Rabana-Merquly: Antik Pers İmparatorluğunun Kayıp Tapınağı mı?
Irak’ta bulunan antik Rabana-Merquly dağ yerleşimi, askeri amaçlarla kullanılan bir kale olmasının yanı sıra, eski Pers su tanrıçası Anahita’ya adanmış bir ‘kutsal alan’ da olabilir. Dr. Michael Brown’a göre, doğal bir şelalenin yanındaki mimari yapılar ve olası bir ateş sunağının kalıntıları, bir ibadet alanının varlığına işaret ediyor.
Heidelberg Üniversitesi Prehistorya, Protohistorya ve Eski Yakın Doğu Arkeolojisi Enstitüsü’nden araştırmacı, birkaç yıldır buradaki kazıları yönetiyor.
Rabana-Merquly dağ kalesi, yaklaşık 2.000 yıl önce İran ve Mezopotamya’nın bazı bölgelerine yayılmış olan Part İmparatorluğu’nun önemli bir bölgesel merkeziydi. Zagros Dağları’ndaki Piramagrun Dağı’nın güneybatı eteklerinde yer alan kale, yaklaşık dört kilometre uzunluğundaki surların yanı sıra adını aldığı iki küçük yerleşimi de kapsamaktadır.
Uluslararası bir araştırma ekibi, 2009 yılından itibaren ve son olarak 2019-2022 yılları arasında yürütülen çok sayıda kazı kampanyası çerçevesinde sahadaki arkeolojik kalıntıları inceledi. Rabana’nın müstahkem girişine bakan bir kaya kabartması, büyük olasılıkla sitenin kuruluşuyla ilişkilendirilen yerel bir Part vasal kralını tasvir ediyor. Araştırmacılar, Rabana Vadisi’nin içinde, tanrıça Anahita’ya adanmış olabilecek bir dini kompleks de keşfetti.
Su tanrıçası Anahita’dan ilk kez Zerdüşt dininin Avesta adlı el yazması koleksiyonunda bahsedilmiştir. Orada, yeryüzündeki tüm suların göksel kaynağı olarak görünür; akan bir dere veya şelale şeklini alabilen, hayattan daha güzel bir kadın olarak tanımlanır. Anahita kültü Seleukos ve Part dönemlerinde Irak’ın batı bölgelerinde büyük saygı görmüştür.
Olası bir Anahita tapınağının Rabana-Merquly dağ kalesinin bir parçası olduğu hipotezi, esas olarak kale alanında bulunan mevsimlik bir şelalenin doğal çevresindeki mimari uzantıların buluntularına dayanmaktadır. Araştırmacılar ayrıca yakınlarda bir kayalığa oyulmuş, adakların veya yağın yakılmış olabileceği sunak benzeri bir heykel keşfetti.
Michael Brown, “Şelaleye yakınlık önemli çünkü ateş ve su unsurlarının birlikteliği İslam öncesi Pers dininde önemli bir rol oynuyordu” diyor.
Alanda, 2022 yılında arkeologların radyokarbonla MÖ ikinci ila birinci yüzyıla tarihlenen iki karakteristik gömü kabını ortaya çıkardıkları bir binanın kalıntıları da bulunmaktadır. Bu da tapınağın Rabana ve Merquly’nin müstahkem yerleşimlerinin ortaya çıktığı dönemde kullanıldığını göstermektedir. Dr. Brown’a göre, Part döneminde Anahita kültüne dahil edilen önceden var olan bir tapınak olabilir ve bu da dağın işgalinde önemli bir rol oynamış olabilir.
Heidelbergli arkeolog, o dönemde pek çok dini mekânın aynı zamanda kralı ve atalarını onurlandıran hanedan kült alanları olarak da işlev gördüğünü belirtiyor. ‘Kutsal alana’ yaklaşan tapınanlar, hükümdarın kaya kabartmasının altından geçerlerdi ve şüphesiz yer, kraliyet ve kült arasındaki güçlü bağın farkındaydılar.
Dr. Brown, “Doğrudan karşılaştırma yapılabilecek benzer arkeolojik buluntuların eksikliği nedeniyle kült alanı kesin olarak su tanrıçası Anahita’ya atfedilemese bile, Rabana kutsal alanı bize Part dönemi boyunca bölgesel sakral ve jeopolitik bağlantılara dair büyüleyici bir bakış açısı sunuyor” diyor.
Çalışma Iraq dergisinde yayımlandı.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Rabana-Merquly: Antik Pers İmparatorluğunun Kayıp Tapınağı mı?
Ukrayna’da Bulunan Antik Taş Aletler: İnsanlık Tarihini Yeniden Yazacak Bir Keşif
Ukrayna’da Bulunan Antik Taş Aletler: İnsanlık Tarihini Yeniden Yazacak Bir Keşif