Antik Sümer Belgelerinde İnsanlığın Kökenleri
M.Ö. 4500 civarında, “uygar kralların ülkesi” Sümer, Mezopotamya’da (bugünkü Irak) gelişti. Sümerler ayrıntılı bir dil ve yazıya, mimari ve sanata ve benzersiz bir astronomi ve matematik sistemine sahip gelişmiş bir uygarlık inşa ettiler. Dini sistemleri karmaşıktı ve yüzlerce tanrıdan oluşuyordu. Eski metinlere göre, her Sümer şehri kendi tanrıları tarafından korunurdu ve insanlar ve tanrılar bir arada yaşarken, insanlar tanrılara hizmet ederdi.
Antik Sümer Belgelerinin Meme Ucu Tableti Keşfi
En eski yaratılış öyküsü olarak bilinen Sümer yaratılış efsanesi, antik Mezopotamya’nın dini, siyasi ve kültürel yönleri hakkında değerli bilgiler sağladığı için büyük önem taşımaktadır.
Sümer yaratılış efsanesi, yaklaşık MÖ 5000 yılında inşa edilmiş eski bir Mezopotamya şehri olan Nippur’da bulunan bir tablette anlatılmaktadır. Sümer tabletine göre, dünyanın yaratılışı (Enuma Eliş) şöyle başlar
Göklerin henüz bir adı yoktu
Ve altındaki toprağın henüz bir adı yoktu,
İlkel apsis onları doğurdu,
Ve kaos, Tiamut, ikisinin de anası.
Suları birbirine karışmıştı,
Hiçbir tarla oluşmadı, hiçbir bataklık görülmedi;
Tanrıların hiçbiri çağrılmadı,
Hiçbirinin adı yoktu, hiçbirinin önceden belirlenmiş bir kaderi yoktu;
Sonra göklerde tanrılar yaratıldı,
Laham ve Laham olarak adlandırıldı.
Metin bize bir noktada tanrıların emeklerine karşı isyan ettiklerini söyler.
Tanrılar, ölümlüler gibi
emeklerine katlandılar.
Tanrıların emeği büyüktü,
İş ağır ve acı büyüktü.
Birden fazla boynuzu olan sivri şapkalarıyla tanrı olarak tanımlanırlar. Omuzlarından su ve balık akan figür, yeraltı sularının ve bilgeliğin tanrısı Ea’dır (Sümerce Enki). Arkasında ikiyüzlü vezir Ushim durmaktadır. Sahnenin ortasında omuzlarından ışık huzmeleri yükselen güneş tanrısı Şamaş (Sümerce Utu) yer almaktadır. Şafakta doğmak üzere bir dağı oymaktadır. Solunda kanatlı tanrıça İştar (Sümerce İnanna) vardır. Omzundan yükselen silah onun savaşçı özelliklerini sembolize etmektedir.
Tanrı ve İnsanın Birliği: İlk İnsanlar Nasıl Ortaya Çıktı?
Tanrıların tanrısı Anu, tanrıların işinin çok büyük olduğunu kabul etti. Oğlu Enki (Ea), bu işi yerine getirmesi için insanın yaratılmasını önerdi ve üvey kız kardeşi Ninki’nin yardımıyla bunu yaptı. Sonra üvey kız kardeşi Ninki’nin yardımıyla insanı yarattı. Bu malzemeden tanrılara benzeyen ilk insanlar yaratıldı.
Sen tanrıları katlettin.
Kişiliği ile birlikte
Ağır işlerini kaldırdım.
Ben senin emeğini insana yükledim.
…
Kilin içinde, Tanrı ve insan
Birleştiler
Ve bir olalım;
Günlerin sonuna kadar.
Beden ve ruh
Tanrı’da olgunlaşacak.
Ve ruhları kan bağıyla birleşecek.
Bu ilk insan, Sümerce “düz arazi” anlamına gelen Eden’de yaratılmıştır. Gılgamış Destanı’nda Cennet, Mezopotamya’da Dicle ve Fırat nehirleri arasında bir yerde bulunan tanrıların bahçesi olarak anılır.
Başlangıçta insan kendi başına üreyemiyordu, ancak daha sonra Enki ve Ninki’nin yardımıyla gelişti. Böylece Adapa tam işlevli bağımsız bir insan olarak yaratıldı. Bu “yeniden biçimlendirme” Enki’nin kardeşi Enlil’in onayı olmadan yapıldı ve tanrılar arasındaki çatışma başladı. Enlil insanın düşmanı oldu ve Sümer tabletleri insanın tanrılara hizmet ettiğini ve çok sıkıntı ve acı çektiğini kaydeder.
Adapa, Enki’nin yardımıyla Anu’ya yükselmiş ve burada “yaşam ekmeği ve suyu” hakkındaki soruları yanıtlanmamıştır.
Bu yaratılış hikayesi ile İncil’deki Adem ve Havva’nın Cennet’teki hikayesi arasındaki benzerlikler hakkında çeşitli görüşler vardır. Adapa’ya Enki tarafından büyük bir bilgelik ve bilgi verilmiş, ancak “yaşam ekmeği ve suyu” sunulduğunda, farkında olmadan ölümsüzlük armağanını reddetmiştir. Adem ve Havva Cennet Bahçesi’ne yerleştirilmiş ve iyiyle kötüyü bilme ağacından yememeleri emredilmiştir. Ancak, yılan tarafından yasak meyveyi yemeleri için ayartıldılar ve cennetten kovuldular.
Genel olarak, Sümer yaratılış efsanesi eski Mezopotamya’nın dini, siyasi ve kültürel yönleri hakkında değerli bilgiler sağlar ve belgelenmiş en eski yaratılış hikayelerinden biri olarak önemlidir.
Derleyen: Simge KARA
Kaynak: Antik Sümer Belgelerinde İnsanlığın Kökenleri