Sibirya’daki “Yeraltı Dünyasına Açılan Kapı” Parçalanarak Açılıyor
Isınan sıcaklıkların ortasında, Batagay megaslump’ı her yıl permafrost yığınları üretiyor. Sibirya’nın “yeraltı dünyasına açılan kapısı” olarak bilinen Batagay megaslump’ı her zamanki aktivitelerine devam ediyor. Yeni araştırmalar, dev jeolojik yaranın 2014’ten bu yana her yıl 1 milyon metreküpe (35 milyon fit küp) kadar büyüdüğünü ve kırıldıkça binlerce ton karbon saldığını gösteriyor.
Manzaradaki 1 kilometre uzunluğundaki (0,62 mil) yarık, Rusya’nın doğusundaki Sibirya’nın Sakha Cumhuriyeti’nde bulunuyor.
1960’larda, iribaş şeklindeki çatlak mütevazı bir oluktan biraz daha fazlasıydı, ancak yırtık, bölgedeki donmuş toprağı çözen artan sıcaklıklar nedeniyle son birkaç on yılda endişe verici bir oranda genişlemeye devam etti. Son derece uzak konumu nedeniyle megaslump, 1991 yılında uydu görüntülerinde ilk kez fark edilene kadar yıllarca tespit edilmekten kaçındı.
Nihayetinde, iklim değişikliğiyle bağlantılı olarak bölgede ısınan sıcaklıkların bir sonucudur. Topraktaki permafrost, araziyi düzgün bir şekilde bir arada tutuyordu, ancak ısınan sıcaklıklar buzlu çimentoyu çözdü ve yapısını zayıflattı. Toprak gevşedi ve yol verdi, bu da bir moloz selinin yokuş aşağı Batagay Nehri’nin taşkın yatağına doğru yayılmasına neden oldu. Arazi çökmeye devam ettikçe, daha fazla donmuş toprak sıcaklığa maruz kalıyor ve çökmenin boyutunun büyümesine neden oluyor.
Son çalışmada, Lomonosov Moskova Devlet Üniversitesi ve Melnikov Permafrost Enstitüsü’ndeki bilim insanları, Almanya’dan meslektaşlarıyla birlikte Batagay megaslump’ının geçmişini, bugününü ve geleceğini daha iyi anlamak için 3 boyutlu jeolojik modellemesini gerçekleştirdi.
Araştırmacılar, çökmenin 1990’lardan bu yana yaklaşık 35 milyon metreküp (1,23 milyar fit küp) toprağı harekete geçirdiğini tespit etti. Malzemenin yaklaşık üçte ikisi yer buzu, kalan üçte biri ise permafrost çökeltileriydi.
Boyut olarak da büyümeye devam ediyor. Araştırmacılar, megaslump’ın 2014 yılında 790 metre (2,591 feet) genişliğe sahip olduğunu, ancak 2019 yılında 890 metreye (2,919 feet) genişlediğini belirtiyor.
Batagay megaslump’ı boyut olarak en büyüğü olsa da, iklim değişikliği dünyanın en kuzey bölgelerinde hızla yeni permafrost çözülme çöküntülerinin ortaya çıkmasına neden oluyor. Bir çalışmada, son on yıllarda Yüksek Arktik ortamında iklimin tetiklediği binlerce heyelan çökmesi tespit edilmiştir.
Bu durum özellikle, toprağın yaklaşık yüzde 65’inin permafrosttan oluştuğu Rusya’da dikkat çekicidir. Ağustos 2020’de, Sibirya’nın uzak tundrasında yerin altında patlayan bir metan gazı baloncuğunun Yamal Yarımadası’nın yüzlerce metre ötesine kaya ve toprak parçaları püskürtmesinin ardından büyük bir krater açıldı.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Sibirya’daki “Yeraltı Dünyasına Açılan Kapı” Parçalanarak Açılıyor