Uyku Gerçek Hayattaki Olayların Sırasını Hatırlamaya Yardımcı Olur
Bilim insanlarından oluşan uluslararası bir ekip, uykunun hafızayı nasıl etkilediği üzerine bir çalışma yürüttü. Çalışma, uykunun sadece anıları korumakla kalmayıp aynı zamanda güçlendirebildiğini ve olayların ayrıntılarından ziyade sırasını korumada en iyisi olduğunu gösterdi.
Uykunun sağlıklı beyin fonksiyonlarını ve anıların pekiştirilmesini desteklediği iyi bilinmektedir. Birçok çalışma uykunun, belirli olayların veya deneyimlerin hatırlanması olan epizodik anıların korunmasındaki rolünü özellikle vurgulamıştır.
Ancak anılarımızı depolarken uyku onları dönüştürür. Onları nasıl dönüştürdüğü ve bunu tam olarak neden yaptığı hala belirsizdir.
Uluslararası bir bilim ekibi, uykunun gerçek yaşam deneyimlerini hatırlama şeklimizi zaman içinde ne ölçüde dönüştürdüğünü ve bu dönüşümün altında hangi süreçlerin yatıyor olabileceğini daha iyi anlamak için bir çalışma yürüttü.
Bulgular, uykunun tek bir gerçek yaşam deneyimini hatırlama doğruluğumuzu aktif ve seçici bir şekilde artırdığını gösteriyor.
Makalenin kıdemli yazarı Brian Levine, “Laboratuvarım, günlük deneyimin bir parçası olarak meydana gelen olayların anıları gibi gerçek dünya anıları üzerinde çalışıyor” diyor.
“Bu anıların zaman içinde nasıl dönüştüğü ve neden bazı unsurların hatırlanıp diğerlerinin unutulduğu ile ilgileniyoruz. Ne olduğu üzerinde hiçbir kontrolümüz olmadığında, insanların hayatlarındaki doğal olaylarla bunu yapmak zordur. Bu yüzden Baycrest Turu’nu hafızayı test etmek için kullanabileceğimiz kontrollü ama doğal bir olay olarak yarattık.”
Baycrest Turu, katılımcıların yürürken gördükleri çeşitli sanat eserlerini içeren sürükleyici bir sesli turdur. Bilim insanları çalışmalarında bu sürükleyici sanat turunu, gerçek hayattaki olaylara ilişkin anıların uyku sırasında nasıl dönüştüğünü incelemek için kullandılar.
Levin, “Katılımcılara sesli rehberli bir müze turuna benzeyen Baycrest uygulandı ve ardından ayrıntılar (bir tablonun rengi gibi) veya diziler (belirli bir tablonun turdaki başka bir öğeden önce mi yoksa sonra mı olduğu gibi) için hafızayı değerlendiren testler yapıldı” dedi.
“Turdan hemen sonra ve ertesi gün, bir hafta sonra ve bir ay sonra tekrar test edildiler. Her zaman aralığında öğeler ve diziler için hafızayı test ettik.”
Testlerin gösterdiği gibi, denekler bir gece uyuduktan sonra gezinin sırasını ayrıntılardan daha iyi hatırladılar ve ayrıntılara kıyasla sıra için daha iyi hafıza sonraki testlerde de devam etti.
Levine, “Hafıza genellikle zaman içinde bozulur, detay hafızasında da böyle oldu” diyor. – “Uyku hafızayı koruduğunda, genellikle onu bozulmaya karşı korur. Dolayısıyla çalışmamız, bazı koşullar altında uyku etkisinin hafızayı sadece bozulmaya karşı korumakla kalmayıp aktif olarak geliştirdiğini gösteriyor.”
Hafızayı güçlendiren uyku
Araştırmacılar deneylerini 77 katılımcı ile tekrarladılar. Bu katılımcılardan 39’u gece tura katılmış, ardından bir hafıza testine tabi tutulmuş, beyin aktivitelerinin izlendiği bir uyku laboratuvarında uyumuş ve uykudan sonra aynı hafıza testine tekrar girmiştir.
Diğer 38’i ise sabah tura katılmış, hemen ardından aynı hafıza testine tabi tutulmuş ve tüm gün uyanık kaldıktan sonra akşam tekrar test edilmiştir.
“Daha sonra her iki gruba birinci hafta, birinci ay ve birinci yıl sonunda takip testleri uygulandı. İlk çalışmada olduğu gibi uyku, dizileri hatırlamayı geliştiriyor ancak ayrıntıları hatırlamakta etkili olmuyordu ve bu fark bir yıldan fazla sürdü.
Levine, “Daha sonra uyanık kalan katılımcılarda diziler ve ayrıntılara ilişkin hafıza aynı oranda geriledi. Bu da bir gecelik uykunun bile dizilere ilişkin hafızayı bir yıl sonrasına kadar geliştirebileceği anlamına geliyor” dedi.
Levin ve meslektaşları, sonunda hafıza testi sonuçlarını, katılımcıların uyku sırasındaki beyin aktiviteleriyle birlikte analiz ettiler.
Çalışmanın bulguları genel olarak uykunun sadece insanların gerçek yaşam deneyimlerine ilişkin anılarını zaman içinde korumakla kalmayıp, aynı zamanda bunların hatırlanma doğruluğunu da artırabileceğini gösteriyor.
Levin ve meslektaşları, buldukları diğer hafıza testlerini kullanarak elde ettikleri etkiyi araştırmaya devam etmeyi planlıyor.
Levin, “Bu etkinin, bu çalışmada test ettiğimiz tanıma belleğinin aksine, serbest hatırlama gibi diğer bellek test yollarında da ortaya çıkıp çıkmadığını bilmek istedik” diyor. “Ayrıca uykunun duygusal ve travmatik hafıza üzerindeki etkisiyle de ilgileniyoruz.”
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Uyku Gerçek Hayattaki Olayların Sırasını Hatırlamaya Yardımcı Olur