Ortak At ve İnsan Mezarları, Vikinglerin Hayvan Dostlarına Ne Kadar Değer Verdiğini Gösteriyor
Evcil hayvanınız ailenin bir parçası mı? Bu yeni bir şey değil. Arkeolojik kanıtlar, Vikinglerin kendi hayvanlarına yüksek hatta mahrem bir değer verdiklerini ve onları yolculuklarında yanlarında götürdüklerini göstermektedir. Bu yılın başlarında, bilimsel kanıtlar ilk kez – dokuzuncu yüzyıl gibi erken bir tarihte – Vikinglerin Kuzey Denizi boyunca yanlarında at, köpek ve diğer hayvanları getirdiklerini ortaya koydu.
Yaygın varsayım, girişimci Viking ordularının Britanya Adalarına yaptıkları akınlarda atları (diğer yağma malzemeleriyle birlikte) basitçe ele geçirdikleri yönündeydi. Ancak bu bulgular, Viking çağı insanlarının hayvanlarla olan ilişkilerinin derinliğinin önemli ölçüde eksik temsil edildiğini göstermektedir.
Peki ama neden? Ne de olsa, Viking çağında yaşayan insanların büyük çoğunluğu -İskandinavyalı ya da başka türlü- hayatta kalmak için çiftçiliğe bel bağlamıştı. Araştırmacıların; bu insanların ve hayvanların derin, karmaşık, duygusal ve karşılıklı zenginleştirici ilişkiler sürdürdüğünü fark etmeleri neden bu kadar uzun sürdü?
Geçmiş toplumlar insanlara, hayvanlara ve eşyalara farklı şekilde değer veriyordu. Bazı insanlar sahiplenilebiliyor hatta nesne olarak görülüyor ve bazı hayvanlara göre çok daha az değer veriliyordu. Araştırmamızda, Viking çağı İskandinavya’sı ve İzlanda’sı gibi topluluklarda bazı atların bizzat “insan” olarak görülebildiğini, eylemde bulunabildiklerini ve dikkatli ve bilinçli muameleye layık olduklarını göstermek için hem arkeolojiyi hem de metinleri kullanıyoruz.
İnsan Mezarlarındaki Atlar
Viking çağında atlar liminal yaratıklar olarak görülüyordu, yani fiziksel ve kavramsal sınırları aşabiliyor, farklı arazilerde ve hatta dünyalar arasında seyahat edebiliyorlardı. Ayrıca kozmolojik bir öneme de sahiptiler.
Mirosław Kuźma tarafından yapılan mezar illüstrasyonu.
İskandinav şiirinde Tanrı Odin, sekiz bacaklı atı Sleipnir’in üzerinde ölüler diyarına giderken tasvir edilir. Danimarka’da yeni keşfedilen ve runik bir yazıt taşıyan bir kolye ucu da Odin (ya da en azından kendini “Odin’in adamı” olarak tanımlayan biri) ile bir at arkadaşı arasında M.S. beşinci yüzyılın başlarına kadar uzanan bir ilişki olduğunu düşündürebilir.
Tarihsel olarak, Viking çağı mezarlarındaki at cesetleri öbür dünyaya yolculuğun sembolü, ölen kişinin öbür dünyadaki eşyalarının bir parçası ya da statü sembolü olarak yorumlanmıştır. Ancak bu yorumlar hayati bir şeyi gözden kaçırmaktadır: at ve binicisi arasındaki bağ.
Atların binicileri ile özel ilişkileri vardır çünkü her ikisi de birbirleriyle çalışmayı öğrenmek zorundadır. İskandinav şiirinde (bazıları Viking çağıyla bağlantılıdır) atlar, savaşçı kimliklerinin hayati bir parçasıydı. Kahramanlar Helgi ve Sigurd hakkındaki efsanevi şiirler, at arkadaşlarından neredeyse ayrılmaz olan kahramanları tasvir eder. Örneğin ejderha avcısı Sigurd’un atı Grani, Sigurd’un ölümünden sonra onun yasını tutarken tasvir edilmiştir.
Ladby ve Gokstad’ın büyük gemi mezarlarından onuncu yüzyıl Danimarka’sının atlı mezarlarına ve Viking çağı İzlanda’sındaki daha mütevazı insan-at mezarlarına kadar, Kuzey Avrupa’nın dört bir yanındaki mezarlarda insanlar ve atlar arasındaki ortaklıkların kanıtları bulunmuştur. Ancak atlar sadece insanlarla birlikte gömülmemiştir.
Danimarka, Sjælland’daki Trekroner-Grydehøj’da bir kadın, bir bacağı kısmen insan bedeniyle örtüşen bir atla birlikte gömülmüştür (üstte). Bu insan ve atla ilgili bir şey, böylesine samimi bir düzenlemenin uygun olduğu anlamına geliyordu.
Kadının bir ritüel uzmanı, muhtemelen bir büyücü olduğu, demir uçlu bir bakır çubuk ve birkaç bıçak, bir kova ve küçük bir ahşap kutu da dahil olmak üzere bir dizi başka nesne ile gömüldüğü düşünülmektedir. Büyük yassı bir taş, ikiye bölünmüş bir köpek ve bazı koyun kemiklerinin yanı sıra bazı demir iğneler (muhtemelen bir eyere yük bağlamak için) ve bir köpek zinciri de gömüyü tamamlamaktadır.
Norveç’in Vestfold bölgesindeki Løve’de, onuncu yüzyıla ait bir gömüde de bir kadının yanına bir at yatırılmıştır. Trekroner-Grydehøj’daki kadın gibi, bu kadının da bir ritüel uzmanı olduğu düşünülüyor. Ancak kadın, mesleğinin aletleriyle gömülen tek kişi değildi. Yanına gömülen atın göğsüne demir bir halka (üzerine daha küçük halkalar takılmış metal bir halka) yerleştirilmiştir. Araba koşumlarına ya da dizginlere takıldığında metal halkalar şıngırdardı. Bunun Viking çağı ritüellerinde bir rol oynamış olabileceği düşünülüyor.
Bu kadınlar özel ilişkileri olduğu için mi bu atlarla birlikte gömülmüşlerdi? Yoksa büyücü oldukları için mi? Ya da büyücü olmak bu hayvanlarla yakın ilişkiler kurmayı mı gerektiriyordu? Diğer ritüellerin yanı sıra, atların cenaze törenlerinin süreç ve uygulamalarında hayati öneme sahip katılımcılar olduğuna inanıyoruz.
Ölmek İçin İyi, Yaşamak İçin İyi
Araştırmalar, atlarla kurulan ilişkilerin özellikle gençler için birçok faydası olduğunu göstermektedir. İskandinav şiirinde ve ortaçağ destanlarında genç erkeklerin at tımarı ve eğitimi yapmaları konusunda ısrar edilmesi ilginçtir. Atlar, bu metinlerde çiftçiliğin ortakları ve hatta çoğu zaman ailelerin üyeleri olarak kabul edilir.
Hatta 13. yüzyıla ait Bjarnar Saga Hítdœlakappa destanında, ortaçağda at destekli terapinin bir türünden faydalandığı anlaşılan bir kadının, bir tarlada dolaştırılan atının üzerinde oturarak rahatsızlığından kurtulduğu tasvir edilir:
“Þórðr atını bir ileri bir geri götürürken, at sırtında oturmak ona en büyük rahatlamayı sağlıyordu ve kendisi için büyük bir acı olmasına rağmen, onu rahatlatmaya çalışmak istediği için bunu yaptı.”
Ekolojik çalkantıların yaşandığı bir dönemde, insanların hayvanlarla olan ilişkilerini anlamak için geçmişe bakmak, bugüne ve geleceğe yönelik farklı yaklaşımlara ilham verebilir. Māori aktivistlerinin bir nehre yasal kişilik ve haklar tanıyan yakın tarihli zaferi göz önüne alındığında, Vikingler ve atları gibi tarihsel analojiler aramak, hepimizi insan olmayan dünyayla daha sorumlu ilişkiler kurmaya devam etmeye teşvik edebilir.
Kaynak: https://phys.org
Derleyen: Simge Kara