Peru Ormanlarında Unutulmuş Medeniyetin İzleri Keşfedildi
Arkeologlar, bitki örtüsü ve yüksekliğin birleşerek sırları gizlediği kuzeydoğu Peru And Dağları’nın bulut ormanlarında nefes kesici bir keşfi ortaya çıkardılar: “Bulut ormanının insanları” olarak bilinen ve İnka haleflerinin gölgesinde kalmış gizemli bir kültür olan Chachapoya ile ilişkili daha önce keşfedilmemiş 100’den fazla yapı.
Río Abiseo Ulusal Parkı’nın derinliklerinde yer alan Gran Pajatén, geleneksel olarak törensel bir ileri karakol olarak görülmüştür. Ancak bu durum artık tamamen tersine dönmüş durumda. Bölge, herkesin hayal edebileceğinden çok daha karmaşık, ağlarla örülü ve kültürel açıdan zengin bir yer olarak ortaya çıkıyor.
Peru‘daki Dünya Anıtlar Fonu’nun (WMF) öncülük ettiği, eski usul arkeolojiyi yüksek çözünürlüklü LiDAR (Işık Algılama ve Mesafe Ölçümü), fotogrametri ve topografik haritalama ile birleştiren öncü bir çaba sayesinde bilim insanları, orman tabanının yüzeyine bile çıkmadan Gran Pajatén’in şimdiye kadarki en hassas ve kapsamlı haritasını çıkardılar.
Gran Pajatén: Unutulmuş Harabeden Merkezi Kültürel Düğüm Noktasına
İlk olarak 1960’larda keşfedilen Gran Pajatén’in ormanın derinliklerine gizlenmiş gözlerden uzak bir tören merkezi olduğu düşünülüyordu. Yakın zamana kadar, ince bir sırt boyunca yoğunlaşan alanda sadece 26 yapının ayakta kaldığı biliniyordu. Bunlar dramatik yüksek kabartma frizler, yuvarlak tören binaları ve Chachapoya mimarisine özgü stilize insan figürleri ve geometrik şekillerle oyulmuş taştan yapılmış mozaiklerden oluşuyordu.
Ancak 2022-2024 yıllarında gerçekleştirilen son yüzey araştırması, 100’den fazla yeni yapıyı ortaya çıkarmış ve alanın bilinen boyutunu büyük ölçüde genişletmiştir. Peru’daki WMF İcra Direktörü Juan Pablo de la Puente’nin de belirttiği gibi, “Gran Pajatén çevresel bir tapınak değil, daha geniş bir Chachapoya bölgesel ağında oldukça entegre bir düğümdü.”
LBV Magazine’in haberine göre, Cerro Central, La Playa, Papayas ve Los Pinchudos gibi yerleşimleri birbirine bağladığı kanıtlanan İspanyol öncesi yollar, dini, idari ve sosyal yaşamın stratejik yayla merkezleri etrafında toplandığı sofistike bir toplumsal yapıya işaret ediyor.
En çarpıcı olanı, sit alanının mimarisi hem Montecristo Vadisi üzerindeki görsel hakimiyeti hem de ritüel sembolizmi yansıtıyor – yükseltilmiş, müstahkem konumu muhtemelen hem savunma hem de kozmolojik öneme sahipti. “Burası muhtemelen ruhani bir merkez ve kültürel bir yol noktasıydı” diyen de la Puente, “Chachapoya’nın çevrelerini nasıl organize ettiklerinin ve yönlerini nasıl bulduklarının bir ifadesiydi” şeklinde konuştu.
Geçmişi Ortaya Çıkarmak, Geleceği Korumak
WMF’nin ekibi, yüzyıllar boyunca orman bitki örtüsünün gizlediklerini ortaya çıkarmak için havadan ve yerden LiDAR, yerden lazer tarama ve fotogrametri kullandı. Bu araçlar, bilim insanlarının ağaçların gölgeliklerini sanal olarak kaldırmalarını ve binaların, merdivenlerin, duvarların ve yürüyüş yollarının orijinal kat planını yeniden oluşturmalarını sağladı; üstelik tüm bunları hassas taş işçiliğine dokunmadan veya ekosistemi bozmadan gerçekleştirdi.
Belki de en dikkat çekici olanı, bu çalışmanın önemli bir Güney Amerika arkeolojik alanını kaydetmek için invazif olmayan teknolojinin en başarılı uygulamalarından biri olmasıdır. The Art Newspaper’ın haberine göre, hem çevrenin hem de mirasın korunmasının bu kadar önemli olduğu bir alanda, bu teknolojik yenilik bir emsal teşkil ediyor.
Peru’daki Gran Pajaten’den çıkarılan Chachapoyas motifleri.
WMF Başkanı ve CEO’su Bénédicte de Montlaur, “Gelişmiş teknoloji sayesinde, ekibimiz Gran Pajatén’i canlandıran olağanüstü görsel ve bilimsel dokümantasyon oluşturmayı başardı ve bunu ortamını tehlikeye atmadan yaptı” dedi.
Koruma ekibi şimdiden duvarları stabilize etmeye, duvar derzlerini doldurmaya ve zayıf merdivenleri özel olarak karıştırılmış kille desteklemeye başladı. Çalışmanın sadece ortaya çıkarılanları sağlamlaştırmakla kalmayıp, benzer ekolojik bölgelerde koruma çalışmalarının devamı için bir prototip olması umuluyor.
Chachapoya: Bulut Ormanının Kurucuları
7. ve 16. yüzyıllar arasında gelişen Çaçapoya, kültürlerini deniz seviyesinden 2.000 ila 3.000 metre (6.561-9.842 fit) yükseklikteki sarp doğu And yamaçlarında şekillendirmiştir. “Bulut ormanının insanları” olarak adlandırılan bu halk, sis ve gizemle kaplı sarp yerlerde tören platformları, uçurum kenarındaki mezarlar ve köyler inşa etmiştir.
Her ne kadar İnkalar 15. yüzyılın sonlarında onları yutmuş olsalar da, Çaçapoyalar görünür ve köklü bir mimari ve kültürel miras oluşturmuşlardır. Gran Pajatén’deki yeni buluntular, arazi stratejisindeki ustalıklarını ve arazi odaklı manzaralar boyunca geniş kapsamlı sosyal ve ruhani ağlar kurma kapasitelerini yeniden doğruluyor.
Kuelap arkeolojik alanı, Chachapoyalar arasında üst sınıfların ikamet ettiği yer.
Eşit derecede dikkat çekici olan şey ise, alanın ne kadar az bir kısmının işlenmiş olduğudur. De la Puente, “Şimdiye kadar Lidar verilerinin sadece %10’unu analiz ettik,” diyor. “Bu ağın karmaşıklığını daha yeni yeni anlamaya başlıyoruz.” Çok sayıda soru var: Chachapoya bu kadar engebeli ve uzak bir arazide bu kadar kapsamlı bir altyapıyı nasıl destekledi? Kaynakları nereden geliyordu? Bu yüksek tapınakların manevi önemi neydi?
Geçmişe Açılan Bir Pencere ve Gelecek İçin Bir Ders
Gran Pajatén’deki bulgular sadece gelişmiş bir İnka öncesi kültür hakkındaki bilgilerimizi artırmakla kalmıyor, aynı zamanda disiplinler arası işbirliğinin potansiyeline de ışık tutuyor. The Heritage Daily’nin haberine göre, yerel bilgi, koruma bilimi ve jeo-uzamsal haritalamayı bir araya getiren proje, yalnızca sit alanını değil, And uygarlığının genel öyküsünü de yeniden tanımlıyor.
Keşifleri erişilebilir kılmak için 18 Haziran’a kadar Museo de Arte de Lima’da (MALI) halka açık ücretsiz bir sergi devam ediyor. Bu, insanların Gran Pajatén’i hassas bulut ormanına adım atmadan görmelerini sağlayan sürükleyici, çok duyulu bir sunum; koruma ve eğitimin bir arada olabileceğini ve olması gerektiğini gösteriyor.
Peki ya gelecek? Dağın sisi hala Gran Pajatén’in pek çok sırrını saklıyor. Ancak bulut ormanı halkı ilk kez taşlar, hafıza ve bilim aracılığıyla bir kez daha konuşuyor.
Kaynak: https://www.ancient-origins.net
Dağa Oyulmuş Kapı: Peru’daki Sır, Antik Bir Uygarlığa Açılan Geçit mi?