Arkeologlar İlk Çiftçilerin Neler Yetiştirdiğini Öğrenmek İçin 8.000 Yıllık Taş Orakları Yeniden Ürettiler
Replika testleri, erken dönem taş orakların lifli bitkileri yabani otlardan çok daha iyi kestiğini göstererek, tarımın simgesi olan bu bıçağı halat ve kumaşla ilişkilendiriyor.
Arkeologlar uzun zamandır erken Çin’e ait cilalı taş orakları, ilk tahıl ürünlerini toplamak için icat edilmiş hasat aletleri olarak yorumluyorlardı. Yeni bir dizi replika testi ise tahılın hikayenin tamamı olmadığını gösteriyor.
Yeni öğütülmüş taş bıçaklar, yabani otları düz taş yongalarından çok az daha hızlı kesiyordu. Üç kat ve daha fazla öne geçtikleri yer ise, insanların lif için kestiği sert gövdeli bitkilerdi.
Yazarların yorumuna göre, halat, ağ ve kumaşa olan talep, erken tarım çağının en önemli icatlarından birinin ortaya çıkmasına katkıda bulunmuştur.
Arizona Üniversitesi ve Stanford Arkeoloji Merkezi’nden Ran Chen, Çin Sosyal Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü’ndeki meslektaşlarıyla birlikte bu çalışmayı yürüttü.
Ekip, tamamı Çin’in orta kesimindeki Peiligang yerleşiminden elde edilen 140 taş alet üzerinde kesme deneylerini aşınma ve kalıntı testleriyle birleştirdi.
Tarımın başlamasıyla birlikte taş oraklar ortaya çıktı.
Peiligang, Henan eyaletindeki bir nehir terasında yer almaktadır. İnsanlar bu bölgeyi, 36.000 yıl öncesinden ilk köylerin kurulduğu döneme kadar aralıklı olarak kullanmışlardır.
Yaklaşık 8.000 yıl öncesine ait en genç katmanları, Kuzey Çin’deki en eski tarım topluluklarından birini kaydetmektedir. Köylüler, pirinç, darı , meşe palamudu, yumru kökler ve yabani ceviz izlerinin yanı sıra iki yüzden fazla mezar bırakmıştır.
Aynı katmanlar farklı bir tür kesici kenar içerir. Alet yapımcıları, çekirdekten keskin bir yonga çıkarmak yerine, taş orak ve bıçakları tek, uzun ve kesintisiz bir kenara sahip olacak şekilde taşlayıp parlatmışlardır.
Bu tür aletler, erken dönem tarımıyla birlikte Kuzey Çin’e yayıldı ve o zamandan beri standart açıklama, onları tahıl hasadıyla ilişkilendiriyor.
Analiz edilen 140 aletten 112’si köyün altındaki Paleolitik katmanlardan, diğer 28’i ise köyün kendisinden çıkarılmıştır: 13 yonga ve 15 bilenmiş kenarlı alet, bunlardan sekizi orak.
Replika bıçaklar lifli bitkileri daha hızlı keser.
Araştırmacılar, taş orakların cilalı kenarının gerçekte ne işe yaradığını ölçmek için kendi oraklarını yaptılar. Sert bir volkanik kaya olan doleritten bıçaklar yonttular, bunları tahta saplara sabitlediler ve karşılaştırma için keskin çakmaktaşı parçaları yonttular.
Darı ile akraba olan yabani bir ot olan yeşil tilkikuyruğunda, öğütülmüş yapraklar, pullara göre sadece biraz daha verimliydi, yaklaşık 1,15 kat daha etkiliydi. Daha kalın gövdeli bir yabani ot olan kazayağı ile ise yaklaşık üç kat daha verimliydiler.
Kadife yapraklı ve kağıt dut gibi lifli bitkilerde kullanıldığında , taşla işlenmiş orak ve baltaların verimliliği yongalara göre 3,2 ila 6,5 kat daha fazlaydı. Gövde ne kadar sert olursa, cilalanmış bıçağın avantajı da o kadar büyük oluyordu.
Ekip ayrıca, nem ve mikropların iç lifleri gövdeden ayırdığı ıslatma işleminden sonra, dut ağacı gövdelerinin kabuklarını da kazıdı. Parlatılmış kenarlar burada da çalışma süresini kısalttı ve lifleri daha pürüzsüz ve daha az hasarlı hale getirdi.
Taş oraklarla lif işçiliğini ilişkilendiren kalıntılar
Deneyler, bir bıçağın neler yapabileceğini gösteriyor. Antik bıçakların gerçekte ne işe yaradığını öğrenmek için ekip, kazılan aletleri mikroskop altında inceledi ve yüzeylerindeki kalıntıları temizledi.
Keskin kenarları olan aletler, bitki saplarının uzun ve tekrarlanan kesimlerinin geride bıraktığı pürüzsüz yüzeyi ve ince, paralel çizikleri gösteriyordu. Yüzeyleri aynı zamanda bitkilerin kendilerini de minyatür halde korumuştu.
Nişasta taneleri, darı benzeri otlar, pirinç, Job’s tears (bir tür ot) ve yumru köklerle eşleşiyordu. Nişastanın yanında, kenevir ve kağıt dutu gibi bitkilerin güçlü iç kabuğu olan ince lif telleri bulunuyordu.
15 keskin kenarlı aletin beşinden toplam 98 lif elde edildi. 13 Neolitik yonga parçasından ise hiç lif elde edilemedi. Liflere temas edenler özel bıçaklar olmuştu; günlük kullanılan yonga parçaları ise temas etmemişti.
98 lifin yarısından fazlası kabuksu özellikler gösterdi ve bükülmüş şerit şekilleri de dahil olmak üzere çeşitli özellikler, bölgedeki diğer liflere göre kenevire daha çok benziyordu.
Ele geçirilen liflerin bir kısmı mavi veya siyahtı; bu da 8.000 yıl önce bazı lif malzemelerinin renklendirildiğinin bir işaretidir.
Yontulmuş aletler asla yok olmadı.
Peiligang’da lif işleme yeni bir şey değildi. Paleolitik katmanlardan kalma bıçaklar ve kazıyıcılar, tarlalar ekilmeden çok önce, büyük olasılıkla kenevir olmak üzere bitki liflerini de işliyordu.
Basit yongalar, tarımın ortaya çıkmasıyla da ortadan kaybolmadı. Neolitik yongalar, binlerce yıldır yontulmuş taş aletlerin yaptığı şeyi yapmaya devam etti: her şeye biraz maruz kaldılar. Üzerlerindeki aşınma, hayvan dokusuyla, kemik gibi daha sert malzemelerle ve ara sıra yumuşak bitkilerle teması kaydeder.
Araştırmacılar, keskin kenarları işlenmiş bıçakların, dayanıklı bir kenarın en çok önem taşıdığı sürekli bitki kesme işini üstlenerek, bu alet takımının yerini almaktan ziyade ona eklendiği sonucuna vardılar.
Bölgede daha önce yapılan bir araştırmada, insan kol ve bacak kemiklerinde lif işleme alet takımı, boyalı lifler ve mikroskobik lifler bulunduğu bildirilmişti.
Yeni çalışma, bu endüstrinin hasat kısmını da ekliyor: bitkileri kesen bıçaklar, bu bıçaklar ip, ağ, hasır ve muhtemelen giysi yapımında kullanılıyor .
Sonraki hasatlar hâlâ açık bir soru işareti olarak kalıyor.
Bunların hiçbiri tahılı hikâyeden çıkarmaz. Eski oraklar otları da keserdi ve yüzeylerinde tahıl nişastası bulunurdu.
Tartışmanın özü, cilalı kenarın icat edilmeye değer olmasının nedenidir: dayanıklı bir bıçak sadece tahıl tarlalarında değil, gıda ve lif işlerinde de kullanışlıydı.
Çalışmanın gösteremediği şey ise bundan sonra ne olduğudur. Sonraki bin yıllarda tahıl yetiştiriciliği genişledikçe, daha büyük hasatlar bu aletlerin tarlalara doğru kaymasına neden olmuş olabilir.
Geç Neolitik döneme ait taş bıçakların işlevsel incelemeleri, bazılarının hasat sistemlerine dahil edildiğini göstermektedir. O döneme ait yonga, seramik bıçak ve diğer kesici aletlerin rolleri ise daha az netlik kazanmıştır.
Yazarlar için bir sonraki adım, Orta ve Geç Neolitik dönem alet takımları üzerinde, her kesici alet kategorisinde aynı aşınma ve kalıntı testlerini uygulamaktır.
Bu karşılaştırma, tarım geliştikçe bu bıçakların odak noktasının tahıllara doğru kayıp kaymadığını gösterecektir.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Arkeologlar İlk Çiftçilerin Neler Yetiştirdiğini Öğrenmek İçin 8.000 Yıllık Taş Orakları Yeniden Ürettiler
Arkeologlar İlk Çiftçilerin Neler Yetiştirdiğini Öğrenmek İçin 8.000 Yıllık Taş Orakları Yeniden Ürettiler/