9.000 Yıllık Şaman Mezarı, Tarih Öncesi Defin Ritüellerini Ortaya Koyuyor
Almanya’nın Bad Dürrenberg kentindeki 9.000 yıllık bir mezardan çıkarılan mikroskobik tüy parçaları, şamanik bir cenaze ritüelinde kullanılan süslü bir törensel başlığın şimdiye kadarki en net kanıtını sunuyor.
Arkeologlar, modern yöntemlerle mezar çukuruna geri dönerek, gözden kaçan ayrıntıların erken dönem ritüel yaşamına dair yorumları nasıl dönüştürebileceğini gösteriyorlar.
Şaman mezarının çevresindeki tortulardan alınan yeni örnekler, araştırmacıların kemiklerin ötesine geçerek giysilere ve süs eşyalarına bakmalarını sağladı. Çalışma , Finlandiya’daki Helsinki Üniversitesi’nden Dr. Tuija Kirkinen liderliğinde yürütüldü .
Araştırmaları, minik yapıları ortaya çıkaran yakın çekim görüntüleme tekniği olan mikroskopiye odaklanıyor ve bu da ekiplerin topraktaki kırılgan izleri belirlemesine yardımcı oluyor.
1934’te aceleyle yapılan bir kazı
4 Mayıs 1934’te Bad Dürrenberg’de su borusu döşeme çalışmaları sırasında işçiler, kucağında bebek olan oturan bir kadın buldu .
Yerel gönüllüler ve bir restoratör, saatler içinde kurtarabildikleri her şeyi kurtardılar; geriye fotoğraf kalmadı, sadece kısa çizimler kaldı.
Kaybolan bu kayıtlar hâlâ önem taşıyor, çünkü daha sonraki bilim insanları yalnızca bir kez gerçekleşen bir saha kazısını yeniden yapamazlar.
Cenaze ritüellerinin sırlarını ortaya çıkarmak
Gömülen kadının yanına yerleştirilen baş ve vücut süsleri arasında karaca boynuzları ve delikli yaban domuzu dişleri bulunuyordu.
Araştırmacılar ayrıca hayvan dişleri, taş aletler ve kemik eserler de kaydetti; bu da hızlı bir imha yerine dikkatli bir planlamaya işaret ediyor.
Bu tür unsurlar kendi başlarına inancı kanıtlayamazlar, ancak topluluğun zaman ve kaynak yatırdığını gösterirler.
Mezar eşyaları arasında, pigment olarak kullanılan demir açısından zengin bir mineral tozu olan kırmızı aşı boyasından bir parça bulundu ve birçok yüzeyi lekeledi.
Aşı boyası nemle karışınca kemik ve alet kenarlarını kaplayarak toprakta kalıcı bir renk izi bırakabilir.
Antik mezarların çoğunda pigment kullanımı görülmektedir, ancak arkeologlar bunun ritüeli mi, kimliği mi yoksa her ikisini birden mi işaret ettiği konusunda hala tartışmaktadır.
Yeniden yapılan kazılarda yeni parçalar bulundu.
Devlet Bahçesi Sergisi ile bağlantılı kazılar, buluntu alanını yeniden açtı ve arkeologlar, el değmemiş tortulardan yeni eserler çıkardı.
Buluntular arasında ek insan kemikleri ve daha fazla delinmiş diş vardı; bu da daha önce eksik kalan mezar kayıtlarının tamamlanmasına yardımcı oldu.
Kurtarılan her parça zaman çizelgesini daraltırken, her yeni parça da hâlâ eksik olanlarla ilgili yeni soruları gündeme getiriyor.
Bebekten gelen genetik ipuçları
Bebeğin iç kulağından alınan yoğun bir kemik parçası , arkeogenetiğin (antik genetik materyali analiz ederek akrabalık bağlarını izleme yöntemi) ilk kez kullanılmasını mümkün kıldı.
Sonuçlar, bebeğin kadının oğlu olmadığını, ancak uzaktan akrabası olduğunu ortaya koydu.
Bu bulgu, karmaşık bakım ağlarına işaret ediyor; ancak genetik tek başına bu ikilinin neden birlikte gömüldüğünü açıklayamıyor.
Sağlıkla ilgili ipuçları ve belirsizlik
Kadının iskeletinde ön dişlerde hasar ve boyun kemiklerinde olağandışı özellikler görüldü ve araştırmacılar bunları dikkatle kaydetti.
Bu tür değişiklikler stres veya yaralanmadan kaynaklanabilir, çünkü kemik, yaşam boyunca hücrelerin mineral eklemesi ve çıkarması sonucu yeniden şekillenir.
Arkeoloji, yalnızca kemik ve objelerden yola çıkarak manevi bir rol belirlemeye çalıştığında ne kadar ileri gidebilir?
Cenaze törenlerinde kullanılan tüyler
Şamanın başının yakınında bulunan mikroskobik kaz tüyleri ve 600 yıl sonra eklenen bir çukurda bulunan iki geyik boynuzu maskesindeki tüyler izler bırakıyor.
Büyüteç altında, tüylerin tamamı çürüse bile, birbirine kenetlenen minik tüy telleri olan tüyçükler varlığını sürdürebilir.
Daha sonra sunulan bu kalıntılar, mezarın yüzyıllarca önemini koruduğunu gösteriyor ; ancak parçalar ritüellerin tam anlamını ortaya koyamıyor.
Yapılan detaylı bir analiz, mikroskobik boyutlardaki kürk, tüy ve liflerin, yani ağaç kabuğunun içinden alınan bitki liflerinin toprak mezarında kalıcı olabileceğini gösterdi.
Bakteriler ve mantarlar yumuşak dokuları parçalarken, küçük sert parçalar mineral taneciklerine yerleşebilir ve tamamen yok olmaktan kurtulabilir.
Tüylerin ve liflerin çoğu on yıllar içinde yok olurken, topraktan böyle nadir bir kanıt bulmak gerçekten takdire şayan.
Hassas kanıtları korumak
Kazı ve depolama sırasında modern liflerin eski kalıntılarla karışmasını önlemek için temiz aletler ve kapalı kaplar kullanılır.
Ekipler her örnek katmanını etiketliyor çünkü birkaç santimlik toprak, ilk gömülme olaylarını daha sonraki bozulmalardan ayırabiliyor.
Kayıtlar kesin ve net olduğunda, bilim insanları mikroskobik bulguları geniş bir döneme ilişkin tahminlerde bulunmak yerine belirli bir ana bağlayabilirler.
Avrupa’da Mezolitik yaşam
Buzulların çekilmesinin ardından gelen Orta Taş Devri olan Mezolitik dönem, Avrupa genelinde ormanları, yeni nehirleri ve farklı beslenme seçeneklerini beraberinde getirdi.
Gruplar geyik ve yaban domuzu avladılar, nehirlerde balık tuttular ve bitki topladılar; mevsimsel hareketlere ve hava koşullarına göre esnek rutinler oluşturdular.
Bu ortamda, saygın bir ritüel uzmanı, tarım köyleri olmasa bile, hastalık, kayıp veya çatışma durumlarında kararlara rehberlik edebilirdi.
Çalışma fikri olarak şamanizm,
Arkeologlar, mezarlarda alışılmadık aletler, süs eşyaları ve olası şifa ile ilgili kanıtlar bulunduğunda şamanizmi bir çalışma fikri olarak kullanırlar.
Bazı yorumlar , kostüm parçalarını bilinen ritüellerle karşılaştırmak için, yaşayan kültürleri gözlem ve görüşmeler yoluyla belgeleyen etnografiye başvurmaktadır .
Karşılaştırmalar sorulara yol gösterebilir, ancak doğrudan bir bağlantıyı kanıtlayamazlar; bu nedenle her mezar için kendi kanıtına ihtiyaç vardır.
Antik cenaze ritüellerinden çıkarılan dersler
Müzeler teknik kanıtları kamu kayıtlarına dönüştürüyor ve şaman mezarı artık yeni sergilere ve resimli kitaplara konu oluyor.
“Şamanın Gizemi” sergisinin ardından, küratörler ve bilim insanları, mezarın bağlamını açıklayan yeni görseller ve kısa metinler eklediler.
“Die Schamanin” başlıklı planlanan bir sergi, en son laboratuvar sonuçlarını sunarken aynı zamanda Mezolitik dönem boyunca günlük yaşamı da gösterecek.
Süs eşyaları, pigmentler, kemikler ve mikroskobik tüyler bir araya gelerek, şaman mezarlığına yatırım yapmış ve daha sonra burayı tekrar ziyaret etmiş bir topluluğu tanımlıyor.
Gelecekteki çalışmalar zamanlamayı ve anlamı iyileştirebilir, ancak en güçlü iddialar yine de dikkatli örneklemelere ve dürüst belirsizliğe dayanacaktır.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: 9.000 Yıllık Şaman Mezarı, Tarih Öncesi Defin Ritüellerini Ortaya Koyuyor
14.400 Yıllık Yünlü Gergedan Genomunun Nerede Bulunduğuna İnanamayacaksınız!
/9.000 Yıllık Şaman Mezarı, Tarih Öncesi Defin Ritüellerini Ortaya Koyuyor/