Türkiye Kıyılarında Dünyanın En Eski Gemi Kalıntısı Keşfedildi
Türkiye kıyılarında bulunan bir batık geminin, arkeologların değerlendirmelerine göre dünyanın bilinen en eski batan gemisi olabileceği düşünülüyor. Geminin kendisinden geriye çok az iz kalmış olsa da taşıdığı yükler, aradan geçen binlerce yıla rağmen geçmişe dair önemli ipuçları sunuyor. Araştırma ekibi, batığın yaşını seramik kaplar gibi kargo kalıntılarına dayanarak yaklaşık MÖ 2700–2400 yılları arasına tarihlendiriyor.
Bu da geminin yaklaşık 4.500 yıl önce battığı anlamına geliyor. Bu keşiften önce bilinen en eski gemi batıklarından biri, Yunanistan kıyılarındaki Dokos batığıydı ve yaklaşık 4.200 yıl öncesine tarihlendiriliyordu.
Bununla birlikte araştırmacılar, tarihlendirmeyi kesinleştirmek için daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunu belirtiyor. Keşif, Erken Tunç Çağı’nda Akdeniz toplumları arasındaki ilişkiler ve ticaret anlayışımızı değiştirebilir.
İpuçlarının peşinde
Antalya’daki Akdeniz Üniversitesi’nden Doç. Dr. Hakan Öniz, onlarca yıldır bu kıyılarda antik gemi batıklarını araştırıyor.
Yerel denizcilerden aldığı bilgiler doğrultusunda Öniz, 2024 yılında Antalya’nın batısındaki Kekova açıklarında bir batık keşfetti. Bu yılın başlarında, batıkta bulunan seramik kapların tarihlendirilmesine yardımcı olması için arkeolog Karin Sowada ile iletişime geçti.
Çöl arkeolojisi konusunda uzmanlaşmış olan araştırmacı için bu çalışma farklı bir deneyimdi. Su altında kazı yapmak, yeni teknolojiler kullanmak ve eserleri korumak için zahmetli yöntemler uygulamak gerekiyordu.
Geminin ahşap yapısı, su altında geçen binlerce yıl boyunca yok olmuştu. Buna rağmen araştırmacılar, geminin ve yükünün yaklaşık MÖ 2700–2400 yıllarına ait olduğunu tahmin ediyor. Daha erken veya daha geç bir tarihe ait olma ihtimali de henüz tamamen dışlanmış değil.
Antik ticaretin deniz altındaki zaman kapsülü
Bu keşif, yaklaşık 4.500 yıl önceki ticaret ağlarına ilişkin anlayışımızı geliştirme potansiyeli taşıyor.
Batık, Doğu Akdeniz’deki ticaretin, mal alışverişinin ve farklı toplumlar arasındaki bağlantıların tarihindeki eksik parçalardan biri olabilir. Bu dönem, Mısır’daki Giza piramitlerinin inşa edildiği çağla aynı döneme denk geliyor.
Geminin hangi limandan yola çıktığı ve tam olarak nereye gittiği henüz bilinmiyor. Ancak güney Türkiye kıyıları boyunca ilerlediği düşünülüyor.
İki ada arasında, deniz tabanında bulunan batığın bir fırtına sırasında korunaklı bir bölgeye sığınmaya çalışmış olması mümkün. Gemi kayalıklara çarparak battıysa, mürettebatın o an yaşadığı korkuyu hayal etmek zor değil. Mürettebatın, Levant olarak bilinen Doğu Akdeniz kıyı bölgesinden gelen denizcilerden oluşmuş olması da ihtimaller arasında.
Geminin ahşap parçaları çoktan yok olmuş olsa da değerli yükünün kalıntıları Kekova kıyılarındaki kayalık yamaçta korunmuş durumda. Dalgıçlar, son dört ay boyunca seramik kapları kayalara yapışmış deniz canlılarının kalıntılarından ayırarak çıkarmak için çalıştı.
Seramik kaplar geçmişi nasıl anlatıyor?
Seramik, geçmişten kalan en dayanıklı malzemelerden biridir. Zamanla kırılabilir ancak çoğu zaman tamamen yok olmaz. Bu nedenle seramik kaplar, eski uygarlıkların yaşamına dair önemli bilgiler taşıyabilir.
Bu geminin yükleri arasında Doğu Akdeniz’in farklı bölgelerinden gelmiş olabilecek büyük seramik saklama kapları, yani amforalar bulunuyordu.
Kaplar büyük, oval gövdeli, düz tabanlı ve iki kulpluydu. Birçoğunun en geniş bölümünü çevreleyen, kabartılı yatay bir kil şeridi vardı.
Kapların biçimleri ve üretilme yöntemleri, hangi bölgelerde yapılmış olabilecekleri ve ne zaman kullanıldıkları hakkında bilgi veriyor. Araştırmacılar bu özellikleri inceleyerek yükün yaşını tahmin edebiliyor; buradan da geminin ne zaman battığına ilişkin çıkarımlar yapabiliyor.
Bazı kapların üzerinde görülen üretim özellikleri, bunların günümüz Ürdün bölgesindeki Orta Ürdün Vadisi çevresinden gelmiş olabileceğine işaret ediyor.
Binlerce yıl önce Akdeniz’de ticaret nasıldı?
MÖ 3000–2000 yılları arasındaki Doğu Akdeniz ticareti, sonraki dönemlere kıyasla hâlâ yeterince anlaşılmış değil.
Eski Mısır metinleri, mezarlarda bulunan seramikler ve ham maddeler, o dönemde deniz yoluyla ticaret yapıldığını gösteriyor.
Bu geminin kayalıklara çarptığı dönemlerde Mısırlılar, bugünkü Lübnan’da bulunan Biblos limanı üzerinden Doğu Akdeniz’le ticaret yapıyordu. Mısır’da bulunmayan sedir ağacı, kalay ve kurşun gibi metaller, yağlar, ağaç reçineleri, lapis lazuli ve gümüş gibi ürünler dışarıdan getiriliyordu.
Bilimsel araştırmalar, Mısır’ın yaklaşık MÖ 2600’lerde gümüşü bugünkü Atina’nın doğusunda yer alan Lavrion madenlerinden temin ettiğini de gösteriyor.
Kekova’daki geminin Mısır’a ait olduğu düşünülmüyor. Ancak bu tür gemiler, farklı limanları ve bölgeleri birbirine bağlayan geniş bir deniz ticareti ağının parçası olmuş olabilir.
Kapların içinde ne vardı?
Keşfin en dikkat çekici yönlerinden biri, bazı seramik kapların içinde hâlâ çıplak gözle görülebilen kalıntıların bulunması.
Bu maddelerin ne olduğu henüz bilimsel analizlerle kesinleştirilmiş değil. Ancak araştırmacılar, kapların zeytinyağı, şarap veya ağaç reçinesi gibi ürünleri taşımış olabileceğini düşünüyor.
Geminin yolculuğu sırasında farklı limanlardan yük almış olması da mümkün. Bu nedenle kapların hepsinin aynı yerde üretilmiş olması gerekmiyor.
İçlerindeki kalıntıların analiz edilmesi, yalnızca ticaret ürünlerini değil, o dönemin üretim yöntemlerini ve günlük yaşamını anlamamıza da yardımcı olabilir.
Akdeniz’in altında keşfedilmeyi bekleyen daha neler var?
Türkiye’nin güney kıyıları, geçmişten günümüze çok sayıda antik gemi batığına ev sahipliği yapıyor. Sualtı arkeolojisi görece yeni bir araştırma alanı olsa da bu bölgede dünyanın en dikkat çekici batıklarından bazıları keşfedildi.
Kekova’daki bu buluntu, yalnızca eski bir geminin kalıntılarından ibaret değil. Yaklaşık 4.500 yıl önce insanların nasıl seyahat ettiğini, hangi ürünleri taşıdığını ve birbirinden uzak toplumlarla nasıl bağlantı kurduğunu anlamak için yeni bir fırsat sunuyor.
Denizin dibinde korunan bu kalıntılar, insanlık tarihinin henüz tam olarak ortaya çıkarılmamış hikâyelerini anlatmayı bekliyor.
Kaynak: phys.org
İskenderiye’nin Dibinde Dünyanın Yedi Harikasından Birini Tasvir Eden Yüzük Bulundu
Türkiye Kıyılarında Dünyanın En Eski Gemi Kalıntısı Keşfedildi