Ay Hakkında Sizi Hayretle Gökyüzüne Baktıracak 9 Şaşırtıcı Gerçek
Gece gökyüzünü aydınlatıyor ve insanlığın başlangıcından beri bizi büyülüyor.
Peki Ay Dünya’ya kıyasla ne kadar büyük, tam olarak ne kadar uzakta ve neden Ay uydumuzun sadece bir tarafını görüyoruz?
Bu pasta grafikler, tablolar ve grafikler, yaklaşık 239.000 mil (385.000 km) öteden yörüngemizde dönen parlayan beyaz küre hakkında bilmeniz gereken her şeyi ortaya koyuyor.
MailOnline ayrıca Ay’ın farklı evrelerini, insanların Ay yüzeyinde nerelerde yürüdüğünü ve oradaki hava ile Dünya’daki havanın nasıl karşılaştırıldığını da inceliyor.
Oh, ve bir dahaki sefere oraya ne zaman gideceğimizi de!
Bu görüntü, Ay uydumuzun Dünya’ya kıyasla boyutlarının görsel bir temsilini sunmaktadır. Ay, genişliği bakımından yaklaşık olarak ABD ya da tüm Avrupa kıtası büyüklüğündedir. Ortalama olarak bizden yaklaşık 238,855 mil (384,400 km) uzaklıkta yer alır.
Ay ne kadar büyük?
Yukarıdaki resim, Ay uydumuzun Dünya’ya kıyasla boyutlarının görsel bir temsilini sunmaktadır.
Yarıçapı 1,079.6 mil (1,737.5 km), çapı 2,159.2 mil (3,475 km) ve ekvator çevresi 6,783.5 mil (10,917 km).
Bu, Dünya’nın 3,963 mil (6,378 km) yarıçapı, 7,926 mil (12,756 km) çapı ve 24,901 mil (40,075 km) ekvatoral çevresi ile karşılaştırılır.
Bu rakamları bir bağlama oturtmak gerekirse, Ay’ın genişliği Dünya’nın neredeyse dörtte biri kadardır. Ya da tersinden söylersek, gezegenimiz ay uydusundan yaklaşık dört kat daha geniştir.
NASA’ya göre ‘Eğer Dünya bir nikel büyüklüğünde olsaydı, Ay bir kahve çekirdeği kadar büyük olurdu’.
Ay ne kadar uzakta?
O kadar uzak görünmeyebilir ama Ay aslında bizden o kadar uzakta ki, güneş sistemimizin diğer yedi büyük gezegenini iki dünya arasındaki boşluğa sığdırabilirsiniz.
Kaba mesafe genellikle yaklaşık 250.000 mil (400.000 km) olarak belirtilir.
Ancak Ay’ın eliptik bir yörüngesi vardır, bu da bazen bundan daha yakın, bazen de daha uzakta olduğu anlamına gelir.
Dünya’dan en uzak noktasında ya da apojesinde, Ay uydumuz yaklaşık 252.088 mil (405.696 km) uzaklıktadır.
Öte yandan, Ay en yakın olduğunda veya perigee’de, iki dünya arasındaki mesafe sadece 225.623 mildir (363.104 km).
Uçsuz bucaksız: O kadar uzak görünmeyebilir ama Ay aslında bizden o kadar uzakta ki, güneş sistemimizin diğer yedi büyük gezegenini iki dünya arasındaki boşluğa sığdırabilirsiniz.
Ortalama mesafe teknik olarak 238,855 mil (384,400 km).
Ancak Ay hakkında az bilinen bir tuhaflık da var: Ay kaçmaya çalışıyor!
NASA’nın 1960’lar ve 70’lerdeki Apollo görevleri sırasında astronotlar Ay yüzeyine, Ay’ın bizden uzaklığını son derece hassas bir şekilde hesaplamak için hala kullanılan yansıtıcılar yerleştirdiler.
Bunların yanlışlıkla ortaya çıkardığı şey, Ay’ın sadece tekrarlayan eliptik bir yolda olmadığı, bunun yerine her yıl Dünya’dan yaklaşık 1,5 inç (neredeyse 4 cm) uzaklaştığıdır.
Ay’ın evreleri nelerdir?
Ay’a ne zaman baktığınıza bağlı olarak neden şekil değiştirdiğini sorabilirsiniz.
Dünya gibi Ay’ın da yaklaşık 29,5 gün süren ve ay ayı olarak bilinen bir dönemi vardır.
Bu süre zarfında gezegenimizden bakıldığında görünümü değişir, bu yüzden geçtiği sekiz farklı evre vardır.
Bunlar gökyüzünde kolayca görülemeyen yeni ay ile başlar çünkü güneşten gelen ışık ay uydusunun Dünya’ya bakan tarafına düşer.
Güneş ışığı Ay’ın sadece bize bakan yüzünü aydınlattığında ise dolunay meydana gelir.
Bu iki evre arasında, Ay’ın ince bir hilalden tam bir daireye dönüştüğü altı evre daha vardır. İşte tam sekiz evre:
Ay nasıl görünür: Bir ay yaklaşık 29,5 gün sürer. Bu süre zarfında Dünya’dan bakıldığında Ay’ın görünümü değişir, bu nedenle sekiz farklı evresi vardır.
1. Yeni Ay
Bu, Ay’ın görünmez evresidir; Ay’ın aydınlık yüzü Güneş’e, gece yüzü ise Dünya’ya bakar.
2. Balmumu hilal
Ay’ın bu gümüş şeridi, Ay’ın ışıklı yarısı çoğunlukla Dünya’dan uzağa baktığında ve gezegenimizden sadece küçük bir kısmı göründüğünde ortaya çıkar.
3. İlk Çeyrek
Ay şu anda aylık yolculuğunun dörtte birini tamamlamış durumda ve siz onun aydınlık yüzünün yarısını görüyorsunuz.
4. Ağdalı Gibbous
Şimdi Ay’ın gündüz tarafının büyük bir kısmı göründü ve Ay gökyüzünde daha parlak görünüyor.
5. Dolunay
Bu, Güneş’in Ay’ın gündüz yüzünün tamamını aydınlattığını görmeye en çok yaklaştığımız andır.
6. Azalan Gibbous
Ay güneşe doğru geri yolculuğuna başladığında, ayın karşı tarafı artık ayın ışığını yansıtır.
7. Son Çeyrek
Ay, Dünya’dan bakıldığında yarısı aydınlanmış gibi görünür, ancak gerçekte ayın güneş tarafından aydınlatılan yarısının yarısını ya da dörtte birini görürsünüz.
8. Azalan Hilal
Ay neredeyse yörüngesinde gündüz tarafının doğrudan güneşe baktığı noktaya geri döndü ve bizim bakış açımızdan gördüğümüz tek şey ince bir eğri.
Ay ayına görsel bir bakış: Gökyüzünde kolayca görülemeyen bir yeni ay ile başlar, çünkü güneşten gelen ışık ay uydusunun Dünya’dan uzağa bakan tarafına düşer.
Ay’da nereye indik?
Herkes Neil Armstrong’un 1969 yılında Ay yüzeyine ayak basan ilk insan olduğunu bilir.
Peki Ay’da başka kimler yürüdü?
İşte şimdiye kadar yürüyenlerin tam listesi:
Apollo 11 – Neil Armstrong ve Buzz Aldrin, 21 Temmuz 1969
Apollo 12 – Pete Conrad ve Alan Bean, 19-20 Kasım 1969
Apollo 14 – Alan Shepard ve Edgar Mitchell, 5-6 Şubat 1971
Apollo 15 – Dave Scott ve James Irwin, 31 Temmuz-2 Ağustos 1971
Apollo 16 – John Young ve Charlie Duke, 21-23 Nisan 1972
Kartal iniş yaptı: Bu grafik her Apollo görevi için Ay’a iniş alanlarını göstermektedir
Onlar:
Apollo 11 – Mare Tranquillitatis
Apollo 12 – Oceanus Procellarum
Apollo 14 – Fra Mauro
Apollo 15 – Hadley-Apennines
Apollo 16 – Descartes
Apollo 17 – Taurus-Littrow
Bu Apollo görevleri, peki ya Ay yüzeyine inen diğer uzay araçları?
Ay’a toplam 22 iniş yapıldı; bunların 18’i 1966-1976 yılları arasında ABD ve Ruslar tarafından gerçekleştirildi.
Çin 2013 yılında ilk inişini gerçekleştirene kadar insanlık 37 yıl ara verdi. Bunu iki iniş daha izledi ve Hindistan Ay’a uzay aracı indiren dördüncü ülke oldu.
Bu aynı zamanda tarihi bir ilkti çünkü ilk kez bir sonda Ay’ın güney kutbuna başarıyla iniş yapmıştı.
Barış içinde geldik: Ay’a toplam 22 iniş yapılmıştır (resimde) – bunların 18’i 1966-1976 yılları arasında ABD ve Ruslar tarafından gerçekleştirilmiştir. Diğerleri – üçü Çin ve biri Hindistan tarafından
Neden Ay’ın sadece bir yüzünü görürüz?
Ay, Dünya’nın etrafında döndüğü hızda döner, bu yüzden sadece aynı tarafını görürüz.
‘Ayın karanlık yüzü’ lakabı da buradan gelmektedir.
Gerçekte bu isim biraz yanıltıcıdır çünkü Ay’ın uzak yüzü de Dünya’dan gördüğümüz yakın yüzü kadar güneş ışığı alır.
Ay etrafımızdaki bir turunu 27 Dünya gününde tamamlar ve aynı hızda ya da aynı sürede döner.
Dünya da hareket ettiği için – Güneş’in etrafında dönerken kendi ekseni etrafında da dönüyor – bizim bakış açımızdan Ay bizim etrafımızda her 29 günde bir dönüyormuş gibi görünür.
Bununla birlikte, eğer Dünya’daysanız, Ay’ın sadece yakın yüzünü görürsünüz.
Uzak yüzünü görmenin tek yolu NASA’nın yaklaşmakta olan Artemis görevlerinden birine atlamaktır; bu görevlerden bir sonrakinde bir mürettebat doğal uydunun yörüngesine girecek ve Ay’ın uzak yüzünü kendi gözleriyle görecektir.
Ay uydumuz bizi nasıl çevreliyor? Ay, Dünya’nın etrafında döndüğü hızda döner, bu yüzden sadece aynı tarafını görürüz (resimde)
Ay’ın içi neye benziyor?
Bu yılın başlarında, elli yılı aşkın bir sürenin ardından bilim insanları nihayet Ay’ın tıpkı Dünya gibi katı bir iç çekirdeğe sahip olduğunu doğruladı.
Ay uydumuzun Dünya benzeri bir iç çekirdeğe sahip olduğuna dair ilk ipuçları, NASA’nın Apollo görevlerinde yüzeyin altında ay depremleri meydana gelmesiyle ortaya çıkmıştı.
Ancak demir ve biraz nikelden oluşan bu yoğun iç çekirdeğin gerçekten var olduğunu doğrulamak şimdiye kadar sürdü.
Ay’ın akışkan demirden oluşan ve manto ile buluştuğu yerde kısmen erimiş bir katmana sahip olan dış çekirdeği içinde yer alır.
Dünya gibi, manto da Ay’ın en kalın tabakasıdır ve daha sonra kabuk tarafından çevrelenir.
İlginç bir şekilde, Ay’ın Dünya’ya bakan tarafında kabuk daha ince, uzağa bakan tarafında ise daha kalındır.
Ancak bilim insanlarının bunun nedeni hakkında hâlâ bir fikri yok.
Ay’ın içi: Bu yılın başlarında, elli yılı aşkın bir sürenin ardından bilim insanları nihayet Ay’ın tıpkı Dünya gibi katı bir iç çekirdeğe sahip olduğunu doğruladı. Ayrıca bir dış çekirdeğe, mantoya ve kabuğa sahiptir.
Gezegenimiz: Bir karşılaştırma yapmak gerekirse, Dünya’nın da bir kabuğu, mantosu, iç çekirdeği ve dış çekirdeği vardır. Ancak bu yılın başlarında yayınlanan bir araştırmaya göre, bir de ‘en içteki iç çekirdeğe’ sahip
Dünya gibi diğer karasal dünyalarla karşılaştırıldığında Ay’ın çekirdeği nispeten küçüktür. Çapının yaklaşık yüzde 20’si kadarken, gezegenimizin çekirdeği çapının yüzde 50’sine yakındır.
Bir karşılaştırma yapmak gerekirse, Dünya’nın da bir kabuğu, mantosu, iç çekirdeği ve dış çekirdeği vardır. Ancak bu yılın başlarında yayınlanan bir araştırmaya göre, 800 milin biraz üzerinde genişliğe sahip bir ‘en içteki iç çekirdeğe’ de sahip.
Araştırmacılar bu ‘en merkezdeki topun’ katı olduğunu ancak kendisini çevreleyen iç çekirdekten farklı, henüz bilinmeyen bir yapıya sahip olduğunu söylüyor.
Ay’a benzer şekilde, Dünya’nın iç çekirdeği de çoğunlukla demirden yapılmış katı metalik bir toptur.
Ay’daki hava Dünya’ya kıyasla nasıldır?
Dünya’nın aksine Ay’da hava yoktur.
Bununla birlikte, Ay yüzeyinde atmosfer olarak adlandırılabilecek çok çok ince bir gaz tabakası vardır ve gezegenimize kıyasla makyajı bu şekildedir…
Öncelikle, Dünya’da oksijenin soluduğumuz havanın yüzde 21’inden biraz daha azını oluşturduğu iyi bilinmektedir.
Dünya’nın aksine Ay’da hava yoktur. Bununla birlikte, Ay yüzeyinde atmosfer olarak adlandırılabilecek çok çok ince bir gaz tabakası vardır ve bu tabaka gezegenimize kıyasla şu şekildedir
Geri kalanı Nitrojen (yüzde 78), argon (yüzde 0,93) ve yüzde 0,04’e eşit olan karbondioksit, metan, nitröz oksit ve ozon karışımıdır.
Ay’ın ekzosferinde hiç oksijen yoktur.
Gazların tam bir bileşimini elde etmek çok zordur, ancak NASA ölçümleri neonun atmosferin yüzde 29’unu, helyumun yüzde 25’ini, hidrojenin yüzde 22’sini ve argonun yüzde 20’sini oluşturduğunu göstermektedir.
Metan, amonyak ve karbondioksitin yanı sıra eser miktarda sodyum ve potasyum da tespit edilmiştir.
Dünya üzerinde oksijenin soluduğumuz havanın yüzde 21’inden biraz daha azını oluşturduğu bilinmektedir. Geri kalanı ise Nitrojen (yüzde 78), argon (yüzde 0,93) ve karbondioksit, metan, azot oksit ve ozon karışımıdır ki bu da yüzde 0,04’e denk gelmektedir.
NASA Ay yüzeyinde su aramak için nereye gitti?
NASA ancak üç yıl önce tek doğal uydumuzda su bulunduğuna dair kesin kanıtlar bulduğunu açıkladı.
Daha önce Ay kraterlerinin sürekli gölgede kalan kısımlarında tespit edilen H20’nin aksine, uzmanlar bu molekülü Ay yüzeyinin güneş gören bölgelerinde tespit etti.
Ay yüzeyinde daha önce de su bulunduğuna dair işaretler vardı, ancak ‘moleküler suyun kesin olarak tespit edilmesi’ suyun ilk düşünülenden daha bol olduğunu gösteriyor.
NASA’nın Ay Keşif Yörünge Aracı (LRO) tarafından yapılan analizler sayesinde uzmanlar Ay’ın kutuplarında 600 milyar kilogramdan fazla su buzu bulunduğunu düşünüyor – bu miktar en az 240.000 olimpik yüzme havuzunu doldurmaya yetiyor.
Bu, uygarlığımızın geleceği ve kendi gezegenimizin ötesindeki gezegenleri keşfetme potansiyeli için ne anlama gelebileceği nedeniyle neredeyse paha biçilemez bir kaynak olarak görülüyor.
Su, Ay’daki en değerli kaynaklardan biridir ve çoğunlukla solda güney kutbundaki ve sağda kuzey kutbundaki kraterlerde bulunur. Görüntülerdeki mavi, yüzeydeki buz alanlarını temsil etmektedir.
Bunun nedeni, ağırlığı nedeniyle Dünya’dan uzaya çok miktarda su göndermenin çok zor olması ve bir metreküp suyu alçak Dünya yörüngesine göndermenin maliyetinin 1 milyon dolar (830.000 £) gibi fahiş bir rakama ulaşmasıdır.
Bu da uzayda suya erişimin sadece astronotların içmesi ve yıkanması için değil, güneş sistemindeki uzak gezegenlere ulaşmaları için de çok değerli olacağı anlamına geliyor.
Su molekülü H20 olduğundan – iki hidrojen ve bir oksijen atomundan oluşur – roket yakıtı oluşturmak için gereken sıvı oksijen ve hidrojene sahiptir.
Bu roket yakıtı daha sonra bir insan uzay gemisini Ay’dan Mars’a ve ötesine fırlatmak için kullanılabilir.
Umut, bir gün helyum ve diğer değerli kaynaklarla birlikte çıkarılabilmesidir.
Akıllı telefonlarda kullanılan nadir toprak metallerinden, belki de paha biçilmez bir enerji kaynağı sağlayabilecek helyuma kadar, Ay yüzeyi katrilyonlarca kiloluk bir zenginlik yatağıdır.
Yeni bir uzay yarışı: Akıllı telefonlarda kullanılan nadir toprak metallerinden, belki de paha biçilmez bir enerji kaynağı sağlayabilecek helyuma kadar, Ay yüzeyi ortaya çıkarılmış zenginliklerin yatağıdır. Bu grafik, bilim insanlarının nadir metaller, helyum ve su buzu barındırabileceğini düşündüğü Ay’ın güney kutbundaki soğuk, karanlık kraterleri ve küresel uzay güçleri tarafından önerilen iniş alanlarını göstermektedir.
Ay’a bir sonraki gidişimiz ne zaman?
NASA’nın 2025 yılında Ay yüzeyine ilk kadın ve ilk renkli insanı göndermeye yönelik büyük planları var.
Bu tarihin biraz sarkması muhtemel, ancak uzay ajansının yeni Ay programı, geçen yılki Artemis I görevinin başarısı sayesinde çoktan başlamış durumda.
Program adını, Artemis’in NASA’nın ilk aya iniş programının adı olan Apollo’nun ikiz kız kardeşi ve Yunan mitolojisinde ay tanrıçası olmasından alıyor.
Artemis I, insanlar için inşa edilmiş herhangi bir uzay aracının şimdiye kadar uçtuğundan daha uzağa uçarak Nisan 1970’te Apollo 13 tarafından kırılan rekoru kırdı.
Mürettebatsız Orion kapsülü, fırlatıldıktan 25 buçuk gün sonra Pasifik Okyanusu’na düşmeden önce Ay’ın etrafında ve Dünya’ya dönüş yolunda 1,4 milyon milden fazla yol kat etti.
Şimdi bunu, önümüzdeki yıl fırlatılması planlanan insanlı bir görev olan Artemis II takip edecek.
Dört kişilik mürettebat arasında, bir Ay görevine atanan ilk kadın olan Michigan’dan 44 yaşındaki Christina Koch da yer alıyor.
Kaliforniya’dan 46 yaşındaki pilot Victor Glover ise Ay’a gitmek üzere seçilen ilk renkli kişi.
Seçilen diğer iki astronot ise Baltimore, Maryland’den 47 yaşındaki komutan Reid Wiseman ve 47 yaşındaki Kanadalı astronot Jeremy Hansen.
Mürettebat, NASA’nın insanları Ay yüzeyine geri gönderme görevi olarak hedeflediği Artemis III’e hazırlanmak için Ay’ın etrafında uçacak ve geri dönecek.
ABD uzay ajansı uzun vadede, 2026 yılına kadar faaliyete geçmesi planlanan Lunar Gateway uzay istasyonunun yanı sıra astronotların yaşaması ve çalışması için kalıcı bir ay üssü oluşturmak istiyor.
Kaynak: https://www.dailymail.co.uk
Derleyen: Figen Berber