Yerin 2.4 Km Altında Gerçekleşen Karanlık Madde Avı
Çin’in Sichuan Eyaletindeki Jinping Dağları’nın yaklaşık 2.400 metre aşağısında bulunan dünyanın en derin laboratuvarı, evrenin gizemlerini sessizce çözüyor.
Çin Jinping Yeraltı Laboratuvarı (CJUL), Aralık 2023’te tam olarak faaliyete geçti ve Ontario, Kanada’nın yüzeyinin yaklaşık 2.000 metre altında bulunan SNOLAB adlı başka bir karanlık madde laboratuvarından “dünyanın en derin laboratuvarı” unvanını aldı.
Dünyanın en derin laboratuvarı olmasının yanı sıra CJUL, toplam 330.000 metreküp alanıyla aynı zamanda dünyanın en büyük yer altı laboratuvarıdır.
Çok sayıda araştırma projesinin ve üniversitenin birçok farklı deney yürüttüğü bir merkez olarak hizmet ediyor ve bunların hepsi tek bir soruyu yanıtlamayı amaçlıyor: Karanlık madde nedir?
Karanlık madde, ışığı veya başka herhangi bir elektromanyetik radyasyon türünü yaymaz, absorbe etmez veya yansıtmaz; bu da onu “görünmez” hale getirir ve tespit edilmesi zor hale getirir. Ancak var olduğunu biliyoruz; çünkü görünür madde üzerinde sahip olduğu çekimsel etkiyi görebiliyoruz.
Evrenin yüzde 1 ila 10’u tanıdık “normal” atomik maddeden oluşurken, geri kalanı karanlık enerji ve karanlık maddeden oluşuyor. Bu gizemli şeyin kokusunu almanın en iyi yollarından biri yer altına inmektir.
Karanlık madde laboratuvarları genellikle onları kozmik ışınlardan ve yüzeyi bombalayan diğer arka plan radyasyonundan korumak için Dünya’nın altına yerleştirilir.
Bu yüksek enerjili parçacıklar, karanlık madde etkileşimlerini araştırmak için kullanılan hassas dedektörlere müdahale ederek suları bulandıran yanlış sinyaller oluşturabilir.
Ancak yeraltına inmek bu sorunu tamamen ortadan kaldırmıyor. Radon, çevredeki kayalardan sürekli olarak sızan radyoaktif bir gazdır ve derin yeraltı deneylerinde önemli bir parazit kaynağı olabilir.
Bu nedenle CJPL’nin yüzeyi, radon gazının yüzde 99’unu engelleyen kalın bir özel malzeme tabakasıyla kaplanmıştır.
Kilometrelerce kayayla korunan CJUL’un derinliklerinde kozmik ışın oranı 0,2 müon/m2/gün’ün altındadır ve bu da onu dünyanın en iyi korunan yer altı laboratuvarı yapmaktadır.
Bu ideal ortam, karanlık maddeye ilişkin şimdiye kadarki en keskin iç görülerden bazılarını toplama potansiyeli sunuyor.
ABD’nin, Güney Dakota’daki Black Hills’in 1.478 metre altında bulunan Sanford Yeraltı Araştırma Tesisi adında benzer bir tesisi var.
Bilim insanları henüz karanlık maddeyi doğrudan tespit edemediler; onun kesin özelliklerini bile tam olarak anlamıyoruz; ancak bilinmeyene giden yolda çığır açanlar CJUL ve Sanford Laboratuvarı gibi yer altı laboratuvarlarıdır.
CJUL’daki araştırma projelerinden biri olan PandaX grubunun baş bilim insanı Liu Jianglai, “Karanlık maddeyi bulsak da bulmasak da, attığımız her adım bilinmeyene doğru bir adımdır, dolayısıyla ileriye doğru atılan her küçük adım büyük bir sıçramadır.” diye belirtti.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Yerin 2.4 Km Altında Gerçekleşen Karanlık Madde Avı
Dünyanın İlk Şeffaf Plastik Kafatası İmplantı İnsan Beynine Bir Pencere Açıyor