Yıllar Geçtikçe Ahlakta Bir Düşüş Olduğu Doğru Değil mi?
Hepimiz ahlakın geçmişte bugün olduğundan kıyaslanamayacak kadar yüksek olduğunu düşünüyoruz. Ama görünüşe göre hafızamız bizi aldatıyor.
Columbia ve Harvard Üniversitelerindeki psikologlar, onlarca yıllık anket sonuçlarına dayanarak, dünyanın dört bir yanındaki insanların ahlaki bir düşüş yaşadığı sonucuna vardılar. Bu en azından son 70 yıldır böyle olmuştur.
Ancak aynı anketler, insanların bu süre zarfında çağdaşlarının ahlakına ilişkin değerlendirmelerinin pratikte değişmediğini gösteriyor. Bilim insanları, ahlaki düşüş algısının bir yanılsama olduğu sonucuna vardılar.
Columbia Üniversitesi psikoloğu Adam Mastroianni ve ortak yazarı Harvard Üniversitesi psikoloğu Daniel Gilbert, onlarca yıllık anket ve diğer verilerden yararlanarak dünyanın dört bir yanındaki insanların gerçekten de en azından son birkaç yıldır genel bir ahlaki düşüş yaşadıkları sonucuna vardı.
Ancak aynı anketler, insanların bu süre zarfında çağdaşlarının ahlakına ilişkin değerlendirmelerinin pratikte değişmediğini gösteriyor. Bilim insanları, “ahlaki gerileme” hissinin bir yanılsama olduğu sonucuna vardılar. Bulgularını ” Ahlaki Düşüş Yanılsaması ” adını verdikleri bir makalede sundular.
Mastroianni ve Gilbert, toplumun ve bireyin düşüşte olduğuna dair yaygın fikri keşfetmek için 1949 ile 2019 arasında yürütülen Amerikan ahlak anketlerini inceledi. Anketlerde yer alan soruların yaklaşık %84’üne yanıt veren katılımcıların büyük çoğunluğu, “eski güzel günlere” kıyasla ahlaki bir gerileme olduğunu hissettiklerini söylediler. Bu arada 59 ülkede daha yapılan araştırmalarda da benzer sonuçlar elde edildi.
Psikologlar 2020’de kendi anket serilerini gerçekleştirdiler ve araştırmaya katılan Amerikalı katılımcıların, insanların geçmiş zamanlara, örneğin anket katılımcısının doğum yılına göre daha az “nazik, dürüst, iyi ve iyi” olduğuna inandıklarını buldular.
Ahlaki düşüşün gerçekleşmekte olduğu, tüm siyasi görüşlerden, ırklardan, cinsiyetlerden, yaşlardan ve eğitim düzeylerinden insanlar tarafından kabul edilmektedir. Genel olarak, insanlar başka hiçbir şeyde olmadığı gibi bunda birleşirler.
Araştırmacılar ayrıca, katılımcılardan kendi ahlak durumlarını ve çağdaşlarının ahlak durumunu derecelendirmelerinin istendiği anketleri de incelediler. Yazarlar, yanıtların farklı zaman dilimlerinde karşılaştırılabilmesi için en az on yıl arayla en az iki kez yürütülen anketleri seçti. Bu anketler örneğin şu soruyu içeriyordu: “Bugün ülkenizdeki ahlaki değerlerin genel durumunu nasıl değerlendirirsiniz?”
Bilim insanları, eğer ahlak yaşla birlikte düşerse, insanların akranlarını daha önce benzer bir ankete katılanlardan daha olumsuz değerlendirecekleri varsayımından yola çıktılar. Ancak veriler, çağdaşların ahlakına ilişkin değerlendirmelerin zamanla değişmediğini gösterdi. Psikologlar için bu, ahlaki düşüş kavramının yanlış olduğu veya “en azından bu ahlaki düşüşün gerçekleştiğine dair herhangi bir kanıt bulmanın çok zor olduğu” anlamına gelir.
İnsanlar neden eskiden daha iyi olduğunu düşünüyor?
Yazarlar, bunun bellek yanlılığı gibi faktörlerden kaynaklandığını ileri sürüyor: olumsuz anılar, olumlu olanlardan daha hızlı solma eğilimindedir.
Mastroianni, ahlaki düşüş yanılsamasının önemli toplumsal ve hatta politik sonuçları olabileceğini söylüyor. Örneğin, makalesinde atıfta bulunulan 2015 tarihli bir anket, ABD sakinlerinin %76’sının “ülkenin ahlaki gerilemesini ele almanın” hükümetleri için en önemli öncelik olması gerektiği konusunda hemfikir olduğunu ortaya çıkardı; bu görüş, oy verme seçeneklerini etkileyebilir.
Psikologların gördüğü sorun, insanları ahlaktaki düşüşün bir yanılsama olduğuna nasıl ikna edeceğinin tamamen anlaşılmaz olmasıdır.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Yıllar Geçtikçe Ahlakta Bir Düşüş Olduğu Doğru Değil mi?
Bilim İnsanları Bir Ahtapotu “Kabus Gördüğü Sırada” Kayda Aldı