14.400 Yıllık Yünlü Gergedan Genomunun Nerede Bulunduğuna İnanamayacaksınız!
Buz Çağı’ndan kalma bir yavru köpeğin midesi, yünlü gergedanlara ve bu boynuzlu devlerin yok olmasına neyin sebep olduğuna (ya da neyin sebep olmadığına) dair yeni bilgiler ortaya koyuyor.
Dünkü öğle yemeği bazen yarının bilimsel keşfi olabilir, hatta dün 14.000 yıl önce yaşanmış olsa bile. Bilim insanları, eski bir Buz Çağı kurdunun karnında böyle bir keşif yaptılar; bu keşif, artık nesli tükenmiş olan yünlü gergedanın ( Coelodonta antiquitatis ) nihai kaderini ortaya çıkarabilir.
İsveç ve diğer ülkelerdeki araştırmacılar, donmuş toprağa gömülmüş bir kurtun içinde yünlü bir gergedanın kalıntılarını tespit etti. Dahası, gergedanın tüm genomunu kurtarıp dizilediler.
Bulguları, bu büyük hayvanların binlerce yıl önce sayılarında kademeli bir azalmadan ziyade ani bir yok oluş yaşadığına dair güçlü kanıtlar sunuyor.
Paleogenetik Merkezi’nde araştırmacı olan ve çalışmanın kıdemli yazarı J. Camilo Chacón-Duque, Gizmodo’ya verdiği demeçte, “Soyu tükenmiş bir hayvanın genomunu, yok oluşuna çok yakın bir zamanda ayrıntılı olarak analiz ederek, yok oluş süreçleri hakkında yeni bilgiler edinebildik” dedi.
Eşi benzeri görülmemiş bir keşif
Antik DNA örneklerinin başarılı bir şekilde tanımlanması, çıkarılması ve yeniden yapılandırılması uzun zamandır zorlu bir süreç olmuştur.
Ancak teknolojideki son gelişmeler ve kazanılmış deneyim, Chacón-Duque ve meslektaşlarının genellikle düşük kaliteli olarak kabul edilen kaynaklardan DNA elde etmeye başlamalarını sağlamıştır.
Paleogenetik Merkezi, Stockholm Üniversitesi ve İsveç Doğa Tarihi Müzesi’nin iş birliğidir. Chacón-Duque aynı zamanda Uppsala Üniversitesi’nde araştırmacı ve Stockholm Üniversitesi, Paleogenetik Merkezi ve Uppsala’daki Organizma Biyolojisi Bölümü’nü içeren bir girişim olan SciLifeLab Antik DNA biriminin bir üyesidir.
Chacón-Duque, “Kötü korunmuş biyolojik materyalden yararlı DNA materyalinin geri kazanımını en üst düzeye çıkarmak için gerekli uzmanlığa, altyapıya ve kaynaklara sahibiz,” dedi.
Bu son örneğin donmuş toprakta korunmuş olması da büyük ölçüde yardımcı oldu. Chacón-Duque, “Donmuş toprak, örneklerin on binlerce hatta yüz binlerce yıl boyunca neredeyse donmuş halde kalması nedeniyle paleogenomik için paha biçilmez bir kaynaktır” diye ekledi.
Yünlü gergedan genomunu içeren kurt yavrusu, Sibirya’nın kuzeydoğusundaki Tumat köyü yakınlarındaki donmuş toprakta bulundu. Bilim insanları kurt üzerinde otopsi yaptıklarında, midesinde küçük bir parça bozulmamış mumyalanmış doku buldular.
Analiz edildikten sonra, kurdun öğle yemeği olan yünlü gergedanın eksiksiz bir genomunu elde edebildiler.
Daha önce başka yünlü gergedan örnekleri bulunmuş ve hatta genetik yapıları yeniden oluşturulmuş olsa da, bu örnek yaklaşık 14.400 yıl öncesine tarihlenen, şimdiye kadar bulunan en genç örneklerden biridir.
Ekip, bunun aynı zamanda bir Buz Çağı hayvanının midesinden başka bir hayvanın eksiksiz genomunu elde eden ilk çalışma olduğunu söylüyor.
Yünlü gergedanın nesli nasıl tükendi?
Yünlü gergedanların nesli yaklaşık 14.000 yıl önce tükendiğinden, son kullanma tarihine bu kadar yakın bir örneğe rastlamak, nesillerinin nasıl tükendiğine dair hayati ipuçları sağlayabilir.
Ekip, Tumat gergedanının genomunu, sırasıyla 18.000 ve 49.000 yıl öncesine tarihlenen diğer iki örneğe ait genomlarla karşılaştırdı.
Türler, popülasyon sayıları zamanla yavaşça azaldığında, büyük ölçüde artan akraba evliliği nedeniyle genetik çeşitliliklerini kaybetme eğilimindedir.
Ancak ekip, kayıtlara geçen en yeni genomu taşıyan bu gergedanın, atalarına kıyasla genetik bozulma belirtisi göstermediğini buldu. Bu muhtemelen, bu gergedanların toplu olarak yok olmalarına neden olan ani bir yok oluş yaşadıkları anlamına geliyor (göreceli olarak ani, çünkü gerçek anlamda son yünlü gergedanın ölmesi yüzlerce yıl sürmüş olabilir).
Chacón-Duque, “Artık nihai nüfus azalmasının sadece birkaç yüz yıl içinde gerçekleştiğini ve muhtemelen çoğunlukla iklim değişikliğinden kaynaklandığını biliyoruz” diye açıkladı.
Daha fazla keşif yapılacak.
Ekip, incelenecek başka “genç” gergedan örneği olmadığı için bu araştırmayı özel olarak takip etmeyi planlamıyor. Ancak, daha önce ele geçirdikleri örnekleri daha detaylı inceleyebilirler.
Ayrıca, bu çalışmada özetlenen tekniklerin, kendilerine ve diğer bilim insanlarına, zorlu örneklerden önemli keşifler yapmaya devam etme olanağı sağlayacağını belirtiyorlar. Bununla birlikte, Chacón-Duque, Tumat kurdu gibi daha fazla şanslı buluntuya rastlamanın her zaman güzel olacağını da ekliyor.
“Nüfus düzeyinde verilere erişebilmeyi çok isterdik, ancak paleogenomik alanı tam tersi şekilde işliyor; çok az veriyle en iyi şekilde yararlanmamız gerekiyor!” dedi.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: 14.400 Yıllık Yünlü Gergedan Genomunun Nerede Bulunduğuna İnanamayacaksınız!
Ormanın Derinliklerinde Gömülü Olan Karmaşık Bir Maya Şehri Keşfedildi