Palermo Taşı: Antik Mısır’dan Kalan En Eski Tarihi Metin ve 7 Parçası
Ferdinand Guidano adlı Sicilyalı bir avukat, 1859’da bir dizi Mısır hiyeroglifiyle oyulmuş siyah bir bazalt levha satın aldı. Muhtemelen onu Kahire’deki bir antika pazarından almış, ama gerçek şu ki nereden geldiği bilinmiyor. 1877’de, belki de Guidano’nun ölümünden sonra ailesi, taşı Palermo Arkeoloji Müzesi’ne bağışladı ve bugün burada kaldı.
Ancak, 1895’te müzeyi ziyaret eden İsviçreli arkeolog Édouard Naville, anlayana kadar uzun yıllar kimse önemini fark etmedi. Mısır Kraliyet Yıllıkları’nın bir parçası olduğu ortaya çıktı.
Toplamda 7 parçadır. Orijinal taşı oluşturan diğer altı parçadan beşi Kahire’deki Mısır Müzesi’ndedir (dördü 1895 ile 1914 arasında, beşincisi ise 1963’te bir antika pazarından alınmıştır) ve sonuncusu ve en küçüğü, Mısır Müzesi koleksiyonunun bir parçasıdır. University College London’daki Petrie Müzesi (1914’te ünlü arkeolog Flinders Petrie tarafından satın alındı).
Parçaların hiçbirinin nereden geldiği, nerede veya kim tarafından bulunduğu bilinmiyor. Şimdilerde Kahire’nin bir banliyösü olan Heliopolis’ten veya Memphis’teki bir tapınaktan gelebilecekleri öne sürüldü.
Yedi parçanın ait olduğu, Eski Mısır Krallığı’nın Kraliyet Yıllıkları olarak bilinen aynı zamanda Palermo Taşı olarak da bilinen stel, MÖ 2430-2280’e aittir ve 1902’de Heinrich Schäfer tarafından çevrildikten sonra, Birinci Hanedan’dan (MÖ 3150-2890) Beşinci yüzyılın başına kadar Mısır krallarının bir listesini içerdiği bulundu. Hanedan saltanatlarının her yılının en önemli olaylarından da bahseder. Mısırbilimciler için yararlı olduğu kadar muhteşem bilgiler içerir.
Sadece bu da değil, aynı zamanda Eski Mısır’dan kalan en eski tarihi metindir ve Eski Krallık döneminin tarihini incelemek ve anlamak için anahtar kaynaklardan biridir. Tarihçilerin ve Mısırbilimcilerin bir dizi hipotezi doğrulamasını sağlayan ve Mısır’ın yönetici hanedanlıklarının kurulmasını kolaylaştıran eşsiz bir belgedir.
Kraliyet Yıllıkları stelinin, mevcut yedi parçaya ve henüz bulunamayanlara ayrılmadan önce, yaklaşık 60 santimetre yüksekliğinde ve 2,1 metre genişliğinde olduğu tahmin ediliyor. Palermo Taşı adlı parça düzensiz bir şekle sahip, 43,5 cm yüksekliğinde, 25 cm genişliğinde ve 6,5 cm kalınlığındadır.
Üzerinde hiyeroglif yazısı olan sağdan sola okunan, altı yatay şerit halinde bir yazıt vardır. İlki, Aşağı Mısır’ın hanedan öncesi krallarının isimlerini listeler. Aşağıdaki iki kayıtta, birinci hanedandan dördüncü hanedana kadar kralların isimleri ve firavunların kraliyet yıllıkları (her saltanat yılının ana olayları) kronolojik olarak düzenlenmiştir.
Adı okunmayan, ancak Narmer veya Aha olduğuna inanılan Birinci Hanedan firavununun son yılının kayıtlarıyla başlar. Metin, taşın ön tarafında bitmiyor, arka tarafında devam ediyor, firavunların hükümdarlıklarından Beşinci Hanedan’ın üçüncü hükümdarı Neferirkara’ya kadar olan olayları listeliyor. Her firavunun adının yanında annesinin adı da vardır.
Buna ek olarak, yazıt ayrıca Nil’in yıllık yükselişinin seviyesi ve bunun sonucunda meydana gelen seller, farklı olarak festivaller, vergiler ve hayvan sayımı, savaşlar, tanrı ve kral heykellerinin yaratılması, tapınaklar, egemenlikler ve şehirlerin kuruluşu hakkında veri ve ölçümler sağlar.
Listeler her zaman kralın öldüğü yıl ile biter. Ancak halef yani ardından gelen kral için yıl sayısı, saltanatın kabulü ile başlamaz, daha ziyade tahta çıktığı yıl, yani taç giyme yılı belirtilir.
Her iki yüzünde de yazılı olması, bir duvara asılmak için tasarlanmadığını gösterdiğinden, başkentin ana tapınağına (Memphis) dikilen ve Horus’un tahtında birbiri ardına gelen hükümdarların saltanatlarından yıllıkları kaydeden stellerden biri olabileceğine inanılıyor. Bu nedenle, daha sonra Abydos ve Karnak gibi diğer kutsal alanlarda oluşturulan kraliyet listelerine benzer bir siyasi belge olabilir.
Bu olasılık, belki de gayri meşru kabul edildikleri için bazı saltanatlardan stelde bahsedilmemesi gerçeğiyle desteklenmektedir. Ayrıca, tapınakların, Mısır krallığının tarihini efsanevi başlangıçtan beri koruduğunu ve rahiplerin böylece tarihi kayıtlara başvurabileceğini doğrulayan diğerlerinin yanı sıra Herodot ve Sicilyalı Diodorus’un tanıklığını da doğrular.
Stel üzerinde adı geçen firavunlar aşağıdaki gibidir. Taşın ön yüzünde:
- Hanedan öncesi dönem: Mejet, Uadynar, Neheb, Tiu, Tyesh, Jaau, Seka
- Birinci Hanedan: Aha, Dyer, Dyet, Den
- İkinci Hanedan: Nynecher, Jasejemuy
- Üçüncü Hanedan: Djoser
- Dördüncü Hanedan: Seneferu
Taşın arka yüzünde:
- Üçüncü Hanedan: Huny
- Dördüncü Hanedan: Shepseskaf
- Beşinci hanedan: Userkaf, Sahura, Neferirkara
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
500.000 Yıl Önce Afrika’da Yaşamış ve Doğrudan Atamız Olan Antik İnsan Türü Tanımlandı
/Palermo Taşı: Antik Mısır’dan Kalan En Eski Tarihi Metin ve 7 Parçası/