Webb Teleskobu 40 Milyon Yıl Önce Patlayan Yıldızın Tam Yerini Tespit Etti
Bir yıldız milyonlarca yıl boyunca yanabilir ve yine de son bir sürpriz yapabilir. Bu durumda, o sürpriz, patlamanın kendisi milyonlarca yıl önce gerçekleşmiş olsa da, yakındaki bir galaksiden gelen ani bir ışık parlaması şeklinde geldi.
Uzay çok büyük ve ışığın herhangi bir yere ulaşması zaman alıyor. İşte bu gecikme, tüm püf noktası. Yıldız yaklaşık 40 milyon yıl önce patladı, ancak ışık Dünya’ya ancak 29 Haziran 2025’te ulaştı.
Işık ulaştığında, gökyüzü taramaları onu hızla yakaladı ve gökbilimciler tam olarak neyin sona erdiğini anlamak için harekete geçti.
Kağıt izi olan bir süpernova
Bu olay, Süpernovalar için Tüm Gökyüzü Otomatik Araştırması (All-Sky Automated Survey for Supernovae) tarafından tespit edildikten sonra süpernova 2025pht olarak adlandırıldı.
Bir yıldız patladığında , uzmanlar genellikle olaydan sonra toplanabilen kanıtlarla (ışık eğrileri, spektrumlar ve takip görüntüleri dahil) geriye doğru çalışırlar.
Burada bir ekip farklı bir yol izledi. Patlamayla başlamak yerine, eski fotoğraflarla başladılar.
Bilim insanları, süpernovanın şu anda parladığı yerde, aynı galaksideki sayısız diğer yıldızla çevrili olan tam yıldızı bulmak için teleskop arşivlerini araştırdılar.
Kırmızı dev bir yıldızın keşfi
Arşiv görüntüleri, NASA’nın James Webb Uzay Teleskobu tarafından NGC 1637 galaksisini gözlemlerken elde edildi. Bu verilerde, gökbilimciler süpernovanın daha sonra patlayacağı yerde tam olarak konumlanmış kırmızı bir süperdev tespit ettiler.
Bu eşleşme, bu sonucun neden önemli olduğunu açıklıyor: Webb teleskobunun, patlamadan önce bir süpernovanın öncül yıldızını belirlemek için kullanıldığı ilk yayınlanmış örnek bu.
Northwestern Üniversitesi’nden çalışmanın baş yazarı Charlie Kilpatrick, “Bunun gerçekleşmesini bekliyorduk; Webb’in daha önce gözlemlediği bir galakside bir süpernovanın patlamasını. Bu yıldızı ilk kez tamamen karakterize etmek için Hubble ve Webb veri setlerini birleştirdik,” dedi
Büyük yıldızları gizleyen toz
Tanımlamayı kesinleştirmek için ekip, Hubble ve Webb’den gelen görüntüleri dikkatlice yan yana getirdi ve ardından 2024’te Webb tarafından yapılan gözlemlere baktı. Yıldız, Webb’in MIRI (Orta Kızılötesi Enstrümanı) ve NIRCam (Yakın Kızılötesi Kamerası) cihazlarında göründü.
Gördükleri şey garipti: yıldız alışılmadık derecede kırmızı görünüyordu; bu durum genellikle tozun daha kısa ve mavi ışığı engellemesi sonucu ortaya çıkar.
“Bu, şimdiye kadar süpernova olarak patlayan en kırmızı, en tozlu kırmızı süper dev yıldız,” dedi Northwestern Üniversitesi’nden yüksek lisans öğrencisi ve ortak yazar Aswin Suresh.
Bu tür toz önemlidir çünkü bazen “kayıp” kırmızı dev yıldızlar olarak adlandırılan uzun süredir devam eden bir bulmacayla bağlantılıdır.
Gökbilimciler, süpernova olarak patlayan en büyük kütleli yıldızların eski görüntülerde görülebilecek kadar parlak olmasını beklerler, ancak birçoğu görünmez. Önde gelen bir fikir, en büyük ve en eski yıldızların, tespit edilmeleri zorlaşana kadar onları karartacak kadar kalın bir toz tabakasıyla kaplı olabileceğidir ve bu yıldız da bu tabloya uymaktadır.
Kilpatrick, “Bu yorumu savunuyordum ama 2025pht süpernovası için bu kadar uç bir sonuç beklemiyordum. Bu durum, daha büyük süper devlerin neden kayıp olduğunu açıklayabilir, çünkü bunlar daha tozlu olma eğilimindedir” dedi.
Sırada ne var?
Ekip ayrıca tozun neyden oluştuğunu da yakından inceledi. Webb’in verilerini kullanarak bilgisayar modelleriyle, gökbilimcilerin kırmızı bir süper devin çevresinde daha fazla silikat bakımından zengin toz bekleyecek olmalarına rağmen, tozun muhtemelen karbon bakımından zengin olduğuna dair işaretler buldular.
Ekip, karbonun yıldızın patlamasından kısa bir süre önce yıldızın içinden yukarı çekilmiş olabileceğini düşünüyor.
Suresh, “Orta kızılötesi bölgede gözlemler yapmak, gördüğümüz tozun türünü belirlemek için çok önemliydi,” dedi.
Ekip şimdi bunun gibi daha fazla kırmızı süper dev yıldız arıyor; amaçları, bu yıldızları patlamadan önce yakalamanın, dev yıldızların sonlara doğru nasıl madde döktüğünü açıklamaya yardımcı olabileceği düşüncesi.
NASA’nın yakında fırlatacağı Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu bu konuda yardımcı olabilir, çünkü bu teleskop bu yıldızları kızılötesi ışıkta tespit edebilecek ve yaşamlarının son dönemlerinde büyük miktarda toz “püskürtürken” meydana gelen değişiklikleri izleyebilecektir.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Webb Teleskobu 40 Milyon Yıl Önce Patlayan Yıldızın Tam Yerini Tespit Etti
Jüpiter’in Uyduları Yaşamın Temel Taşlarıyla Birlikte Doğmuş Olabilir