Ünlü Neandertal “Çiçek Mezarı” Aslında Arılar Tarafından Yapılmış Olabilir
Kuzey Irak’ın Kürdistan Bölgesi’ndeki uzun bir dağ silsilesi içinde yer alan Bradost Dağı’ndaki kayalık bir çıkıntı olan ve polenle dolu bir Neandertal mezarının bulunduğu Shanidar Mağarası’nda çiçekli bir gizem bilim insanlarının kafasını kurcalıyor. Bazıları bunun Neandertaller arasındaki kültürel cenaze uygulamalarının kanıtı olduğuna inanırken, diğerleri bunun hayvanlar olması gerektiğini düşündü ve şimdi araştırmalar yeni bir rakip öneriyor: arılar.
1950’li ve 60’lı yıllarda yapılan kazılarda Şanidar Mağarası’nda gömülü dokuz Neandertal iskeleti bulunmuş, daha sonraki bir kazıda ise bir ceset daha keşfedilmiştir. Kalıntıların sayısı ve düzenleri bir Neandertal mezarlığını andırıyor gibi görünmektedir; bir birey görünüşe göre önemli miktarda polenle birlikte gömülmüştür.
Bu keşif, birçok kişinin bunun büyük bir cenaze töreninin kanıtı olup olmadığını sorgulamasına neden oldu; bu da bu kişinin büyük bir öneme sahip olduğunu, hatta belki de bir şaman olduğunu gösteriyordu. Eğer doğruysa, bu Neandertallerin Orta Paleolitik Homo sapiens ile empatik özellikler paylaştığını gösterir.
Ancak pek çok kişi, polenlerin çiçekleri yuvalarına sürükleyen hayvanlar tarafından biriktirilmiş olabileceğini savunarak bu iddiaya karşı çıkmıştır. Bitki polenleri, sporları ve mikroskobik planktonların hem canlı hem de fosilleşmiş hallerinin incelenmesiyle ilgilenen bir bilim dalı olan Palinoloji bu gizemi çözmüş olabilir.
Shanidar Mağarası kanıtlarının yeni bir incelemesinin arkasındaki araştırmacılar, mezarın etrafında bulunan polen kümelerinin aynı anda çiçek açması muhtemel olmayan türlerin bir karışımı olduğunu söylüyor. Ayrıca bütün çiçeklerin mezara yerleştirilmiş olması durumunda beklenenden daha karışık olmaları, polenlerin farklı bir vektör aracılığıyla geldiğini gösteriyor.
Hayvanlar önerilmişti, ancak bu da yine bütün çiçekleri taşımaları bağlamındaydı. Peki, polen karışımlarını kim yapıyor olabilir?
Araştırmacıların Şanidar Mağarası’ndaki açmasının kesit duvarında yuva kazmakta olan yalnız bir arı, 4 Eylül 2022’de fotoğraflandı. Resim kredisi: E. Pomeroy; Hunt ve diğerleri, Journal of Archaeological Science 2023 (CC BY 4.0)
Yazarlar, “Büyük olasılıkla polen, yuva yapan yalnız arılar tarafından biriktirilmiştir” diye açıklıyor. “Bireysel arıların polen yükleri, aynı anda farklı türleri topluyorlarsa birden fazla tür içerebilir.”
Arı yuvaları Shanidar Mağarası’nın daha az çiğnenmiş bölgelerinde, farklı derinliklerde ve en yaygın olarak mağaranın arka kısmında, duvara yakın yerlerde bulunmaktadır. Bu yuvalar bazen siltli kil ile takviye edilmiş ve mağarada daha sonra yapılan kazılarda eski örnekleri keşfedilmiştir.
Polenin aşınmış ve yassılaşmış hali, eski olduğunu ve bu nedenle arkeologların botlarıyla getirilmek yerine muhtemelen Neandertallerin toprağa girdiği zamanlarda biriktirildiğini göstermektedir.
Bununla birlikte, “Çiçek Gömüsü” hipotezini ortaya atan ilk arkeolog olan Arlette Leroi-Gourhan, polen kümeleri arasında olgunlaşmamış taneler tespit etmekte haklıysa, bu tanelerin insanlar, başka bir hayvan ya da hatta hava koşulları tarafından kalıntıların üzerine bırakılan bitkiler gibi farklı bir mekanizma yoluyla biriktirilmiş olması mümkündür.
Shanidar Z’nin konumunun yaklaşık 1,5 metre (5 fit) altındaki çökeltilerden çıkarılan siltli kil kaplı antik böcek yuvası, Mayıs 2023’te fotoğraflanmıştır. Görsel kredisi: C.O. Hunt; Hunt ve diğerleri, Journal of Archaeological Science 2023
Arıların “Çiçek Gömme” hipotezine dahil edilmeleri ilginçtir, zira karıncaların ellerinde tuhaf çiçek cenazelerine tanık olmuşlardır. Gerçekte, ölü arılardan ve botanik malzemeden oluşan yığınlar, onurlu bir uğurlamadan ziyade, muhtemelen yiyecek ya da atık depolamanın bir yoludur.
Kuşkusuz Şanidar Mağarası’nda meydana gelen olaylarla ilgili pek çok soru işareti var, ancak bu son incelemeye göre “Çiçek Gömüsü” hipotezi doğrulanmış değil.
Polenlere odaklanarak Şanidar Mağarası’nın önemini gözden kaçırıyor olabileceğimizi savunan yazarlar, “Bu noktada, sadece ‘Çiçek Gömme’ hipotezinin olası görünmediği, polen kümelerinin bir kısmından – özellikle de karışık olanlardan – muhtemelen yuva yapan arıların sorumlu olduğu ve eğer olgunlaşmamış polenler söz konusuysa, bunların cesedin üzerine veya altına yerleştirilen bitkilerden gelmiş olabileceği sonucuna varabiliriz” dedi.
“‘Çiçek Gömüsü’ hakkındaki tartışmalar, birçok açıdan en önemli yönünü gizlemiştir: Kanıtlarımızın, Neandertal aleminde neredeyse benzersiz olan yerleştirilmiş cesetler olduğunu gösterdiği sıkı bir kümenin parçasıydı. Bu davranışın Neandertallerin mekân ve yer algısı üzerindeki potansiyel etkileri, bir bireyin çiçeklerle birlikte gömülüp gömülmediğinden ziyade, Shanidar Mağarası Neandertallerinin muhtemelen en ilgi çekici yönüdür.”
Çalışma Journal of Archaeological Science dergisinde yayımlandı.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber
Mısır’daki Nekropol Kazısında Yeni “Altın Dilli Mumyalar” Bulundu