Satürn’ün ‘Ölüm Yıldızı’ Ayı Gizli Bir Okyanus Barındırıyor
Satürn’ün en küçük uydusunun yörüngesine ilişkin yeni ölçümler, buzlu kabuğunun altında büyük bir sır saklı olduğunu gösteriyor.
Kraterli yüzeyi Yıldız Savaşları’ndaki Ölüm Yıldızı’nı andıran Mimas, ancak buzun 20 ila 30 kilometre (12 ila 19 mil) altında dönen sıvı bir okyanus varsa anlam kazanıyor.
Paris Gözlemevi’nden gökbilimci Valery Lainey tarafından yürütülen yeni analiz, küçük uydunun içinde sıvı bir okyanusun saklandığına dair giderek artan kanıtların sonuncusu.
Bu da Mimas’ın, aralarında Satürn uydusu Enceladus, Jovian uyduları Europa, Callisto ve Ganymede ile Uranüs’ün birkaç uydusunun da bulunduğu, sıvı okyanuslar barındırdığından şüphelenilen uzun Güneş Sistemi uyduları listesine katılabileceği anlamına geliyor. Ancak Mimas bir garipliktir ve okyanusu Güneş Sistemi’ndeki diğer okyanuslara benzemiyor olabilir.
Kozmosu daha iyi anlamaya başladıkça, Güneş Sistemi’nin göründüğü kadar kurak olmadığını fark ettik. Buzlu dış yüzeylerinin altında birçok uydu gizli okyanuslar barındırıyor gibi görünmektedir.
Ancak uzun bir süre Mimas’ın bunların arasında olmadığı düşünüldü. Çatlaklı yüzeylerin, Enceladus ve Europa’yı süsleyen çatlaklar gibi gizli okyanuslar için tanısal bir kriter olduğu düşünülmektedir. Mimas çatlaksız ve yoğun kraterli olduğundan, bilim insanları onun kayalık çekirdeğine kadar katı buzdan oluşması gerektiğini düşündüler.
Ancak uydunun Satürn’ün yörüngesinde sallanma şekli, ‘Ölüm Yıldızı’ uydusunun içinde gözlerden uzakta bir şeylerin döndüğüne işaret ediyor.
Modelleme daha önce iki farklı açıklama önermişti: uzun bir kayalık çekirdek veya küresel bir okyanus. Ancak Lainey ve meslektaşlarının araştırması, kayalık çekirdek açıklamasını oldukça kesin bir şekilde dışlıyor.
Ekip, 2004-2017 yılları arasında Satürn’ün yörüngesinde dolanan Cassini sondası tarafından toplanan gözlemler üzerinde dikkatli bir çalışma yaparak gezegen ve uyduları hakkında daha önce görülmemiş bir ayrıntı düzeyinde veri topladı. Daha sonra, Mimas’ın Satürn yörüngesindeki hareketini taklit etmek için simülasyonlar gerçekleştirdiler ve lop taraflı bir çekirdek veya okyanusun etkilerini yeniden ürettiler.
Kayalık senaryosundaki verileri yeniden üretmek için Mimas’ın Satürn yönünde neredeyse krep şeklinde olacak kadar uzamış bir çekirdeğe sahip olması gerekir. Bu, uyduya ilişkin diğer gözlemsel verilerle ve Güneş Sistemi cisimlerinin oluşumuna ilişkin modellerimizle tamamen tutarsızdır.
Bu durumda geriye gizli küresel okyanus açıklaması kalıyor. Bunların Güneş Sistemi’nde var olduğunu bildiğimize göre, bu çok daha makul görünüyor.
İşin ilginçleştiği nokta ise okyanusun çok genç görünmesidir.
Mimas’ın hareketi ve yüzeyinde okyanus izlerinin bulunmaması, okyanusun 25 milyon yıldan daha az bir yaşta olduğunu ve buz-okyanus arayüzünün sadece 2-3 milyon yıl önce 30 kilometreden daha az bir derinliğe ulaştığını göstermektedir.
Peki Güneş Sistemi yaklaşık 4,5 milyar yaşındayken okyanus neden aniden ortaya çıktı? Okyanusun oluşumu için diğer uydularda diğer cisimlerle tutarsız bir yerçekimi etkileşiminin sonucu olduğu düşünülen iç ısınma gerekmektedir. Güneş Sistemi tarihinin büyük bölümünde Mimas’ın Satürn’le olan yörüngesi dairesel ya da neredeyse dairesel olabilirdi, böylece yerçekimsel etkileşim oldukça tutarlıydı.
Ancak, yaklaşık 50 milyon yıl önce, Satürn’ün Dione ve Titan gibi diğer uydularından biri veya daha fazlasıyla etkileşim, ayın yörüngesini daha oval bir şekle itti. Bu durum Satürn ve Mimas arasındaki yerçekimsel etkileşimin gücünde bir değişikliğe yol açarak çekirdek üzerinde iç ısınmaya yol açacak gerilimler yaratabilir.
Bulgular, bir okyanus dünyasının neye benzeyeceği konusunda her zaman varsayımlarda bulunamayacağımızı ortaya koyuyor; ya da başka bir deyişle, bir uyduyu mutlaka kabuğuna göre yargılayamazsınız.
Mimas’ın okyanusu çok genç olduğu için küresel okyanusların nasıl oluştuğunu, büyüdüğünü ve geliştiğini daha iyi anlamamıza yardımcı olabilir.
Lainey ve meslektaşları, “Mimas, devam eden erime kaynaklı farklılaşmayı ve su-kaya etkileşimlerinin yol açtığı kapsamlı sulu değişimi incelemek için eşsiz bir fırsat sunuyor” diye yazıyor.
Mimas böylece Enceladus ve Uranüs uyduları ve Kuiper Kuşağı nesneleri de dahil olmak üzere şu anda sessiz olan diğer buzlu dünyalar için geçmiş evrime bir zaman penceresi sağlayabilir. Buzlu dünyalardaki sulu mineral değişiminin jeolojik olarak hızlı olduğu, tipik olarak milyonlarca ila on milyonlarca yıl arasında değiştiği bilinmektedir. Mimas bunun şu anda gerçekleşebileceği birkaç yerden biri olabilir.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Satürn’ün ‘Ölüm Yıldızı’ Ayı Gizli Bir Okyanus Barındırıyor