Yutulan Plastikten Kaynaklanan İlk Hastalık, Bilim İnsanları Tarafından Tanımlandı
Dünyanın plastikle en çok kirlenmiş kuşlarından biri, bilim insanlarının ‘plastozis’ adını verdikleri yeni ortaya çıkan bir hastalıktan sessizce muzdarip.
Araştırmacıların, yutulan plastiğin vahşi hayvanlardaki patolojik etkilerini ilk kez belgeledikleri ve ölçtükleri bildiriliyor ve bu durum, bilim insanlarını sadece bir türden daha fazlasının sağlığı konusunda endişelendiriyor.
Yeni bulgular, keskin plastik parçalarının bazı deniz kuşlarını kelimenin tam anlamıyla içten parçalayabileceğini gösteriyor.
Araştırmacılar, “Bu çalışma; plastiğin vahşi, serbest yaşayan hayvanlarda doğrudan ciddi, organ çapında yara dokusu oluşumuna veya ‘plastozise’ neden olma yeteneğini açıkça göstermektedir ve bu da muhtemelen bireysel sağlık ve hayatta kalma için zararlıdır.” diye yazıyor.
“Plastik emisyonları artmaya devam ettikçe ve plastik kirliliği küresel olarak tüm ortamlarda giderek yaygınlaştıkça, tüm organizmaların plastiğe maruz kalması kaçınılmaz olacaktır.” diye tahmin ediyorlar.
Plastik kirliliğinin, besin ağının hemen hemen her seviyesinde 1.200’den fazla deniz canlısını etkilediği düşünülmektedir ancak bilim insanları, yutulan veya solunan sentetik liflerin ve parçaların hayvan sağlığı üzerinde nasıl bir etkisi olduğunu hala bilmemektedir.
Yutulan plastiğin neden olduğu fiziksel hasar söz konusu olduğunda, et ayaklı yelkovan kuşları (Ardenna carneipes) felaket habercileridir.
Pembe ayaklı bu koyu kahverengi kuşlar, doğu Avustralya kıyılarından yaklaşık 600 kilometre açıkta küçük ve uzak bir kara kıvrımı olan Lord Howe Adası’nda yuva yapmaktadır.
İnsan uygarlığından bu kadar uzak olmalarına rağmen, Lord Howe’da yumurtadan çıkan yavruların çoğu bizim hatamızmış gibi görünen yavaş ve hastalıklı bir ölümle karşı karşıya.
Her sonbaharda, zayıf ve bitkin yavrular adanın sahillerini dolduruyor ve bilim insanları yıllardır bu deniz kuşlarının neden bu kadar çoğunun hasta olduğunu ve öldüğünü anlamaya çalışıyor.
Avustralyalı araştırmacılar, Londra Ulusal Tarih Müzesi’nden (NHM) bir ekiple birlikte Lord Howe’daki düzinelerce ölü kuşu incelediklerinde, midede aşırı ve geri dönüşü olmayan yara dokusu belirtileri buldular.
Lord Howe Adası’ndaki et ayaklı yelkovan kuşlarında mide dokusu hasarının kanıtı.
Geniş iç yara izi, büyük olasılıkla küçük keskin plastik parçalarının kuşun içine defalarca girmesinden kaynaklanmaktadır. İyileşme şansı bulamayan kuşun proventrikulus adı verilen midesinin ilk odası hasar görerek deforme oluyor.
Geçen yıl, Avustralyalı Geographic gazetecisi Karen McGhee, bir yelkovan kuşu nekropsisi (İnsan dışındaki hayvanların kadavralarına veteriner hekimlerce uygulanan inceleme işlemidir.) için peşine takıldığında, plastikle o kadar dolu bir kuş midesini “şişkin… neredeyse yırtılmak üzere” olarak tanımladı. Nekropsiyi yürüten bilim insanları toplam 202 plastik parçası saydı.
Bu pek de istisnai bir durum değil. Lord Howe adasında nekropsisi yapılan kuşların yaklaşık yüzde 90’ının midesinde plastik bulunmuştur.
Plastikle dolu deniz kuşu midelerinde gözlemlenen tutarlı yara izi ve kronik iltihaplanma, bilim insanlarının bunun spesifik bir fibrotik (iğ dokulaşma gösteren) hastalık olduğunu düşünmelerine neden oldu.
Silikozis ve asbestozis gibi kirleticilerden kaynaklanan doku hasarıyla kendini gösteren diğer fibrotik hastalıklarla aynı çizgide kalmak için buna ‘plastozis’ adını verdiler ancak bu vakalarda hasar akciğerlerde meydana geliyor.
Plastik kirliliğinin midede yol açtığı hasarlar ancak son iki yılda tespit edilmiş ve bu araştırmaların çoğu laboratuvar ortamında kemirgenler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Test edilen plastik parçaları doğada olduğu gibi düzgün bir şekilde yıpranmamıştır.
Bununla birlikte, laboratuvar çalışmaları, yaklaşık 5 milimetre boyutundaki keskin, yutulmuş makroplastiklerin sindirim yollarını tıkayabildiğini, ülserleştirebildiğini veya delebildiğini ve aynı zamanda beslenme davranışını azalttığını göstermiştir. Ciddi vakalarda hayvan açlıktan ölebilir.
Yelkovan kuşları arasında yapılan bu çalışma, yabani hayvanlar arasında plastozis olduğunu gösteren ilk çalışmadır.
Et ayaklı bir yelkovan kuşunun midesinde bulunan plastik.
Plastik dolu bir yelkovan kuşunun sertleşmiş ve esnek olmayan midesinde, yeni yiyecekler için yer sınırlıdır ve sindirim ciddi şekilde etkilenmiş gibi görünmektedir. Bilim insanları, bu kadar çok yara dokusu varken, iç organın iç yüzeyinin sindirim enzimlerini salgılamada veya besinleri emmede neredeyse hiç iyi olmadığını söylüyor.
Ortaya çıkan besin kaybı, Lord Howe’daki bu kadar çok yelkovan kuşunun düşük kilolu olmasının önemli bir nedeni olabilir. 2010 yılından bu yana ortalama vücut kütleleri düşmüştür. Ve bu çalışmada, bir yelkovan kuşunun midesindeki plastik parçalarının sayısının artması, genel vücut ağırlığının azalmasıyla ilişkilendirildi.
NHM’de koruma biyoloğu olan Alex Bond, “Sindirim bileşikleri salgılayan tübüler bezler, plastozisin etkisinin belki de en iyi örneğidir.” diyor.
“Plastik tüketildiğinde, bu bezler en yüksek maruziyet seviyelerinde doku yapılarını tamamen kaybedene kadar giderek daha fazla bodurlaşır.”
Lord Howe’da ölmüş bir et ayaklı yelkovan kuşu, midesinde bulunan plastiğin yanında
Plastik yutmanın sonuçları tüm deniz kuşu mideleri, hatta tüm hayvan mideleri için aynı olmayabilir ancak deniz besin ağında yutulan plastiğin her yerde bulunan doğası göz önüne alındığında, sağlık etkileri konusunda endişelenmek için bir neden var.
Ve bu kendi türümüz için de geçerli.
İnsanlarda yapılan son çalışmalar, iltihaplı bağırsak hastalığı (IBD) olan kişilerin dışkılarında yüksek düzeyde mikroplastik bulunduğunu göstermiştir.
52 katılımcı arasında, daha fazla plastik maruziyeti en kötü IBD semptomlarıyla yakından ilişkiliydi.
Bu çalışma sadece küçüktü ve neden-sonuç ilişkisini ortaya koymuyordu ancak mikroplastikler insan kanında, plasentada, dışkıda ve akciğerlerimizin en derin kısımlarında bulunduğundan, toksikologlar acil sağlık değerlendirmelerine ihtiyacımız olduğunu söylüyor.
Yutulan plastik sadece fiziksel hasara neden olmakla kalmaz, aynı zamanda parazitlerin ve mikropların vücuda otostop çekmesine de yol açabilir. Ayrıca, plastikler bozundukça, potansiyel olarak tehlikeli sağlık etkileri olan toksik ve kalıcı kimyasallar sızdırabilirler.
Bu çalışmanın yazarları, “Plastik yutmanın, birçoğunu henüz tam olarak belgelemeye ve anlamaya başladığımız geniş kapsamlı ve ciddi sonuçları var.” diye uyarıyor.
Plastozis, plastiklerle bağlantılı ilk yaban hayatı hastalığı olabilir ancak sonuncusu olmayabilir.
Çalışma Journal of Hazardous Materials dergisinde yayımlanmıştır.
Kaynak: https://www.sciencealert.com
Derleyen: Simge Kara
Teknoloji, Plastik Atık Şişeleri Lityum-İyon Piller İçin Polimerlere Dönüştürüyor