Arılar ve ChatGPT Bilinçli Olabilir mi?
Araştırmacılar, hayvanlarda ve yapay zekada bilinç kavramını belirlemenin anahtarının, bilgi işleme sistemlerinin nasıl çalıştığını anlamakta yattığını öne sürüyor.
İlk bakışta, bir bahçede nektar toplayan bir bal arısı ile ChatGPT çalıştıran bir bilgisayarın hiçbir ortak noktası yokmuş gibi görünebilir. Ancak bilim insanları , hem biyolojik organizmaların hem de gelişmiş yapay sistemlerin bir tür bilinç sahibi olabileceği olasılığını giderek daha fazla araştırıyor .
Davranış tek başına yanıltıcı olabilir.
Araştırmacılar bilinç durumunu birçok farklı yöntemle inceliyor. Yaygın bir strateji, davranışları gözlemlemek ve bir hayvanın veya yapay zekanın (YZ) çevresine nasıl tepki verdiğini değerlendirmektir.
Ancak, hem hayvanlarda hem de yapay zekada bilinç olgusunu inceleyen yakın tarihli iki bilimsel makale, bu fenomeni araştırmanın yeni yollarını öneriyor. Yaklaşımları, insanların bilinçli deneyime sahip tek varlık olduğunu varsayan abartılı iddialardan ve aşırı şüpheci görüşlerden kaçınmayı amaçlıyor.
Bilinç çemberini genişletmek
Bilinç üzerine yapılan tartışmalar felsefe ve bilim çevrelerinde uzun zamandır yoğun bir şekilde devam etmektedir.
Bunun bir nedeni, bilincin ahlaki bir öneme sahip olmasıdır. Bir varlık bilinçli ise, deneyimleri bilinçsiz sistemlerin sahip olmadığı şekillerde etik açıdan önem taşıyabilir. Potansiyel olarak bilinçli organizmaların yelpazesi genişledikçe, onlara nasıl davranılması gerektiğiyle ilgili etik sorular da artmaktadır. Kesinlik imkansız olsa bile, bazı araştırmacılar ihtiyatlı olmanın haklı olduğunu savunmaktadır. Filozof Jonathan Birch bu fikri duyarlılık için ihtiyat ilkesi olarak adlandırmaktadır.
Son dönemdeki eğilim genişleme yönünde oldu.
Örneğin, Nisan 2024’te New York’ta düzenlenen bir konferansta 40 bilim insanından oluşan bir grup, Hayvan Bilinci Üzerine New York Bildirgesi’ni önerdi. Daha sonra 500’den fazla bilim insanı ve filozof tarafından imzalanan bu bildirge, bilincin tüm omurgalılarda (sürüngenler, amfibiler ve balıklar dahil) ve ayrıca kafadanbacaklılar ( ahtapot ve kalamar), kabuklular (yengeçler ve ıstakozlar) ve böcekler de dahil olmak üzere birçok omurgasızda gerçekçi bir şekilde mümkün olduğunu belirtiyor.
Buna paralel olarak, ChatGPT gibi büyük dil modellerinin inanılmaz yükselişi, makinelerin bilinçli olabileceği ciddi olasılığını gündeme getirdi.
Konuşmanın neden yeterli olmadığı
Beş yıl önce, bir şeyin bilinçli olup olmadığını anlamanın neredeyse kesin bir yolu, onunla sohbet edip edemeyeceğinizi görmekti. Filozof Susan Schneider, eğer bir yapay zekâ bilinç metafiziği üzerine ikna edici bir şekilde düşünebiliyorsa, bunun bilinçli olma ihtimalinin yüksek olduğunu öne sürmüştü .
Bu standartlara göre, bugün bilinçli makinelerle çevrili olurduk. Birçoğu burada da ihtiyat ilkesini uygulamaya kadar gitti: Yapay zeka refahı alanındaki gelişmeler , makinelerle ilgilenmemiz gerekip gerekmediğini ve ne zaman ilgilenmemiz gerektiğini anlamaya odaklanıyor.
Oysa tüm bu argümanlar büyük ölçüde yüzeysel davranışlara dayanıyor. Fakat bu davranış aldatıcı olabilir. Bilinç için önemli olan ne yaptığınız değil, nasıl yaptığınızdır.
Yapay zekanın iç yapısını incelemek
Bizden birinin (Colin Klein) ortak yazarlığını yaptığı ve önceki çalışmalardan yararlanan, Trends in Cognitive Sciences dergisinde yayınlanan yeni bir makale , yapay zekanın davranışından ziyade mekanizmasına odaklanıyor.
Ayrıca, bilgi işleme yapısına dayalı olarak bilinçliliğin olası göstergelerinin bir listesini belirlemek için bilişsel bilim geleneğinden de yararlanır. Bu, mevcut bilişsel bilinç teorilerinden hangisinin doğru olduğu konusunda hemfikir olmaya gerek kalmadan, bilinçliliğin yararlı bir gösterge listesinin oluşturulabileceği anlamına gelir.
Bazı göstergeler (örneğin, rekabet eden hedefler arasındaki ödünleşmelerin bağlama uygun şekillerde çözülmesi gerekliliği gibi) birçok teori tarafından paylaşılmaktadır. Diğer göstergelerin çoğu (örneğin, bilgilendirici geri bildirimin varlığı gibi) yalnızca bir teori tarafından gerekli kılınırken, diğerlerinde gösterge niteliğindedir.
Önemli olan, faydalı göstergelerin hepsinin yapısal olmasıdır. Hepsi beyinlerin ve bilgisayarların bilgiyi nasıl işlediği ve birleştirdiğiyle ilgilidir.
Peki sonuç ne? Mevcut hiçbir yapay zeka sistemi (ChatGPT dahil) bilinçli değil. Büyük dil modellerinde bilinç görünümü, bilinçli durumlar atfedilmesini haklı çıkaracak kadar bize benzer bir şekilde elde edilmiyor.
Ancak aynı zamanda, bugünkü sistemlerden çok farklı bir mimariye sahip olabilecek yapay zeka sistemlerinin bilinç kazanmasının önünde hiçbir engel yok.
Buradan çıkarılacak ders şu: Yapay zekâ bilinçli olmadan bilinçliymiş gibi davranabilir.
Böcek beyinlerinde bilinç üzerine araştırmalar
Biyologlar ayrıca insan dışı hayvanlarda da bilinç olup olmadığını anlamak için beyinlerin nasıl çalıştığına dair mekanizmalara yöneliyorlar.
Philosophical Transactions B dergisinde yayınlanan yeni bir makalede, böceklerdeki minimal bilinç için bir sinir modeli öneriyoruz. Bu model, basit beyinler tarafından yapılan temel hesaplamalara odaklanmak için anatomik ayrıntılardan soyutlanmaktadır.
Temel amacımız, beynimizin deneyime yol açan hesaplama türünü belirlemektir.
Bu hesaplama, hareketli, karmaşık bir bedene, birçok duyuya ve çelişkili ihtiyaçlara sahip olmaktan kaynaklanan, evrimsel tarihimizden gelen kadim sorunları çözüyor.
Önemli olan, hesaplamanın kendisini tanımlamıyoruz; bu konuda henüz yapılacak çok iş var. Ancak gösteriyoruz ki, eğer bunu tanımlayabilirseniz, insanları, omurgasızları ve bilgisayarları karşılaştırmak için eşit bir zemine sahip olursunuz.
Biyoloji ve yapay zekâ arasında paylaşılan bir ders
Hayvanlarda ve bilgisayarlarda bilinç sorunu farklı yönlere doğru ilerliyor gibi görünüyor.
Hayvanlar söz konusu olduğunda, belirsiz davranışların (örneğin bir yengecin yaralarını sarması gibi) bilinçliliğin bir göstergesi olup olmadığını nasıl yorumlayacağımız sorusu sıklıkla gündeme gelir.
Bilgisayarlar söz konusu olduğunda, görünüşte son derece açık davranışların (örneğin bir sohbet robotunun varoluşun amacı üzerine sizinle kafa yorması) gerçek bir bilinç göstergesi mi yoksa sadece rol yapma mı olduğuna karar vermemiz gerekiyor .
Ancak sinirbilim ve yapay zeka alanları ilerledikçe, her ikisi de aynı derse varıyor: Bir şeyin bilinçli olup olmadığına karar verirken, ne yaptığından ziyade nasıl çalıştığı daha bilgilendirici oluyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Arılar ve ChatGPT Bilinçli Olabilir mi?
Kablosuz Retina İmplantı, Görme Engelli Hastaların Tekrar Görmesine Yardımcı Oluyor
Arılar ve ChatGPT Bilinçli Olabilir mi?/Arılar ve ChatGPT Bilinçli Olabilir mi?