Şiddetli Volkanik Patlamanın Gizli Etkileri Ortaya Çıktı
Denizaltı volkanik patlamaları Dünya’daki tüm volkanizmanın dörtte üçünden fazlasını oluşturuyor, ancak etkilerini nadiren görüyoruz.
2022’deki Hunga Tonga-Hunga Ha’apai patlaması dramatik bir istisnaydı. Sığ sularda meydana gelen şiddetli patlama okyanus yüzeyini yararak stratosferi delmiş, süperşarjlı bir aydınlatma ve dünyayı birkaç kez dolaşan atmosferik bir şok dalgası yaratmıştır.
Ancak patlamanın etkileri uydu görüntülerinin yakalayabileceğinden ya da gözlemcilerin rapor edebileceğinden çok daha fazlaydı.
Bu patlamanın insanlara verdiği zararı biliyoruz, ancak şimdi Hunga-Tonga patlamasının sualtındaki etkilerini araştıran yeni bir çalışma, patlamanın deniz tabanını ne kadar şiddetli bir şekilde parçaladığını, denizaltı kablolarını kopardığını ve deniz yaşamını boğduğunu ayrıntılı bir şekilde ortaya koydu.
Yeni Zelanda Ulusal Su ve Atmosfer Araştırmaları Enstitüsü’nde deniz biyojeokimyacısı olan ilk yazar Sarah Seabrook, “Patlama, sudaki besin ve oksijen seviyelerinde dramatik değişikliklere neden oluyor ve bu da henüz anlamadığımız geri bildirimlere yol açabilir” diyor.
Denizaltı volkanlarını yakından tanıyan bir ülke olan Yeni Zelanda’da bulunan Seabrook ve meslektaşları, Ocak 2022’deki patlamadan üç ay sonra yapılan deniz tabanı haritalama araştırmalarını, 2015 ve 2017 yılları arasında aynı bölgeden toplanan verilerle karşılaştırdı.
“Araştırmacılar makalelerinde, “Volkanik patlamalardan kaynaklanan okyanus etkileri tipik olarak gözlerden gizlenirken, bunların yaygın deniz yaşamı kaybı ve kritik deniz tabanı telekomünikasyon bağlantılarının zarar görmesi ve zincirleme sosyoekonomik etkiler de dahil olmak üzere önemli sonuçları olabileceğini gösteriyoruz” diye yazıyor.
Ekip ayrıca gemi tabanlı sonar, tortu çekirdekleri, jeokimyasal analizler, su sütunu örnekleri ve video görüntülerinden elde edilen bir dizi veriyi derleyerek bu yıkıcı ve güçlü altüst oluşun haritasını çıkardı.
Seabrook ve meslektaşları, “2022 Hunga yanardağ patlaması ölçeğinde bir olay için daha önce böyle bir veri mevcut değildi” diye yazıyor.
“Çoğu batık volkanın haritası yetersizdir” diye ekleyen araştırmacılar, nüfusun yoğun olduğu adaların yakınındaki sığ su volkanlarının su altındaki etkilerini risk değerlendirmesi ve hazırlıklı olma konusunda “büyük bir kör nokta” olarak tanımlıyorlar.
Analizleri, kaldera içinden en az 6 kilometreküp (km3) deniz tabanının kaybolduğunu – 1980’deki St Helens Dağı patlamasının 20 katı – ve Hunga yanardağının batık kanatlarından 3,5 km3 daha malzeme püskürtüldüğünü gösteriyor.
Bunu bir perspektife oturtmak gerekirse, Hunga Tonga-Hunga Ha’apai patlamasıyla ilgili önceki çalışmalarda atmosfere 1,9 km3 (veya 2.900 megaton) malzeme püskürtüldüğü tahmin edilmiştir.
Bu da fırlatılan malzemenin kabaca beşte dördünü okyanusta bırakmaktadır; deniz tabanında 30 metre derinlikte izler açan ve bazı yerlerde 22 metre (72 feet) kalınlığında biriken hızlı hareket eden yoğunluk akışlarına yönlendirilen malzeme.
Video görüntüleri, patlamadan üç ay sonra kaldera yakınındaki deniz tabanının çoğunun deniz yaşamından yoksun olduğunu ya da kül yağmuru altında boğulduğunu gösterdi.
Ancak topografyanın hayvanları dışa doğru patlamadan koruduğu yakınlardaki deniz dağlarında bazı yaban hayatı sığınakları keşfedildi. Araştırmacılar iyileşmenin yavaş olmasını beklese de, bu sığınaklar deniz tabanı topluluklarının iyileşmesine yardımcı olabilir.
Çok ince volkanik külün, kalderadan 20 kilometre uzaklığa kadar 200 metre (655 feet) derinlikteki su sütununu çamurlaştırdığı tespit edilmiştir. Bu bulutlar devam ederse, Pasifik Adası ulusları için gıda güvenliği üzerinde henüz bilinmeyen etkileri olabilir.
Seabrook, “Hem volkanik yapının kendisinin hem de çevresindeki deniz tabanı ve habitatların gelecekte izlenmesi, hem insan hem de doğal sistemlerin büyük denizaltı patlamalarına karşı direncini ve iyileşmesini sağlam bir şekilde belirlemek için gereklidir” diyor.
“Ayrıca, dünya çapında var olan birçok benzer batık volkanın yarattığı risklerin daha geniş bir şekilde değerlendirilmesine de yardımcı olacaktır.”
2012 yılında bilim insanları, kaydedilen tarihteki en büyük derin okyanus patlamasını neredeyse kaçırıyorlardı. Patlama, Yeni Zelanda’nın kuzeyinden Tonga’ya doğru yay çizen Kermadec Adaları’ndaki daha önce az bilinen Havre Seamount’tan patladı.
En azından şu anda gözümüz bu ikisinin üzerinde, ancak uçurumda hala keşfedilmemiş 100.000 denizaltı volkanı olduğu tahmin ediliyor.
Kaynak: https://www.sciencealert.com
Derleyen: Figen Berber
Yeniden Uyanıyor! Tarihteki En Ölümcül 4. Volkanik Patlamayı Yaşatmıştı