Van’da Heyecanlandıran Keşif: Beyin Cerrahisi Yapılmış 3200 Yıllık Kafatası Bulundu
Van’da yapılan kazı çalışmalarında 3200 yıllık trepanlı bir kafatası bulundu. Trepanasyon, insanlık tarafından bilinen en eski cerrahi müdahalelerden biridir, hatta belki de en eskisidir! Temel olarak, trepan ya da trefin adı verilen testereye benzer keskin bir alet yardımı ile dairesel bir şekilde kafatasının bir kısmı kesilerek, kemik parçasının kafatasının içinden çıkarılması işlemidir.
Tarih öncesi çağda Anadolu, Neolitik dönemden itibaren ilk insan yerleşimi için bir geçiş alanı işlevi görmüştür. Tarih öncesi insanlar inançlarının, ritüellerinin ve yaşam biçimlerinin ipuçlarını bu topraklarda bırakmışlardır.
Arkeoloji, antropoloji ve tıp biliminin işbirliği ile bu ipuçlarını çözmeye çalışıyor. Yapılan çalışma, beyin cerrahisi tarihinin başlangıcı olarak kabul edilebilecek bu eşsiz örneğin bulgularından biridir. İsrail’de Paleolitik dönemde keşfedilen bir kafatasında ilk trepanasyon (Beyin ameliyatı) yapılmış olmasına rağmen, en eski trepanlı kafatası Neolitik insana aitti. Ancak, birçok trepanasyon, kişi öldükten sonra yapılmıştır.
Yaşayan insandaki en erken trepanasyon Aksaray’daki Aşıklı Höyük’te keşfedilmiştir. Van’da devam eden kurtarma kazılarında, Aşıklı Höyük’ün ardından Anadolu’da olağanüstü bir trepanasyon bulgusu daha ortaya çıkarıldı.
Bu özel buluntu, Van’ın Çatak İlçesi Uzuntekne Köyü İçimli mezrasında Erken Demir Çağı nekropolünde yapılan kurtarma kazısı sırasında bulunmuştur. Heyecan verici buluntu, Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Kazı ve Araştırma Daire Başkanlığı’nın sosyal medya hesabından paylaşıldı.
Van Müzesi başkanlığında 2016 yılında başlanan ve Van Yüzüncü Yıl Arkeoloji Bölümü’nden Dr. Gulan Ayaz’ın bilimsel danışmanlığında yürütülen Erken Demir Çağı nekropolünün kurtarma kazılarında ortaya çıkarılan trepanasyon buluntusu Üniversite, Kazı ve Araştırma Daire Başkanlığı tarafından iki yıl süreyle “Kazılarımızda dört mevsim. YYÜ öğretim üyelerimiz tarafından Van Müzesi başkanlığında gerçekleştirilen kurtarma kazılarımızdan 3200 yıl öncesine dayanan olağanüstü bir trepanasyon örneği…” olarak duyurdu.
Kazılarımızda dört mevsim. Dün, Van'dan. Van Müzesi başkanlığında YYÜ öğretim üyelerimiz tarafından yürütülen kurtarma kazılarımızdan, 3200 yıl öncesine tarihlenen sıradışı bir trepanasyon (baş delgi ameliyatı) örneği… @muzeler_dairesi @tcvanvaliligi @HaberVANYYU pic.twitter.com/HYaUJnxl1O
— Kazılar ve Araştırmalar Dairesi Başkanlığı (@kazardb) November 12, 2022
Trepanasyon binlerce yıldır kullanılmaktadır, bu da onu insan ırkının bildiği en eski tıbbi prosedürlerden biri haline getirmektedir. Trepanasyonun, eski zamanlarda kafa yaralanmaları da dahil olmak üzere çeşitli koşullar için bir çare olduğu düşünülüyordu. Ayrıca ağrıyı tedavi etmek için kullanılmış olabilir. Bazı bilim insanları, tekniğin ruhları vücuttan atmak için ritüellerde kullanıldığını da düşünüyorlar.
Aşıklı Höyük’ten sonra ikinci sıra dışı 3200 yıllık trepanasyon bulgusu hakkında gelişen bilgileri aktarmaya devam edeceğiz.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Van’da Heyecanlandıran Keşif: Beyin Cerrahisi Yapılmış 3200 Yıllık Kafatası Bulundu