Şempanzeler Onları İzleyen Bir Seyirci Varsa Görevlerini Daha İyi Yerine Getiriyor
Bulgular, “izleyici etkisinin” büyük maymunların sosyal evriminde derin kökleri olabileceğini düşündürmektedir.
Hepimiz izlendiğimizde daha iyi davranmaya çalışırız!
‘İzleyici etkisi’ olarak bilinen olgu, birilerinin kendilerini izlediğine inandıklarında insan davranışlarının değiştiğini öne süren psikolojik bir kavramdır.
Bu etki, görevin zorluğu ve kişinin gözlemcilere aşinalığı gibi çeşitli faktörlere bağlı olarak performansı artırabilir veya bozabilir.
Seyirci etkisinin daha önce sadece insanlara özgü olduğu düşünülüyordu, ancak şimdi şempanzelerde de gözlemlendi ve bu da özelliğin büyük maymunlarda daha derin evrimsel köklere sahip olabileceğini düşündürüyor.
Çalışmanın ortaya koydukları
Araştırmacılar, Kyoto Üniversitesi Primat Araştırmaları Enstitüsü’nde altı şempanze ile altı yıl boyunca gerçekleştirilen 2.100’den fazla seanstan elde edilen verileri analiz etti.
Hayvanlar, yiyecek ödülleri almak için dokunmatik ekranları kullanarak bilişsel görevlere katıldılar ve araştırmacıların davranışlarını tanıdık bir bağlamda incelemelerine olanak sağladılar.
Deneylerde şempanzelerin farklı sınıflardaki performansları değerlendirilmiştir. İnsan gözlemcilerin sayısı, hem tanıdık deneyciler hem de yabancılar dahil olmak üzere bir ila sekiz arasında değişiyordu.
Şempanzeler, görevler sırasında kendilerini kimin gözlemlediğini görmelerini sağlayan cam duvarlı kafeslere yerleştirildi. Duvarlar şeffaf olduğu için şempanzeler ne zaman ve kim tarafından gözlemlendiklerini biliyorlardı.
Görevlerin zorluk derecesi farklıydı ve şempanzelerin sayılara sırayla dokunmaları gereken sayısal diziler içeriyordu. En basit görevde, 1’den 19’a kadar olan sayılar ileriye doğru sıralandıkça sırayla dokunmaları gerekiyordu.
İkinci görevde, sayılar rastgele sırayla belirdi ve şempanzelerin bunları ekrandaki farklı yerlerden seçerek en küçükten en büyüğe doğru dokunmaları gerekti.
En zor görevde, ilk sayıyı seçtikten sonra, katılımcıların geri kalanı maskelenerek gerçek zamanlı olarak pozisyonları hızlı bir şekilde ezberlemeleri istendi.
Sonuçlar, gözlemci sayısı arttıkça, özellikle de gözlemciler tanıdık olduğunda, şempanzelerin daha karmaşık görevlerde daha iyi performans gösterdiğini ortaya koymuştur.
Tersine, en basit görev için, tanıdık gözlemcilerin sayısı arttıkça şempanzelerin performansı düşmüştür; bu da tanıdık bireylerin varlığının dikkatlerini dağıtmış veya daha basit görevleri yerine getirmek için psikolojik baskı yaratmış olabileceğini göstermektedir.
Bu bulgular, şempanzelerin performanslarını insan gözlemcilerin varlığına ve sayısına göre tıpkı insanlar gibi ayarladıklarını göstermektedir.
Araştırmacılar, şempanzelerdeki izleyici etkisinin insan davranışını etkileyen benzer sosyal baskılarla ilişkili olabileceğini öne sürüyor.
Tanıdık gözlemcilerin varlığı motivasyonu artırabilir veya şempanzeleri zor görevlerde daha iyi performans göstermeye teşvik edebilir. Bu durum, izleyici etkisinin köklerinin primat sosyal evrimine derinlemesine gömülü olabileceğini düşündürmektedir.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Şempanzeler Onları İzleyen Bir Seyirci Varsa Görevlerini Daha İyi Yerine Getiriyor