Yaşlanmayı Hızlandıran ve Kanser Riskini Artıran Bir Mekanizma Keşfedildi
Bağırsaklar, yiyecekleri sindiren bir organdan çok daha fazlasıdır. Dinamik ve sürekli yenilenen bir dokudur; hücreler orada yalnızca birkaç gün yaşar, ardından ölür ve yenileriyle yer değiştirir.
Bağırsak kök hücreleri bundan sorumludur. Ancak yaşla birlikte bir şeyler bozulur ve yeni araştırmalar, sorunun DNA’ya ne yapması gerektiğini söyleyen sistemde yattığını gösteriyor.
Uluslararası bir bilim insanları ekibi, yaşlanan bağırsaktaki gen karmaşasının (bazı reseptörler bloke olurken, gereksiz olanlar açılıyor) epigenetik yaşlanmaya neden olduğunu keşfetti.
Uzmanlar, “ACCA kayması” olarak adlandırılan belirli ve tekrarlayan bir anormal reseptör örüntüsü tespit ettiler. Bu örüntü, insanlar yaşlandıkça giderek daha belirgin hale geliyor.
Dahası, bilim insanları incelenen neredeyse tüm kolon kanseri örneklerinde aynı örüntüyü buldular. Bu, kök hücre yaşlanmasının kanser için elverişli bir ortam yarattığı anlamına geliyor.
Araştırmacılar yaşlanmanın bağırsakları eşit olarak değil, parçalar halinde etkilediğini keşfettiler. Bunun nedeni, rektumda mukus salgılayan ve bağırsakların dışkıyı daha kolay hareket ettirmesine yardımcı olan küçük bir çukur olan bir kript hasar görürse, içindeki sonraki tüm hücreler aynı hasarlı gen setini miras alacaktır. Zamanla bağırsaklar, nispeten sağlıklı hücrelerle çevrili bu yaşlanma lekeleriyle giderek daha fazla dolar.
İşte bu nedenle yaşlılarda kanser riski artıyor; koruyucu mekanizmaların zaten devre dışı kaldığı yaşlı bir noktadan tümörün büyüme olasılığı daha yüksek.
Peki bu kaosa sebep olan ne?
Bilim insanları, her şeyin demirle ilgili olduğunu keşfettiler. Kan hemoglobininde bulunan türden değil, hücre çekirdeğinde bulunan özel bir demir formunun küçük miktarlarından bahsediyoruz. Bu demir, TET ailesinden özel temizleyici enzimlerin çalışmasına yardımcı oluyor.
TET’ler, tabiri caizse DNA’yı tarayan ve önemli genleri engelleyen hatalı işaretleri silen enzimlerdir. Ancak işlevlerini yerine getirebilmeleri için demire ihtiyaç duyarlar. Yaşla birlikte, yaşlanan kök hücrelerdeki demir metabolizması bozulur; demiri daha az etkili bir şekilde emmeye ve daha fazlasını kaybetmeye başlarlar. Sonuç olarak, çekirdekteki demir seviyeleri kritik derecede düşer.
Yaşlanmayla birlikte ortaya çıkan iki etken daha durumu daha da kötüleştiriyor:
Bağırsakta hafif ve kronik iltihaplanma, hücrelerdeki demir dağılımını daha da bozarak çekirdekteki eksikliği daha da kötüleştirir.
Wnt sinyal zayıflaması kök hücrelerin aktif ve sağlıklı kalmasını sağlayan önemli bir sistemdir.
Ancak iyi haber şu ki: bu süreç tersine çevrilebilir. Zorluklara rağmen, bilim insanları laboratuvarda bu süreci yavaşlatmayı ve hatta kısmen tersine çevirmeyi başardılar. Organoidlerle çalıştılar; bunlar, kök hücrelerden bir petri kabında büyütülen bağırsağın küçük, basitleştirilmiş kopyalarıydı.
Araştırmacılar iki yaklaşım denedi: hücrelere demir tedarikini geri kazandırmak ve zayıflamış Wnt sinyal yolunu yapay olarak etkinleştirmek. Her iki yaklaşım da işe yaradı.
“Bu, epigenetik yaşlanmanın mutlaka sabit ve kesin bir durum olması gerekmediği anlamına geliyor. İlk kez, hücrenin moleküler çekirdeğinin derinliklerinde bulunan yaşlanma parametrelerini değiştirmenin mümkün olduğunu görüyoruz,” diye sözlerini tamamladı Dr. Anna Krepelova.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Yaşlanmayı Hızlandıran ve Kanser Riskini Artıran Bir Mekanizma Keşfedildi
Ağızdaki Bakteri İletişimi Çözüldü: Diş Eti Hastalıklarına Sonun Başlangıcı