Sivri Fare Kışın Hayatta Kalabilmek İçin Beynini “Küçültüyor”
Bu, insanlarda Alzheimer’ı tedavi edebilir. Avrasya sivri faresi bilim insanlarını hayrete düşürdü.
Bu minik memelinin soğuk mevsimde hayatta kalabilmek için beyninin boyutunu “küçültebildiği” ve ardından ilkbaharda organını yenileyebildiği ortaya çıktı.
Yeni araştırma, bu benzersiz fenomenin kalbindeki genetik mekanizmaları ortaya çıkardı ve insanlarda nörodejeneratif hastalıklarla mücadele için ipuçlarına işaret etti.
Hayvanlar dünyası büyüleyici canlılarla doludur; ancak yaygın sivri fare (Sorex araneus) her türlü arka planda göze çarpar. Örneğin, ayıların kış uykusu için depoladıkları yağa güvendikleri bilinmektedir.
Ancak bu kemirgen, sert soğukta hayatta kalabilmek için beyni de dahil olmak üzere organlarının boyutunu tam anlamıyla küçültür. Bu fenomen Degnel fenomeni olarak bilinir ve bu mekanizmalar insanlardaki metabolizma ve nörodejenerasyon sorunlarına ışık tutabileceğinden bilimsel olarak büyük ilgi görmüştür.
Yuva yapan sivri fareler kuzeybatı ve orta Avrupa’nın yanı sıra Sibirya’da yaşayan küçük yırtıcı hayvanlardır. Sivri fareler olarak da adlandırılırlar: en fazla 5,5-8,2 santimetre uzunluğunda ve 5-12 gram ağırlığındadırlar.
Sivri fareler küçük amfibiler ve hatta kemirgenlerle beslenirler, ancak daha çok böcekler, sümüklü böcekler ve örümceklerle beslenirler. Bir sivri farenin hayatta kalabilmesi için günde kendi ağırlığının 2-3 katı yiyecek tüketmesi gerekir.
Sivri farenin benzersiz hayatta kalma stratejisi
Sivri fareler, vücut ağırlıklarını yaklaşık %18 oranında azaltarak sert kışlara uyum sağlamıştır: Bu, beyin kütlelerinin dörtte birini kaybetmeyi ve diğer enerji tüketen organları azaltmayı içerir.
Ancak ilkbaharda bu organlar iyileşir ve hayvanın kısa ama yoğun yaşamına devam etmesini sağlar.
Polonyalı zoolog August Degnel tarafından tanımlanan bu şaşırtıcı olgu, kemirgenlerin soğuk aylarda minimum enerji rezerviyle hayatta kalmalarını sağlıyor.
Bu nedenle bilim insanları, kemirgen vücudunun şaşırtıcı süreci tam olarak nasıl tetiklediği ve düzenlediğiyle ilgileniyor, çünkü insanlarda bu tür değişiklikler ciddi sonuçlara, yani nörodejenerasyona yol açabilir.
Degnel fenomeninin genetik ipuçları
Kasım 2024’te yapılan yeni bir çalışmada, Amerika Birleşik Devletleri, Almanya ve Danimarka’dan bilim insanları, kemirgen hipotalamusundaki genlerin aktivitesini, primatlar ve kemirgenler de dahil olmak üzere diğer 15 memeli türünün genleriyle karşılaştırdı.
Hipotalamus metabolizmanın düzenlenmesinden sorumludur ve çevresel değişikliklere uyum sağlamada da önemli bir rol oynadığı için analiz için kilit bir alandı.
Batılı uzmanlar, sivri farelerde mevsime bağlı olarak faaliyetlerini değiştiren yüzlerce gen keşfetti. Bunlar arasında hücre yıkımıyla ilişkili BCL2L1 geni öne çıktı.
BCL2L1 geni, sivri farenin sonbahar ve kış aylarında nöron sayısını azaltmasını ve ilkbaharda geri kazanmasını sağlıyor. Gelincik beyin hücreleri üzerinde yapılan deneyler, BCL2L1’in bu süreçteki rolünü doğruladı.
İnsanlar için faydaları
Batılı bilim insanları, kemirgen genleriyle ilgili 2024 keşfinin özellikle önemli olduğunu çünkü metabolik bozuklukların nörodejeneratif hastalıklarla giderek daha fazla bağlantılı hale geldiğini söylüyor.
Kemirgenin enerjisini korumak için beynini kasıtlı olarak “küçültme” yeteneği, insanlarda bilişsel bozuklukların teşhis ve tedavisi için yeni bilgiler sağlayabilir.
Bu nedenle, bilim insanları beynin küçülmesi ve yenilenmesi sürecinin tam olarak nasıl düzenlendiğini anlamayı başarırlarsa, bilişsel gerilemeyle mücadele için yenilikçi yöntemlerin oluşturulmasına yol açabilir.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Sivri Fare Kışın Hayatta Kalabilmek İçin Beynini “Küçültüyor”
50 Yıldır Araştırılıyordu! Zenginlik, Duyguları Yönetme Becerisine Bağlı Çıktı