Şili’nin Antik Mumyaları Mısırlılarınkinden Binlerce Yıl Daha Yaşlı
“Mumya” kelimesini duyduğunuzda, aklınıza doğrudan uzun süre korunmuş Mısır firavunlarının kurutulmuş ve sargılı kalıntılarının geldiğine bahse gireriz. Ancak, ünlerine rağmen bu örnekler dünyanın en eski mumyaları değildir. Bu unvan, 7.000 yıl önce ölülerini mumyalayan Şili’nin Atacama Çölü’ndeki Chinchorro halkına ait.
Deniz avcı-toplayıcılarından oluşan eski bir kültür olan Chinchorro halkı, MÖ 5450 civarında Şili’nin kuzeyine ve Peru’nun güneyine ilk yerleşenlerdi. Chinchorrolar buraya geldikten kısa bir süre sonra, ölülerini kendilerini çevreleyen kuru çöl kumlarında muhafaza etmek gibi yeni bir cenaze töreni uygulamasına başladılar.
Bu antik mezarlıklar, arkeolojik değerleri nedeniyle UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer almaktadır; çünkü yalnızca bu garip mumyalama biçimine değil, aynı zamanda Chinchorro topluluklarının nasıl işlediğine ve sosyal ve ruhani olarak nasıl yapılandırıldıklarına dair bilgiler de sunmaktadırlar. Daha da önemlisi, mumyalamayı sosyal elitlerine ayıran Mısırlıların aksine, Çinçorrolar bunu herkes için bir ritüel olarak sunuyordu.
Peki Çinçorrolar ölülerini nasıl mumyalıyorlardı? Süreç Mısırlıların yaklaşımından farklıydı. Önce cesedin derisi yüzülür ve organları çıkarılırdı. Cesedin boşlukları kuruduktan sonra deri tekrar dikilirdi. Cesetler bazen saz, deniz aslanı derisi ve alpaka yünü gibi özenli malzemelerle de sarılırdı.
Daha sonra yüzler kille kaplanır, göz ve ağız için açıklıkları olan bir maske yerleştirilirdi. Son olarak, mumyalara çöle gömülmeden önce insan saçından yapılmış peruklar takılırdı; kurak koşulların onları sonsuza dek koruyacağı umulurdu.
İlk Chinchorro mumyası 1917 yılında, sahilde bazı cesetler keşfeden Alman arkeolog Max Uhle tarafından belgelenmiştir. Bu örneklerin eski olduğu açıktı, ancak o zamanlar bunları doğru bir şekilde tarihlendirmek mümkün değildi. Daha sonra, karbon tarihleme tekniklerinin gelişmesiyle, mumyaların 7.000 yıldan daha eski olduğu tarihlenebildi.
Chinchorro mumyaları, daha ünlü Mısırlı meslektaşlarından biraz farklı görünüyor.
Resim kredisi: cristianzenon/Shutterstock.com
100 yıl önceki ilk keşiften bu yana çölde yüzlerce mumya daha bulundu. Bunlardan bazıları inşaat çalışmaları sırasında keşfedilmiş veya meraklı hayvanlar tarafından ortaya çıkarılmıştır.
Şili’nin kuzeyindeki Arica’da yaşayan topluluklar bu özel yapılardan uzun süredir haberdar. Bunun nedeni cisimlerin yüzeye yakın olması ve dolayısıyla keşfedilmelerinin kolay olmasıdır. Böylelikle bu insanlar memleketlerinin dört bir yanına dağılmış ölülerle yaşamayı öğrendiler. Onları miraslarının bir parçası olarak görüyorlar ve onlara bakmaktan kendilerini sorumlu hissediyorlar.
Ne yazık ki iklim değişikliği nedeniyle Chinchorro mezarlarının birçoğu anormal hava olayları nedeniyle ortaya çıkarılıyor ve bu da cesetlerin hava şartlarına maruz kalmasına neden oluyor. Arkeologlar onları kurtarma ve koruma çabalarını finanse etmeye çalışırken, bunun gelecekte korunması üzerinde ciddi etkileri olacak.
Arica’daki Tarapacá Üniversitesi’nden Chinchorro konusunda önde gelen uzmanlardan Bernardo Arriaza, Guardian’a şunları söyledi: “Müzeler tüm bu materyallerden biraz bunalmış durumda.”
Müzelerde tutulanlar bile artık değişen iklim koşullarının tehdidi altındadır. Ortam nemindeki artış, bazı mumyaların küflenmesine neden olurken, diğerleri kuru çürümeye veya aç böceklere maruz kaldı. Tüm bu zorluklar, mumyaları kaplayan ve her birinin kendi saklama koşullarına ihtiyaç duyan malzemelerin çeşitliliği nedeniyle daha da kötüleşiyor.
2022 yılında, Chinchorro mumyalarını barındırmak için Arica yakınında iklim kontrollü yeni bir müze inşa ediliyordu. Yaklaşık 19 milyon dolar değerindeki bu gelişmiş tesisin, bu değerli eserlerin uzak geçmişten korunmasına yardımcı olabileceği umulmaktadır.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber
Antik Mısır Kentindeki Gömülü Mumyalarda İki “Altın Dil” Bulundu