Uzay Uçuşu İnsan Beyninde Uzun Süreli Yapısal Değişikliklere Neden Olabilir
Uzayda geçen zamanın beynimizden kemiklerimize kadar vücudumuzu etkilediğini biliyoruz, ancak bilim insanları ayrıntılar konusunda hala net değil. Yeni bir çalışmada araştırmacılar, uzay görevlerinin uzunluğunun ve aralarındaki sürenin insan beynindeki sıvıyı nasıl etkileyebileceğini inceledi.
Beyinde ventrikül adı verilen dört cepte depolanan bu beyin omurilik sıvısı, beyni yastıklamaya ve korumaya yardımcı olur. Ayrıca hücresel atıkların yıkanması ve kan dolaşımından besin kaynaklarının sağlanmasıyla da ilişkilidir.
Florida Üniversitesi, NASA Johnson Uzay Merkezi ve ABD’deki diğer kurumlardan araştırmacılar, uzay uçuşunun ventrikül boyutunu ve beyin sıvısı hacmini artırma şeklinin, astronotların uzayda geçirdikleri sürenin uzunluğu ve uzay maceraları arasındaki aralıklar da dahil olmak üzere belirli faktörlere bağlı olduğunu keşfettiler.
Florida Üniversitesi’nden sinirbilimci Heather McGregor ve meslektaşları yayınladıkları makalede, “Bu bulgular, ventrikül genişlemesinin uzay uçuşuyla birlikte görev süresi arttıkça devam ettiğini göstermektedir” diye yazıyor.
Ayrıca, “üç yıldan daha kısa aralıklar, ventriküllerin telafi edici kapasitelerini tam olarak geri kazanmaları için yeterli zaman tanımayabilir.”
Ventrikül boyutundaki ve ilave beyin sıvısındaki bu artış, önceki çalışmalarda da görülen bir şeydir ve buna mikro yerçekiminde beynin kafatası içinde yukarı doğru kayması eşlik eder ve bu da sıvının yeniden dağılımına katkıda bulunur.
Araştırmacılar, 30 astronotun MRI taramalarını kullanarak, uzay uçuşu ne kadar uzun sürerse, ventrikül boyutundaki artışın o kadar fazla olduğunu keşfetmek için bu önceki çalışmaları geliştirdiler – değişim oranının plato gibi göründüğü altı aya kadar.
Beyin karıncıklarının şişmesinin, uzay uçuşu sırasında beynin beyin omurilik sıvısındaki değişimlere uyum sağlamasına izin veren telafi edici bir mekanizmayı temsil ettiği düşünülmektedir. Dünya’ya döndükten sonra beyin sıvısı yavaş yavaş normal dağılımına geri dönüyor.
Araştırmacılar, “Daha kısa görevler için bu yapıda daha büyük bir değişiklik olması mantığa aykırı gibi görünse de, bu durum uçuş sırasında zaman içinde kademeli olarak başlangıç seviyesine dönen erken, uyarlanabilir bir yapısal değişikliği yansıtıyor olabilir” diye açıklıyor.
Görevler arasında üç yıldan daha kısa bir ara olan yedi astronot için bu ventrikül genişlemesi o kadar belirgin değildi. Ekip bunun, beyin omurilik sıvısındaki artışlarla başa çıkabilmek için beyin ventriküllerinin küçülmesi ve kendilerini sıfırlaması için yeterli zaman olmadığı anlamına geldiğini öne sürüyor.
Taramalar ayrıca, bir astronot daha önce ne kadar çok görev yapmışsa, bir görevden sonra ventrikül boyutundaki artışın o kadar az fark edildiğini gösterdi. Araştırmacılar, sanki bu astronotların beyinlerinin daha önceki genişlemeler nedeniyle “daha az uyumlu” olduğunu ya da uzay uçuşunun stresiyle başa çıkma kapasitelerini en üst düzeye çıkardığını öne sürüyor.
Araştırmacılar, “Bu bulgu, beynin birden fazla uçuş boyunca kümülatif etkilerden ve belki de mikro yerçekimine ve uzay uçuşu ortamına ayrı adaptasyon nöbetlerinden etkilendiğini göstermektedir” diye yazıyor.
Bilim insanlarının karşılaştığı zorluklardan biri de düzenli olarak uzaya giden çok fazla insan olmaması – bu yazının yazıldığı sırada toplam 636 kişi vardı. Uzay uçuşunun daha büyük insan grupları üzerindeki etkilerini analiz etmek, farklı bedenlerin ve beyinlerin nasıl etkilendiği hakkında daha fazla fikir edinmek için önemli olacaktır.
Bu çalışma, ventrikül boyutu ve beyin sıvısı seviyelerindeki değişikliklerin daha sonraki sağlık etkilerine girmedi, ancak beyin değişimlerinin gerçekleştiği ve görev uzunluğu ve sıklığından etkilendiği açıktır. Daha önce, bu ek beyin omurilik sıvısı astronotlar için görme problemleriyle ilişkilendirilmişti.
Önümüzdeki yıllarda Ay’a ve Mars’a yapılması planlanan daha uzun süreli görevlerle birlikte, astronotların kendilerini nelere maruz bırakacakları hakkında mümkün olduğunca çok şey anlamamız gerekiyor ve bu hiçbir yerde beyinde olduğu kadar önemli değil.
Araştırmacılar, “Bu bulgular, insan beyninde uzay uçuşu ile meydana gelen değişikliklerin bazı potansiyel platolarını ve sınırlarını göstermektedir” diye yazıyor.
Derleyen:Figen BERBER
Kaynak: Uzay Uçuşu İnsan Beyninde Uzun Süreli Yapısal Değişikliklere Neden Olabilir