Yeşim Disklerin Gizemli Kökeni
Tarihi en az M.Ö. 5.000 yılına kadar uzanan antik Çin’de, Çinli aristokratların vücutlarına büyük taş diskler yerleştirilirdi. Son derece sert bir kaya olan Yeşim taşından oyuldukları düşünüldüğünde, orijinal işlevleri ve yapılış şekilleri bilim adamlarının hala aklını kurcalamaktadır.
Yeşim taşı, farklı silikat minerallerinden yapılan ve genellikle vazo, mücevher ve diğer süs eşyalarının yapımında kullanılan değerli bir sert taştır. Genellikle renksizdir, ancak krom gibi diğer malzemelerden kaynaklanan kirlenme normalde ona zümrüt yeşili bir renk verir. İki ana türü vardır: nefrit ve jadeit. Taşın sertliği göz önüne alındığında, yeşim taşıyla çalışmak son derece zor bir malzemedir ve bu da Çin’in eski Neolitik sakinlerinin neden bu taşı seçtiklerini şaşırtıcı kılmaktadır.
Hiçbir metal aletin bulunmadığı bir dönemde yapıldıkları için, arkeologlar bunların muhtemelen lehimleme ve cilalama yoluyla yapıldığına inanmaktadır – bunu başarmak olağanüstü uzun zaman alırdı. Öyleyse buradaki bariz soru, neden bu kadar çaba harcadıklarıdır?
Liangzhu Mirası: Gelişmiş Bir Uygarlığın Yankıları
Genellikle bi disk olarak adlandırılan Yeşim Diskler, MÖ 3300-2300 yılları arasında Neolitik Dönemin sonlarında gelişen Liangzhu kültürü tarafından nefritten yapılmış yuvarlak yassı halkalardır.
Liangzhu kültürüne ait arkeolojik bulgular ipek dokuma, cilalama ve ahşap yapılarda zıvana ve zıvana bağlantılarındaki ustalıklarını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, asıl farkları, başta cong ve bi diskleri olmak üzere yeşim taşından yaptıkları eserlerin olağanüstü karmaşıklığında yatmaktadır. Ritüeller için tasarlandığına inanılan bu yeşim nesneler, karmaşık işçilik ve zahmetli üretim süreçleri sergileyen bi diskler ile Liangzhu’yu diğerlerinden ayırmaktadır. Bu eserlerin çoğu gökyüzüyle ilgili semboller içeriyordu. Yeşim taşı için kullanılan Çince kelime ‘YU’ olup saf, hazine ve asil anlamına gelmektedir.
Liangzhu Kültürü yeşim taşı altında gömü, Nanjing Müzesi. (Gary Lee Todd/ CC BY-SA 4.0 )
Hongshan kültürünü (MÖ 3800 – 2700) kapsayan ve Liangzhu kültürüne (MÖ 3000 – 2000) kadar devam eden birçok elit mezarda keşfedilen yeşim taşları, ölen kişinin vücudunda öne çıkıyordu: başın üstünde, göğsün üzerinde ve Çinli elitlerin ayaklarının altında. Bir görüşe göre yeşim taşları ölen kişinin ruhunu cennete götürmek için kullanılıyordu. Bir başka görüşe göre ise yeşim taşının etin çürümesini önlediğine inanılıyordu. Yeşim diskler muhtemelen öbür dünyaya geçişle ilgili ritüellerde veya uygulamalarda rol oynamıştır.
Bu kültürün mirası, Çin’in Zhejiang Eyaletindeki 50’den fazla kazı alanında, bu enfes yeşim hazineleriyle süslenmiş duvarlar, konutlar, rıhtımlar, atölyeler ve mezarlar da dahil olmak üzere gelişmiş mimarilerinin kalıntılarını sergileyerek yaşamaya devam ediyor.
Liangzhu kültürü, Çin’in Yangtze Nehri Deltası’ndaki son Neolitik yeşim taşı kültürüydü. Liangzhu’nun arkeolojik kalıntıları 2019 yılında UNESCO Dünya Mirası Alanı ilan edilmiştir. (Alchetron/ CC BY SA )
İlahi Simgeler mi, Kozmik Semboller mi?
Bu taş disklerin öneminin tanrı ya da tanrılarla bağlantılı olabileceğini varsaymak mantıklıdır. Bazıları ise bunların yaşam ve ölümün döngüsel doğasını yansıtan güneşin ya da tekerleğin bir temsili olduğunu öne sürmüştür.
Disklerin üzerinde göksel sembollerin bulunması, göksel güçlerle ya da yaşam, ölüm ve yeniden doğuşun döngüsel ilerleyişiyle bir bağlantıya işaret ediyor olabilir. Yıldızları, takımyıldızları ya da diğer gök cisimlerini ifade edebilecek bu semboller, ölümün ötesinde varoluşun sürekliliğine dair bir inanca işaret ediyor olabilir. Liangzhu kültürü bu işaretleri disklerin üzerine yerleştirerek, yaşamın çeşitli evrelerden geçerek süregelen yolculuğuna dair anlayışlarını ifade ediyor olabilir.
Bir başka akla yatkın açıklama ise Yeşim Diskler ile kadim boyun eğme ritüelleri ve güç dinamikleri arasında paralellikler kurmaktadır. Tarihi kayıtlar bu disklerin çatışma anlarında bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Bir savaş sırasında kaybeden taraf, fatihine boyun eğdiğinin bir işareti olarak Yeşim Diskleri teslim etmek zorunda kalmıştır. Bu durum disklere verilen istisnai değerin altını çizmekte ve sadece süslemenin ötesine geçen bir önem taşıdıklarını göstermektedir. Diplomasi, toplumsal hiyerarşi ve güç ile ritüelin karmaşık etkileşimindeki potansiyel rolleri hakkında ilgi çekici sorular ortaya çıkarmaktadır.
Ejderhalı delikli Yeşim Bi disk örneği. Bu tür diskler ritüel objelerdi. (Kamu malı) Doğru: Bu özel disk zenginliğin, askeri gücün ve dini otoritenin sembolüdür. Bu tür diskler yüksek memurlara ve aristokratlara ait mezarlarda bulunmuştur ve üretilmeleri büyük beceri ve sabır gerektirmiştir. (Editor at Large/ CC BY-SA 2.5 )
Bazıları Yeşim Disklerin, 12.000 yıl öncesine ait olduğu ve Çin ile Tibet sınırındaki Baian Kara-Ula dağlarındaki bir mağarada bulunduğu söylenen, yine disk şeklindeki Dropa taşlarının gizemli hikayesiyle ilgili olduğunu öne sürmüştür. Liangzhu Yeşim taşlarının Dropa taşlarıyla ilişkili olması mümkün mü?
Smithsonian Enstitüsü Yeşim Taşlarına büyük ilgi göstermekte ve onları araştırmak için çok fazla yatırım yapmaktadır. Koleksiyonları 150’den fazla diskten oluşmaktadır.
Yeşim Taşı Güzelliği: Resimlerde Görülmesi Gereken 15 Eser
Sanxingdui Kazı Çukurları Sofistike Antik Uygarlığı Ortaya Çıkarıyor
Yeşimtaşı diskler yüzyıllardır arkeologlar için bir bilmece olmuştur, ancak yazının olmadığı bir dönemde yapıldıkları için anlamları hala bilinmemektedir ve önemlerinin ne olduğu ve neden yaratıldıkları sorusu cevapsız kalmaktadır.
Üstteki resim: Yeşim bi disk, Çin, Neolitik dönem. Kaynak: Cleveland Sanat Müzesi/ CC0
Kaynak: https://www.ancient-origins.net
Derleyen: Figen Berber
https://www.bizsiziz.com/yeni-kesfedilen-1000-yillik-tas-disk-dini-bir-spor-icin-kullaniliyordu/