Yumurtanın Yaptığı İlk Şey Spermin Kuyruğunu “Isırmaktır”
Mitokondriyal DNA yalnızca kadın soyundan geçmektedir. Tüm insanların kökeninin yaklaşık 200.000 yıl önce Afrika’da yaşamış olan bir “mitokondriyal Havva ”dan geldiği teorisi bununla ilgilidir.
Peki ama neden hücrede babaya ait mitokondri yok, çünkü onları sperm getiriyor? Bilim insanları bu soruyu yanıtlamaya çalıştılar.
Baba mitokondrisi (hücresel “enerji santralleri”), cinsel yolla üreyen bitkiler, mantarlar ve böceklerden insanlar da dahil olmak üzere memelilere kadar neredeyse tüm türlerde döllenmeden kısa bir süre sonra kaybolur.
Bir teoriye göre, baba mitokondrisi çok daha fazla sayıdaki anne mitokondrisi tarafından basitçe seyreltilir. Bu varsayım mantıksız değildir, çünkü maternal mitokondriler çok daha fazladır: olgun bir memeli yumurta hücresinde 100000 ila 600000 mitokondri bulunurken, bir spermatozoonda bunlardan sadece 50-75 tane vardır.
Ancak yumurtanın spermin mitokondrilerini agresif bir şekilde yok ettiği başka bir hipotez daha var. Profesör Eli Aram’ın Weizmann Enstitüsü’ndeki laboratuvarı daha önceki çalışmalarında bu “aktif yıkım” teorisi lehine kanıtlar sunmuştu.
Sharon Ben-Hur liderliğindeki yeni çalışma, bu sürecin moleküler mekanizmasını ortaya çıkardı.
Mitokondriye saldırı
Meyve sineğinin (Drosophila bifurca) spermi doğadaki en büyük spermlerden biridir ve bu da onu bu tür araştırmalar için iyi bir model haline getirmektedir.
Drosophila bifurca sineği birkaç milimetreye kadar büyür ve spermi neredeyse 6 cm’ye ulaşabilir. Bu, sineğin kendisinden 20 kat daha uzun ve bir insan sperminden 1.000 kat daha büyüktür.
Drosophila sperminin mitokondrileri rastgele dağılmamış, kuyruk boyunca kümelenmiştir. Ancak meyve sineği yumurtası bu kadar büyük bir oluşumu bile yok edebilir.
Bilim insanları, bir sperm yumurtaya girer girmez vezikül sürüleri tarafından karşılandığını göstermiştir. Bunlar spermin kuyruğunu kaplar ve mitokondrisini küçük parçalara ayırır.
Ben-Hur “Yumurta hücresinin, babaya ait mitokondriyi yok etmek için doğuştan gelen bağışıklığını kullandığını gördük. Bir anlamda onları tehlikeli davetsiz misafirler olarak görüyor” diyor.
Bilim insanları baba mitokondrisinin neden yok edilmesi gerektiğini açıklıyor. Profesör Arama, “Bunun olası bir nedeni, baba mitokondrisinin embriyo için zararlı RNA ve diğer molekülleri içerebilmesidir” diyor.
Bilim insanları baba mitokondrisini yok edemeyen mutant sinek embriyoları yarattığında, embriyolar normal şekilde gelişemedi.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Yumurtanın Yaptığı İlk Şey Spermin Kuyruğunu “Isırmaktır”