Yaratıcılığın Beyindeki Sinirsel Temeli Ortaya Çıktı
Sinirbilimciler beynin yaratıcılığının akışını sağlayan geniş ölçekli sinir ağını tespit ettiklerini düşünüyorlar.
Belirli hareketlerin ya da duyusal tepkilerin aksine, yaratıcı düşünce beynin buruşuk dış korteksinin herhangi bir bölümüyle sınırlı değildir. Ancak Baylor College of Medicine liderliğindeki bir araştırma ekibi, bazı yaratıcılık türleri için temel olan beyin devrelerini bulduklarını düşünüyor.
Dokuz yetişkin katılımcının varsayılan mod ağının (DMN) belirli bölümleri derin beyin stimülasyonu yoluyla geçici olarak baskılandığında, artık aynı ölçüde kutunun dışında düşünemediler.
DMN ağı, zihin düşünceden düşünceye serbestçe dolaşırken etkinleşir. Kutunun dışında düşünmek için mükemmel bir şekilde yapılandırılmıştır, spontane, serbest akışlı bir şekilde benzersiz fikirler veya çözümler bulmak için “görünüşte uzak kavramlar” arasında bağlantılar kurar.
Daha önceki beyin görüntüleme çalışmaları DMN aktivitesini yaratıcı düşüncelerle ilişkilendirmişti, ancak 2022’de Tel Aviv Üniversitesi’nden beyin cerrahı Ben Shofty ve meslektaşları bu ikisi arasında nedensel bir ilişki bulan ilk kişiler oldu.
Nörobilimciler, istekli ve uyanık hastalardan beyin tümörlerini çıkarırken, DMN’yi elektriksel olarak engellemenin katılımcılarının yaratıcı akışını durdurduğunu keşfettiler. Gönüllüler artık sandalye ya da bardak gibi gündelik eşyalar için yeni kullanım alanları bulamıyorlardı.
Utah Üniversitesi ile birlikte çalışan Shofty ve araştırmacı arkadaşları şimdi de invaziv epilepsi takibi uygulanan katılımcılarda benzer bir etki gösterdiler.
Bu son teknoloji teknik, implante edilmiş beyin elektrotlarına dayanıyor ve bilim insanlarının belirli sinir ağlarında ‘derin beyin stimülasyonu’ gerçekleştirmesine ve elektriksel aktiviteye ne olduğunu görmesine olanak tanıyor.
Kan oksijen akışı yoluyla beyin aktivitesini tahmin eden fMRI çalışmalarının aksine, elektroensefalogramlar nöronal elektriksel aktiviteyi gerçek zamanlı olarak doğrudan ölçer. Beynin içine yerleştirilen elektrotlar, kafatasına yapıştırılanlardan bile daha hassastır.
Noktalar, beyin bölgesine göre renk kodlu olarak hastalardaki tüm elektrotların konumlarını göstermektedir. Alt görüntülerdeki kırmızı noktalar DMN’deki elektrotların yerlerini göstermektedir. (Bartoli, Devara ve ark. Beyin, 2024)
Bu çalışmada, elektrot yerleştirilmiş 13 epilepsi hastasından günlük bir eşyanın akıllarına gelebilecek en yeni kullanımlarını listelemeleri istendi. Görevi tamamlamak için bir dakikaları vardı.
Shofty, “Yaratıcı düşünme girişiminde bulunduğumuz ilk birkaç milisaniye içinde neler olduğunu görebildik” diyor.
DMN beynin ilk aydınlanan bölümüydü. Kısa bir süre sonra ağ, faaliyetini beyindeki problem çözme ve karar verme gibi diğer bölgelerle senkronize etti.
Shofty bunun, DMN’nin eleştirel düşünceyle ilgili diğer bölgeler tarafından değerlendirilmek üzere göndermeden önce yeni fikirler üretmek için farklı bilgi türlerini alıp elediğinin bir işareti olduğunu düşünüyor. Yazarlar, bu ‘yukarıdan aşağıya’ bilişin beynin “uygunsuz çağrışımları ayrıştırmasına ve yararlı, yeni düşünceleri seçmesine” olanak tanıdığını söylüyor.
Son bulgular, duş almanın ve zihninizi serbest bırakmanın orijinal düşünceler ve çözümler üretmede neden bu kadar faydalı olabileceğini açıklamaya yardımcı oluyor.
Araştırmacılar, 13 katılımcı arasında DMN’nin bazı belirli bölümlerinin özellikle yanal düşünmeye bağlı olduğunu, diğerlerinin ise zihin gezintisine daha yakından bağlı olduğunu tespit etti.
DMN’nin yanal düşünmeye bağlı kısımlarını geçici olarak baskılamak için implante elektrotlar kullanmak, hastaların günlük eşyalar için yeni kullanımlar bulmasını zorlaştırdı. Ancak zihin gezintileri bozulmadan kaldı.
Baylor College of Medicine’dan beyin cerrahı Eleonora Bartoli, “Doğrudan beyin stimülasyonu kullanarak korelasyonel kanıtların ötesine geçtik” diyor.
Bulgularımız DMN’nin yaratıcı düşünmedeki nedensel rolünü vurgulamaktadır.”
Kaynak: