Venüs Bir Zamanlar Dünya Benzeri Levha Tektoniğine Sahip Olmuş Olabilir
Venüs, karasal gezegenler arasında en az anlaşılmış olanıdır. Kütle ve boyut olarak Dünya ile büyük benzerlikler göstermesine rağmen, Venüs’ün genç yüzeyinde levha tektoniğine dair hiçbir kanıt yoktur ve Venüs’ün atmosferi çarpıcı biçimde farklıdır. Brown Üniversitesi’nin yeni araştırması, Venüs’ün milyarlarca yıl önce levha tektoniğine sahip olduğuna dair kanıtlar sunuyor.
Levha tektoniği, çok sayıda kıtasal levhanın birbirini itmesi, çekmesi ve birbirinin altından kaymasını içeren ve yaşam için kritik öneme sahip bir süreçtir.
Dünya’da bu süreç milyarlarca yıl boyunca yoğunlaşarak yeni kıtalar ve dağlar oluşturdu ve gezegenin yüzey sıcaklığını dengeleyen kimyasal reaksiyonlara yol açarak yaşamın gelişmesine daha elverişli bir ortam sağladı.
Öte yandan, Dünya’nın en yakın komşusu ve kardeş gezegeni olan Venüs ise tam tersi yönde ilerlemiş ve bugün kurşunu eritecek kadar sıcak yüzey sıcaklıklarına sahip olmuştur.
Bunun bir açıklaması, gezegenin her zaman durgun kapak olarak bilinen bir yapıya sahip olduğunun düşünülmesi, yani yüzeyinin sadece tek bir tabakadan oluşması ve atmosfere minimum miktarda gaz salınmasıdır.
Nature Astronomy dergisinde yayınlanan yeni bir makale, durumun her zaman böyle olmadığını öne sürüyor.
Yazarlar, Venüs’ün atmosferinde bulunan azot ve karbondioksit bolluğunu açıklamak için, Venüs’ün gezegen oluştuktan bir süre sonra, yaklaşık 4,5 milyar ila 3,5 milyar yıl önce levha tektoniğine sahip olması gerektiği sonucuna varıyor.
Bu erken tektonik hareketin, Dünya’da olduğu gibi, hareket eden plakaların sayısı ve ne kadar kaydığı açısından sınırlı olacağını öne sürüyorlar. Ayrıca Dünya ve Venüs’te aynı anda gerçekleşmiş olabilir.
Brown Üniversitesi’nde doktora sonrası araştırmacıyken çalışmayı tamamlayan ve şu anda Ay ve Gezegen Enstitüsü’nde çalışan Dr. Matt Weller, “Büyük resmin çıkarımlarından biri, büyük olasılıkla aynı Güneş Sistemi’nde aynı anda levha tektoniği rejiminde çalışan iki gezegene sahip olduğumuzdur – bugün Dünya’da gördüğümüz yaşama izin veren aynı tektonik mod” dedi.
“Bu, eski Venüs’te mikrobik yaşam olasılığını güçlendiriyor ve bir noktada aynı Güneş çevresinde bulunan, yaklaşık aynı boyutta olan ve aynı kütle, yoğunluk ve hacme sahip olan iki gezegenin, ayrılmadan önce düşünülenden daha fazla birbirine benzediğini gösteriyor.”
Çalışma aynı zamanda gezegenlerdeki levha tektoniğinin sadece zamanlamaya bağlı olabileceği ve dolayısıyla yaşamın kendisinin de böyle olabileceği olasılığını vurguluyor.
Brown Üniversitesi’nde gezegen araştırmacısı olan Dr. Alexander Evans, “Tektonik durumu şimdiye kadar ikili bir durum olarak düşündük: ya doğrudur ya da yanlıştır ve gezegenin ömrü boyunca ya doğrudur ya da yanlıştır” dedi.
“Bu, gezegenlerin farklı tektonik durumlara girip çıkabileceğini ve bunun aslında oldukça yaygın olabileceğini gösteriyor. Dünya aykırı bir örnek olabilir. Bu aynı zamanda, sürekli yaşanabilir olmaktan ziyade yaşanabilirliğe geçiş yapan gezegenlere sahip olabileceğimiz anlamına da geliyor.”
Bilim insanları, Dünya benzeri plaka tektoniğine sahip olduğunun kanıtını gösteren Jüpiter’in Europa’sı gibi yakın uyduları ve uzak ötegezegenleri anlamaya çalışırken bu kavramı göz önünde bulundurmak önemli olacaktır.
Araştırmacılar başlangıçta, uzak ötegezegenlerin atmosferlerinin erken tarihlerinin güçlü işaretleri olabileceğini göstermenin bir yolu olarak çalışmaya başladılar, daha sonra bu noktayı eve daha yakın bir yerde araştırmaya karar verdiler.
Modellerinin son noktası olarak Venüs’ün atmosferine ilişkin mevcut verileri kullandılar ve Venüs’ün tüm varlığı boyunca durgun bir kapağa sahip olduğunu varsayarak işe başladılar.
Kısa sürede, gezegenin mevcut atmosferini yeniden yaratan simülasyonların, mevcut atmosferde bulunan nitrojen ve karbondioksit miktarı ve bunun sonucunda ortaya çıkan yüzey basıncı açısından gezegenin şu anda bulunduğu yerle eşleşmediğini görebildiler.
Bilim insanları daha sonra gezegenin bugün bulunduğu yere gelmesi için neler olması gerektiğini simüle ettiler.
Sonunda Venüs’ün tarihinin erken dönemlerinde sınırlı tektonik hareketi ve ardından bugün var olan durgun kapak modelini hesaba kattıklarında rakamları neredeyse tam olarak eşleştirdiler.
Genel olarak, bu çalışmanın atmosferler ve onların geçmişe dair içgörü sağlama yetenekleri konusunda bir kavram kanıtı olarak hizmet ettiğine inanıyorlar.
Dr. Evans, “Hâlâ gezegenlerin geçmişini anlamak için yüzeylerini kullandığımız bu paradigmanın içindeyiz” dedi.
“Atmosferin, gezegenlerin yüzeyde genellikle korunmayan çok eski tarihlerinin bir kısmını anlamanın en iyi yolu olabileceğini ilk kez gerçekten gösteriyoruz.”
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Venüs Bir Zamanlar Dünya Benzeri Levha Tektoniğine Sahip Olmuş Olabilir
Uzayın Sonsuzluğu ve Geometrik Sırları: Düz Uzayın Bilinmeyen Yüzleri