Sahra’da Keşfedilen Şimdiye Kadar Bulunan En Eski Gök Taşı 4,6 Milyar Yıllık
Neredeyse 4,6 milyar yıl öncesine, Dünya’nın var olmadığı bir zamana tarihlenen bu gök taşı şimdiye kadar bulunan en eski gök taşıdır.
Şimdi, Erg Chech 002 uzay taşı erken sistemimizin neye benzediğine dair yeni bir ışık tutuyor ve ortaya çıkan bulgular bilim insanlarının beklediği gibi değil.
Avustralyalı araştırmacılardan oluşan bir ekip, yaptıkları çalışmanın uzmanların meteoritlerin yaşını hesaplama yöntemlerinin doğruluğunu sorgulattığını ve bazılarının ilk düşünüldüğü kadar eski olmayabileceğini öne sürdüğünü söylüyor.
Bunun nedeni, EC 002’nin benzer yaştaki diğer antik akondritlerden veya taşlı meteoritlerden daha fazla radyoaktif Alüminyum-26 (26Al) izotopu içerdiğini bulmalarıdır.
Bu durum, gezegenlerin yapı taşları için bir ısı kaynağı sağladığı düşünülen 26AI’nin erken güneş sistemi boyunca eşit olarak dağıldığı teorisine meydan okuduğu için önemlidir.
Uzmanlar meteoritlerin yaşını, oluştukları sırada içlerinde bulunan 26AI miktarına dayanarak tahmin ediyor.
Ancak yeni çalışmanın öne sürdüğü gibi, izotop erken güneş sistemi boyunca eşit olmayan bir şekilde dağılmışsa, o zaman bir uzay taşının kaç yaşında olduğu veya gezegen oluşumunda nasıl bir rol oynamış olabileceği konusunda doğru bir gösterge vermek için güvenilemez.
Bu durum, 26AI’nin Dünya gibi gezegenlerin oluşumuna kadar eşit bir şekilde yayıldığını öne süren önceki araştırmalarla çelişmektedir.
Güneş sistemimizin yaklaşık 4,5 milyar yıl önce, muhtemelen çok daha büyük bir nebulanın parçası olan yıldızlararası gaz ve toz bulutunun çökmesiyle oluştuğunu biliyoruz.
Bilim insanları bu çöküşün yakınlardaki bir süpernova ya da patlayan bir yıldızın şok dalgası tarafından tetiklenmiş olabileceğini ve bunun da bir güneş nebulasının – güneş sisteminin ortaya çıktığı dönen, girdaplı bir malzeme diski – oluşmasına yol açtığını düşünüyor.
26AI daha sonra bugün Dünya’da yürümemize yol açan süreçte hayati öneme sahipti; çünkü radyoaktif bozunma yoluyla bizimki gibi katmanlı iç kısımlara sahip gezegensel cisimler üretmek için yeterli ısıyı sağlıyordu.
Aynı zamanda erken gezegenimsi maddelerin kurumasına yardımcı olarak su bakımından fakir, kayalık gezegenler üretir.
Yaklaşık 770.000 yıllık çok kısa yarı ömrü nedeniyle bilim insanları 26AI’nin güneş sistemimizdeki ilk katı maddenin yoğunlaşmasından kısa bir süre önce genç güneşin çevresindeki gezegen oluşturan diske karışmış veya oluşmuş olması gerektiğini düşünüyor.
Bu nedenle EC 002’deki varlığı, Dünya oluşmadan önce izotopun ilk dağılımını daha fazla keşfetmek için bir fırsat sunmaktadır.
İzotopun erken güneş sistemi boyunca eşit olarak dağılıp dağılmadığı meteoritlerin yaşının belirlenmesinde önemlidir.
Avustralya Ulusal Üniversitesi’nden Evgenii Krestianinov liderliğindeki araştırmacılar EC 002’yi analiz ederek kurşun-izotop yaşının yaklaşık 4,566 milyar yıl olduğunu belirlediler.
Bu bulguyu bu meteorit için mevcut verilerle birleştirdiler ve eriyiklerden kristalleşen diğer çok eski meteoritlerle karşılaştırdılar. Araştırmacılar 26Al’in erken güneş bulutsusu içinde eşit olmayan bir dağılıma sahip olduğunu gösterdiler.
Bu nedenle, meteorit kronolojisi çalışmalarının ihtiyatlı olması ve düzensiz dağılımlarını hesaba katan kısa ömürlü izotoplarla tarihlendirme için genel bir yaklaşım benimsemesi gerektiğini söylediler.
Araştırmacılar bunun, meteoritlerin ve gezegensel materyallerin yaşlarının belirlenmesinde doğruluk ve güvenilirliği artıracağını da sözlerine ekledi.
Yazarlar, “Ana radyonüklidin heterojen dağılımını hesaba katan Al-Mg ve diğer soyu tükenmiş izotop kronometreleri ile izotopik tarihleme için genelleştirilmiş bir yaklaşım geliştirmek, güneş sistemimizin oluşumunu daha iyi anlamak için meteoritler ve asteroidal ve gezegensel malzemeler için daha doğru ve güvenilir yaş verileri üretilmesine olanak sağlayacaktır” diye yazdı.
Meteorit 2020 yılında Cezayir’deki Sahra Çölü’nün Erg Chech bölgesinde keşfedildi. Esas olarak volkanik kayadan oluşuyor ve uzmanları çok erken bir gezegenin kabuğundan geldiğine inanmaya yönlendiriyor.
Daha önce yapılan bir araştırma, kayanın bir zamanlar sıvı lav olduğunu ancak 100.000 yıl boyunca soğuyup katılaşarak sonunda gezegenimize ulaşan 70 kiloluk parçayı oluşturduğunu ortaya koymuştu.
Araştırmacılar, benzer özelliklere sahip hiçbir asteroit bulunmadığını, bunun da geldiği protoplanetin o zamandan beri ya daha büyük cisimlerin parçası haline gelerek yok olduğunu ya da ‘basitçe yok edildiğini’ gösterdiğini söyledi.
Daha önce bulunan diğer en eski akondritler arasında yaklaşık 4,565 milyar yaşında olduğu tahmin edilen NWA 1111942 ve 4,564 milyar yaşındaki Asuka 88139427 yer alıyor.
Yeni çalışma Nature Communications dergisinde yayımlandı.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Sahra’da Keşfedilen Şimdiye Kadar Bulunan En Eski Gök Taşı 4,6 Milyar Yıllık
Harvard’lı Fizikçi Okyanusa Düşen Kürelerin Uzay Cismi Olduğunu Kanıtladı