıyor Gibi Görünüyor
80 Yılda Bir Olan Fırsat: Yeni Bir Yıldız Çıplak Gözle Görülebilecek
80 Yılda Bir Olan Fırsat: Yeni Bir Yıldız Çıplak Gözle Görülebilecek
Betelgeuse’un Vahşi Yüzeyi Teleskoplarımızı Şaşırtıyor Gibi Görünüyor