Tlaloc monoliti: Bu Dev Taş Heykeli Hareket Ettirmek Aztek Tanrılarının Gazabını mı Tetikledi?
Tlaloc monoliti, Azteklerin yağmur, su, yıldırım ve tarım tanrısı Tlaloc’un dev bir taş oymasıdır. Monolit bir zamanlar Coatlinchan (‘Yılanın Evi’ anlamına gelir) kasabası yakınlarında bulunuyordu. Ancak günümüzde Tlaloc monoliti Meksika’nın başkenti Mexico City’deki Ulusal Antropoloji Müzesi’nin girişinde yer almaktadır.
Tlaloc nedir?
Tlaloc, Aztek panteonundaki en önemli tanrılardan biridir. Tanrının adının Nahuatl dilinde sırasıyla ‘yeryüzü’ ve ‘yeryüzünde olan’ anlamına gelen tali ve oc kelimelerinin birleşiminden oluştuğu söylenmektedir. Aztek inançlarına göre, Tlaloc öncelikle suyla ilgili meteorolojik olaylarla ilgilenen bir tanrıydı. Tlaloc bir yandan insan ve hayvan yaşamı ile tarım için gerekli olan yağmuru yeryüzüne getiren iyiliksever bir tanrı olabilirdi. Öte yandan, bu tanrı aynı zamanda yıkıcı da olabilir, insanların yaşamlarını bozmak için fırtınalar ve kuraklıklar gönderebilirdi.
Tlaloc bu kadar önemli ve korkutucu bir tanrı olduğu için, eski Aztekler Tlaloc’a tapınmaya büyük önem vermişlerdir. Örneğin, Büyük Tenochtitlan Tapınağı (‘Templo Mayor’ olarak da bilinir) biri Tlaloc olmak üzere iki tanrıya adanmıştı. Diğeri ise Aztek savaş tanrısı Huitzilopochtli’ydi. Tlaloc’un tapınağına giden basamaklar mavi ve beyaza boyanmıştı. İlk renk, tanrının elementi olan su ile ilişkilendirilir. Ayrıca, tanrının tapınağındaki sunular arasında mercan, deniz kabukları ve denizle ilişkili diğer eşyalar yer almaktadır. Bunlar da Tlaloc’u su ile ilişkilendirir.
Tlaloc’a adanmış anıtlar
Ancak Tlaloc’a Aztek İmparatorluğu’nun diğer bölgelerinde de saygı gösterilmiştir. Örneğin 2011 yılında, Meksika’nın güneyindeki Morelos eyaletinde bir Aztek tanrısını tasvir eden MS 8. yüzyıla ait bir monolit keşfedilmiştir. Bu monolitin kenarları oymalarla süslenmişti. Bu oymalar arasında Tlaloc’un resimlerinin yanı sıra tarımla ilgili resimler de yer alıyordu. Arkeologlar monolitin ritüellerde, özellikle de Tlaloc’a yağmur yağması için dua etmek amacıyla kullanıldığına inanmaktadır.
2006 yılında Mexico City’deki Tenochtitlan Büyük Tapınak alanında Tlaloc ile ilgili bir başka muhteşem eser keşfedildi. Bu, yaklaşık 500 yıllık olduğu düşünülen bir sunaktır. Tapınak alanının batı tarafında kazılmıştır. Sunak taş ve topraktan yapılmış ve sıva ile kaplanmıştır. Tlaloc ve sunak frizinde tasvir edilen başka bir tarım tanrısı
Ancak Tlaloc’un tartışmasız en çarpıcı tasvirlerinden biri, 2011’de Morelos’ta kazılan monolit gibi MS 8. yüzyıla tarihlenen Tlaloc monolitidir (başka bir kaynağa göre monolit MS 5. yüzyıla aittir). Ağırlığı ve 7 metrelik (22,97 feet) yüksekliği nedeniyle Amerika kıtasından bilinen en büyük monolit olduğu düşünülmektedir. Monolitin yapımcısı tarafından hiçbir zaman tamamlanmadığı da doğrulanmıştır.
Tlaloc monolitinin göçü
Tlaloc monoliti 19. yüzyılın ortalarında yeniden keşfedilmiş ve 20. yüzyıla kadar orijinal yerinde (Coatlinchan kasabası yakınlarındaki kuru bir dere yatağında) kalmıştır.
1963 yılında Mexico City’de Ulusal Antropoloji Müzesi inşa edilirken, monolitin müzenin girişine yerleştirilmesine karar verildi. Coatlinchan halkı, kasabalarına kamu yolları, okullar, sağlık merkezleri ve diğer tesislerin inşa edilmesi şartıyla bu talebi kabul etti. Talep kabul edildi ve 16 Nisan 1964 tarihinde monolit Mexico City’ye doğru yolculuğuna başladı. Tlaloc Monoliti, yaklaşık 48 km (29.83 mil) mesafe boyunca özel olarak inşa edilmiş devasa bir römorkun arkasında taşındı.
Başkente vardığında monolit, Socarro’ya gelmesini bekleyen 25.000 kişilik bir kalabalık ve kurak mevsimde geldiği için alışılmadık bir fırtına tarafından karşılandı. Mevsimsiz fırtına, dev putun altüst oluşu için uygun bir tesadüf gibi görünüyordu.
O zamandan beri Tlaloc Monoliti müzenin önüne yerleştirildi ve burada dış etkenlere maruz kalması nedeniyle bozuldu. Bu nedenle 2014 yılında uzmanlar, restorasyon çalışmalarına hazırlık amacıyla monolitin durumunu değerlendirmeye başladı.
İlham perisine giriş
Tlaloc ve Aztek mitolojisinden ilham alan çağdaş sanatçılar, kültürel mirası, maneviyatı ve geçmişle bugünün kesişimini keşfetmek için bu eski temaları çalışmalarına dahil ediyor. Modadan kentsel grafitiye, çağdaş sanatçılar Tlaloc ve Aztek mitolojisini tasvir eden çarpıcı resimler, heykeller ve enstalasyonlar yarattılar. Genellikle geleneksel Aztek sanatının unsurlarını çağdaş teknik ve stillerle birleştirerek eski gelenekler ile çağdaş estetiğin benzersiz bir karışımını sunuyorlar.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Tlaloc monoliti: Bu Dev Taş Heykeli Hareket Ettirmek Aztek Tanrılarının Gazabını mı Tetikledi?
Antik Aztek Piramidi Altında Keşfedilen ‘Karanlık Sır’: Piramit Bir Toplu Mezar