6600 Milyon Yıl Önceki Büyük Çarpışma: Dünya’nın Felaketle Yüz Yüze Geldiği An
Atmosferde yüzen ince toz, dinozorların neslinin tükenmesinde önemli bir rol oynamış olabilir.
Yaklaşık 6600 milyon yıl önce, Everest’ten daha büyük bir kozmik kaya, şu anda Meksika olan kıyılara çarparak Dünya’daki yaşamın 4 / 3’ünü öldüren bir dizi felakete neden oldu.
Ancak tüm bunların nasıl gerçekleştiğine dair daha ince detaylar hala tartışma konusudur.
Şimdi bilim adamları, asteroit etkisinin güneş ışığını engelleyen, Dünya’yı soğutan, fotosentezi durduran ve besin zincirini yok eden ince bir toz bulutu yarattığını öne süren jeolojik bir ‘kara kutunun’ kilidini açıyorlar.
Bu hipotez ilk olarak 1980 yılında büyük çarpışma’nın ilk izlerini ortaya çıkaran jeologlar tarafından bir mekanizma olarak önerilmiş, ancak bu döneme ait kaya örneklerinin Dünya’nın kışına neden olacak kadar toz içermemesi nedeniyle 2000’li yılların başında reddedilmiştir.
Bununla birlikte, önceki çalışmaların çoğu, 1 santimetre kalınlığında bir Kretase-Paleojen çökelti tabakasına dayanıyordu. (Bir insanın dişlerini fırçalayabileceği fazla yer yoktur.)
Yeni çalışma, Kuzey Dakota’daki Tanis’teki 40 çok daha zengin tortudan alınan 1.3 tortu örneğini analiz etti. Chicxulub asteroit kraterinin 3.000 kilometre (yaklaşık 1.900 mil) kuzeyinde yer alan bölge, darbeyi takip eden yıllarda toz, kurum ve parçacıkların nasıl yayıldığına dair benzersiz bir görüntü sunuyor.
Büyük parçacıklar ışığı ince parçacıklardan daha küçük bir açıyla saçar, böylece lazer 12 aylık 0,8〜8 mikrometre aralığında her numunenin ne kadarının ince silikat tozundan oluştuğunu belirleyebildi.
Araştırmacılar, “Daha önce değerlendirilenden daha büyük bir ince toz katkısı bulduk” diye yazdı.
Bilgisayar modellemesi kullanan araştırmacılar, asteroit Dünya’ya çarptığında ve altındaki kayayı un ufak ettiğinde oluşan bu ince tozun, 10 ila 15 kilometre genişliğindeki göktaşı Dünya ile çarpıştığında açığa çıkan parçacıklar arasında “en ölümcül” olduğunu keşfettiler.
Araştırmacılar, atmosferdeki yüksek toz seviyelerinin neredeyse 2 yıl süren küresel bir karanlık yarattığını ve bitkilerin fotosentez yapmasını imkansız hale getirdiğini buldular.
Bitkiler olmasaydı, tüm besin zinciri çökerdi. Tyrannosaurus Rex gibi üst düzey avcılar, diyetlerinin bir parçası olarak bitkilere dayanan avları avlarlardı.
Araştırmacılar, toz havada 15 yıla kadar asılı kalıyor ve küresel sıcaklıklar 15 ° C düştüğünde ve güneş ışığını engellediğinde, “fotosentez etkiden yaklaşık 2 yıl sonra duruyor” diye yazdı.
Çarpışmanın etkisi ayrıca kayayı buharlaştırmış ve atmosferde yüksek küçük parçacıklar halinde oluşan kükürt içeren gazlar üretmiş olabilir. Ve asteroit etkisinin neden olduğu yoğun ısı, gökyüzüne büyük miktarda kurum ve kül göndererek büyük orman yangınlarına neden olabilirdi.
Bununla birlikte, araştırmacıların sonuçlarına göre, uzun gezegen kışından sorumlu olan kükürt parçacıkları gibi maddeler değil, esas olarak ince silikatlardır.
Araştırmacılar, “Dünya’daki uzun vadeli karanlık ve fotosentetik aktivite kaybının, çarpışmadan yaklaşık 1,7 yıl (620 gün) sonrasına kadar yalnızca silikat tozu senaryosunda meydana geldiğini bulduk” diye yazdı.
“Bu, hem karasal hem de deniz habitatları için ciddi zorluklar yaratmaya yetecek bir zaman ölçeği yaratıyor.”
Karanlıkta veya soğukta yaşama adapte olamayan veya adapte olamayan hayvanlar ve bitkiler ölmüş olabilir. Esnek bir diyet, habitat ve yaşam tarzına sahip flora ve faunanın hayatta kalma şansı daha yüksektir.
Chicxulub asteroit etkisi aynı zamanda Dünya’daki her kıtayı vuran 1,5 kilometre yüksekliğindeki devasa bir tsunamiyi açığa çıkardı ve Sumatra depreminden 5004 kat daha güçlü ve 20.000 kat daha güçlü sismik aktiviteyi tetikledi.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: 6600 Milyon Yıl Önceki Büyük Çarpışma: Dünya’nın Felaketle Yüz Yüze Geldiği An