Tarihteki İlk Elektronik ELIZA Adlı 60 Yıllık Chatbotun Kodu Ele Geçirildi
ABD ve İngiltere’den araştırmacılardan oluşan bir ekip, tarihteki ilk elektronik sohbet robotu olduğuna inanılan ELIZA adlı 60 yıllık bir sohbet robotunun kodunu ele geçirdi.
Weizenbaum programına ELIZA adını verdi. Bu, Bernard Shaw’un Pygmalion adlı oyununun kahramanı Eliza Doolittle’ın adıydı. O da düzgün İngilizce konuşmayı öğrenmiş ve başarmıştı.
ABD ve İngiltere’den bir grup araştırmacı, tarihteki ilk elektronik sohbet robotu olduğuna inanılan ELIZA adlı 60 yıllık bir sohbet robotunun kodunu ele geçirdi.
Ekip, arXiv ön baskı sunucusunda yayınladıkları makalede, 1960’larda MIT profesörü Joseph Weizenbaum (1923-2008) tarafından yazılan kodu açıklıyor.
ELIZA kodu nasıl bulundu ve kurtarıldı?
2021 yılında MIT arşivcisi Miles Crowley, Weizenbaum’un bazı eşyalarının bulunduğu bir kutuda onun tarafından yazılmış bilgisayar kodlarının çıktılarını buldu. Kodun daha sonra yapılan analizi, profesörün yarattığı sohbet robotu ELIZA’nın orijinal kodunun büyük bir kısmı olduğunu ortaya çıkardı. O dönemde “chatbot” terimi henüz icat edilmemişti. Weizenbaum programı daha ziyade elektronik bir psikoterapist olarak düşünmüştü.
Bir soru/cevap aracı olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Kullanıcı ona basit bir soru soruyor, sistem de bir terapistle yapılan seanslara benzer şekilde bu soruyu yanıtlıyor ve kendi sorusunu soruyordu.
Aslında, ELIZA kullanıcının sorularını, kendi sorularını yanıtlıyordu. Başlangıçta çok mütevazı bir veri tabanı vardı, ancak diyalog oldukça gerçekçi oldu. ELIZA’nın satırlarının tipik biçimi: “Neden böyle düşünüyorsun?”, “Bana biraz daha anlat”, vb.
Orijinal ELIZA kodunun kaybolduğu düşünülüyordu, ancak başka programcılar tarafından yazılmış başka versiyonlar da vardı. Orijinal program Weizenbaum’un bu proje için özel olarak geliştirdiği MAD-SLIP dilinde yazılmıştır. Daha sonra LISP dilinde yeniden yazıldı. ARPAnet ağına girdi ve oradan da yavaş yavaş ev bilgisayarlarına ulaştı ve teknik olarak ileri düzeydeki kullanıcılar için bir tür “arkadaş” olarak popüler hale geldi.
Kodu bulduktan sonra araştırmacılar onu çalıştırmaya çalıştılar. Öncelikle bir işletim ortamı geliştirmeleri gerekiyordu: ELIZA eski bir işletim sistemi için yazılmıştı. Araştırmacılar kodun ince ayarlara ihtiyaç duyduğunu gördüler. Birkaç durumda, araştırmacılar kod tarafından çağrılan ancak çalışmayan işlevler yazmak zorunda kaldılar.
Aralık 2024’te ekip, programı tam olarak amaçlandığı gibi, yani bir soru/cevap aracı olarak başlattı. Bilim insanları ELIZA’nın beklediklerinden daha iyi çalıştığını gördüler. Elbette modern LLM’lerle kıyaslanamaz ama çok ilginç olduğunu iddia ediyorlar.
Programda büyük bir hata vardı: kullanıcı sayı girdiğinde bir çökme meydana geliyordu. ELIZE’i yeniden canlandıran ekip, özgünlüğü korumak için hatayı bıraktı. Araştırmacılar, ELIZA’nın bilgisayar tarihinin önemli bir parçası olarak görülmesi gerektiğini çünkü elektronik sohbet robotunun bilinen ilk örneğini temsil ettiğini öne sürüyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Tarihteki İlk Elektronik ELIZA Adlı 60 Yıllık Chatbotun Kodu Ele Geçirildi