Tüm Vücudu Beyin! Deniz Kestanesi Sinir Sistemi Şaşırtıyor
Deniz kestaneleri, gelgit havuzunda üzerine basılmayı bekleyen dikenli bir top gibi görünebilir, ancak bu dikenli yaratıkların sadece yumurta ve dişlerden çok daha fazlası var.
Yeni bir araştırma, deniz kestanelerinin sinir sistemlerinin bildiğimizden çok daha karmaşık olduğunu ortaya koyuyor. Bu canlıların “tüm vücut beyinlerine” sahip oldukları ve en azından genetik yapıları itibarıyla bizimkine oldukça benzedikleri ortaya çıktı.
İtalya’daki Zooloji İstasyonu Anton Dohrn’dan gelişim biyoloğu Periklis Paganos liderliğindeki bir bilim insanı ekibi, bu keşfi, serbest yüzen planktonik larvalardan daha aşina olduğumuz olgun, dikenli forma dönüşen mor deniz kestanelerinin (Paracentrotus lividus) metamorfozunu araştırırken yaptı.
Deniz kestanelerinin ergenliği, kelebeklerinkinden daha serttir ve bu süreçte deniz canlıları, hayvan evriminin en köklü sınırlarından bazılarını aşarlar.
Larvalar olarak, iki taraflı simetri olarak bilinen, kabaca birbirinin aynısı iki yarıdan oluşan bir vücut planını takip ederler. Ancak yetişkinliğe dönüştüklerinde, deniz kestaneleri, merkezden kabaca beş bölümden oluştuğu için radyal simetri olarak bilinen, denizanası ve denizyıldızına daha çok benzeyen bir form alırlar.
Bu genç yetişkinlik aşamasının, deniz kestanesinin tüm vücudu boyunca entegre bir sistem oluşturan dikkate değer bir nöronal hücre tipi çeşitliliğiyle birlikte geldiği ortaya çıktı. Ve bunlar bir beyinden uzanan sinirler değil, özünde canlının beynidir.
Araştırmacılar, hangi hücrelerde hangi genlerin etkinleştirildiğini haritalayarak yeni olgunlaşmış deniz kestanesinin bir hücre atlasını oluşturdular. Analizleri, vücut hücrelerinin çoğunun metamorfozun her iki tarafında da benzer genleri harekete geçirirken, nöronlarının önemli bir değişim geçirdiğini ortaya koydu.
Moleküler etiketleme ve boyama teknikleri, araştırmacıların vücudun hangi bölgesinde hangi genlerin aktif olduğunu belirlemelerine yardımcı oldu. (Paganos ve ark., Sci. Adv., 2025).
Araştırmacılar, “Nöron üretmek için aynı genetik araç seti kullanılsa da, nörojenik programın sonuçları analiz edilen iki yaşam evresi arasında önemli ölçüde farklılık gösteriyor,” diye bildiriyor.
Genç yetişkin bir deniz kestanesindeki nöron çeşitliliği, ekinodermlerin merkezi sinir sistemlerinin merkezi bir beyinden yoksun oldukları için ‘basit’ olduğu fikrini temelden altüst ediyor.
Juvenil hücre atlasında haritalanan hücre kümelerinin yarısından fazlası, geniş bir moleküler imza yelpazesini ifade eden nöronlardan oluşuyordu. Bunlardan bazılarına aşina olabilirsiniz: dopamin, serotonin, GABA, glutamat, histamin ve nöropeptitler.
Araştırmacılar, bunun mor deniz kestanelerinin, birbirine bağlı nöronlar ve gangliyonlardan oluşan basit bir ağ olan merkezi olmayan bir sinir ağından çok daha karmaşık bir sinir sistemine sahip olduğunu gösterdiğini söylüyor.
Hatta araştırmacılar, bu sinir sistemini “beyinsiz” bir durumdan ziyade “tamamen beyinli” bir durum olarak tanımlıyorlar; tüm vücut planı, karmaşık nöronlarla dolu bir omurgalı kafasına benziyor.
Berlin Doğa Tarihi Müzesi’nden evrimsel biyolog Jack Ullrich-Lüter, “Sonuçlarımız, geleneksel bir merkezi sinir sistemine sahip olmayan hayvanların bile beyin benzeri bir organizasyon geliştirebileceğini gösteriyor,” diyor.
“Bu, karmaşık sinir sistemlerinin evrimi hakkındaki düşüncelerimizi kökten değiştiriyor.”
Kaynak: https://www.sciencealert.com
Nesli Tükenmekte Olan Dev Ayçiçeği Denizyıldızı Kendine Bir Sığınak Buldu