Ataerkil Düzen Öncesinde Kadınlar mı Hüküm Sürüyordu?
Bir zamanlar toplumları kadınların yönettiğine ve ataerkil düzenin bu dengeyi bozduğuna inanılıyordu. Ancak modern araştırmalar, tarih öncesi dönemlerde ne bir “anaerkil düzenin altın çağı” ne de iktidarda dramatik bir değişim yaşandığını gösteriyor; cinsiyet ilişkileri çok daha çeşitliydi.
Son yıllardaki arkeoloji ve genetik çalışmaları, “antik feminist cennet” şeklindeki eski romantik düşünceyi çürüttü. DNA ve kemik izotop analizleri, bilim insanlarının binlerce yıl önce yaşamış insanların cinsiyetini, kökenini ve yaşam tarzını belirlemesine olanak sağlıyor.
Sonuçlar, erkekler ve kadınlar arasındaki güç dağılımının döneme değil, yaşam biçimine (yerleşik, göçebe veya savaşçı) bağlı olduğunu gösteriyor.
Ataerkil düzen öncesinde kadınlar mı yönetiyordu?
Friedrich Engels, 10.000 yıl önce tarımın gelişiyle birlikte, servet birikimi ve onu koruma ihtiyacının ataerkil yapılara yol açmasıyla cinsiyet eşitliğinin ortadan kalktığını savundu. Bu mantığa göre, silah ve toprak sahibi olan erkekler zamanla iktidarı pekiştirdi ve bunu erkek soyuna aktardı.
Daha sonra, 20. yüzyılın ortalarında arkeolog Marija Gimbutas bir alternatif önerdi: Avrupa’nın, Avrasya bozkırlarından gelen yeni gelenler tarafından yerlerinden edilene kadar uzun süre kadın merkezli toplumları koruduğunu ileri sürdü.
1- Yeni genetik veriler gerçeğin daha karmaşık olduğunu gösteriyor.
2- Bilim insanları, çeşitli kıtalarda anaerkil toplumların izlerini buldular: 3.000 yıl önce Çin’de ve 10. yüzyıl civarında Chaco Kanyonu’nda (ABD). Kadınlar gerçekten de mülk ediniyor ve kocalar eşlerinin evlerine taşınıyordu.
3- Ancak bu tür topluluklarda güç çoğu zaman kendilerine değil, kardeşlerine aitti.
Kadınların bağımsız siyasi güce sahip olup olmadığını belirlemek zordur: DNA, bir temsilcilik kaydı tutmaz. Ancak arkeoloji, Bronz Çağı’nda ortak yönetim örnekleri ve Romalıların Kelt kadın savaşçı ve şeflerine dair referanslar sunar.
İrlanda’daki Trinity College Dublin’de yapılan bir araştırma, Demir Çağı Britanyası’nda kadınların hem yumuşak hem de gerçek güç kullanabildiği anaerkil bölgelerin varlığını doğruluyor.
Modern gözlemler de düzeltmelere yol açıyor. Çin ve Britanyalı antropologlar, Tibet’teki geleneksel olarak anaerkil köylerin, piyasa ekonomisine geçiş sürecinde cinsiyet dengesini kaybettiğini gösterdi.
Klanlar içindeki çatışmalar ise tam tersine ataerkil eğilimleri güçlendirir; zira savaşan ailelerin oğullarını yanlarında tutmaları daha kârlıdır.
Günümüzde anaerkil topluluklar hâlâ varlığını sürdürüyor; örneğin Çin’deki Mosuo halkı ve ABD, Arizona’daki Hopiler arasında. Uzmanlar, ulus-devletlerin baskısı altında bu toplulukların azaldığını belirtiyor . Ancak, varlıkları bile bize insanlık tarihinin tek bir güç modeli tanımadığını hatırlatıyor. Kadınlar her zaman ikincil konumda değildi; sadece etki biçimleri, tıpkı gücün kendisi gibi, toplumla birlikte evrimleşti.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Ataerkil Düzen Öncesinde Kadınlar mı Hüküm Sürüyordu?