Sellerden Şöhrete: Türkiye’deki Titus Tüneli’nin Olağanüstü Hikayesi
Vespasianus Titus Tüneli 2.000 yıllık bir mühendislik harikasıdır. Bugün Türkiye’de bulunan Seleuceia Pieria antik kenti yakınlarındaki limanı tehdit eden sel sularının yönünü değiştirmek için inşa edilmiş, dağın içine kazılmış devasa bir tüneldir. UNESCO’ya göre; büyüklüğü, iyi korunmuş özgünlüğü, mimari ve mühendislik özellikleri nedeniyle Roma döneminin en görkemli kalıntılarından biridir.
İmparatorlar ve Yazıtlar: Titus Tüneli’ni İnşa Edenlere Dair İpuçları
Titus Tüneli, İmparator Titus tarafından ne inşa edilmiş ne de tamamlanmıştır. Bu tünelin inşasına, Titus’un babası Vespasianus döneminde, M.S. 1. yüzyılın ikinci yarısında başlanmıştır. Titus döneminde (M.S. 79-81) çalışmalar devam etmiş olsa da, ancak M.S. 2. yüzyılda Antonius Pius döneminde tamamlanmıştır. Bu tarihler, tünelde bulunan birkaç kaya oyma yazıt sayesinde bilinmektedir.
Tünelin ilk bölümünde Vespasianus ve Titus isimleri bulunmaktadır. Bu yazıtta ‘Divus Vespasianus et Divus Titus F.C.’ (‘İlahi Vespasianus ve İlahi Titus yapılmasına neden oldu’) yazmaktadır. Dolayısıyla, tünelin iki imparator tarafından ortaklaşa inşa edilmiş olması mümkün olabilir. Aşağı akış kanalındaki bir başka yazıt Antoninus Pius adını taşımaktadır ve inşaatın bu imparator döneminde tamamlandığını göstermektedir.
Titus Tüneli’nin ilk bölümünün girişindeki kayaya oyulmuş yazıt Vespasianus ve Titus isimlerini taşımaktadır; Seleucia Pieria, Türkiye.
Titus Tüneli günümüzde Samandağ-Cevlik, Türkiye’de yer almaktadır. Roma döneminde Samandağ-Cevlik, Seleucia Pieria (Deniz Kıyısındaki Seleucia) olarak biliniyordu. Bu antik kent, Suriye tetrapolisindeki dört kentten biriydi; diğer üçü Suriye’de Asi Nehri kıyısındaki Antakya, Apamea ve Laodikya idi.
Roma Limanı Seleucia Pieria
Seleucia Pieria, bir zamanlar Doğu’dan gelen egzotik malların Roma’ya ihraç edildiği önemli bir Roma liman kentiydi. Belki de limanın en tanınmış “ihracatçıları” Aziz Pavlus ve Aziz Barnabas’tı çünkü ilk misyonerlik yolculuklarına bu limandan çıktıkları kaydedilmişti. Ancak bu kentin büyük bir sorunu vardı çünkü yakındaki dağlardan gelen sel suları tarafından sürekli tehdit ediliyordu. Dağlardan inen bu sular alüvyon ve çamur taşıdıkça, liman kaçınılmaz olarak çamurla doluyor ve kullanılamaz hale geliyordu. Önceki imparatorlar tarafından kanallar inşa edilmesi emredilmiş olsa da seller devam ettiği için hiçbir işe yaramadı.
UNESCO Dünya Mirası Türkiye 360 | Vespasianus Titus Tüneli
Vespasianus, bu sorunu kesin olarak çözmek amacıyla sel sularını yönlendirmek için dağı kazarak bir tünel inşa etmeye karar verdi. Bu yönlendirme sistemi, dere yatağının önünün bir saptırma kapağıyla kapatılması ve suların yapay bir kanal ve tünel aracılığıyla aktarılması prensibi üzerine inşa edilmiştir.
Titus Tüneli, Onuncu lejyon Fratensis’in mühendisleri tarafından tasarlanmış ve Romalı lejyonerler, denizciler ve esirler tarafından inşa edilmiştir. Yahudi tarihçi Flavius Josephus, bölgedeki kanallardan birinin Yahudi Savaşı (MS 66-73) sırasında esir alınan Yahudi köleler tarafından inşa edildiğini yazmıştır. Şaşırtıcı olmayan bir şekilde, bazıları bu kanalı Titus Tüneli ile özdeşleştirmiştir.
Titus Tüneli’nin bir bölümü
Titus Tüneli tamamlandığında 1,4 km’lik (0,86 mil) bir mesafeyi kapsıyordu. Tünelin tamamı kayadan oyulduğu için, özellikle de tamamlanması için gereken nispeten kısa süre göz önüne alındığında, bu Roma mühendisliğinin dikkate değer bir başarısıydı. Dahası, bu insan yapımı mucize günümüze kadar fazla zarar görmeden ulaşmıştır. Ayrıca Titus Tüneli, Roma’nın şehirlerinin karşılaştığı zorlukları çözme konusundaki ustalığının bir kanıtıdır ve Roma dünyasının en büyük yapıları arasındadır.
Titus Tüneli, 2014 yılında UNESCO’ya Dünya Mirası Geçici Listesi için sunulmuştur. Bu başarının pek çok olumlu etkisinden biri, insanların antik Roma’nın mimari başarılarının Kolezyum ve çeşitli imparatorların zafer kemerleri gibi büyük, heybetli anıtlarla sınırlı olmadığının farkına varmasıdır. Daha ziyade, Roma’nın en önemli eserlerinden bazıları tüneller, sarnıçlar, sel kontrolü ve yol çalışmaları gibi hayati altyapı sağlayan sivil mühendisliğinde bulunabilir.
Kaynak: https://www.ancient-origins.net
Derleyen: Simge Kara