Ölümden Sonra Yaşam Bilim İnsanları Var Olmaması Gereken Gezegen Keşfetti
Güneş sistemimiz dışındaki gezegenlerin (ötegezegenler) araştırılması astronominin en hızlı büyüyen alanlarından biridir.
Son birkaç on yılda 5.000’den fazla ötegezegen keşfedildi ve gökbilimciler artık galaksimizdeki her yıldız için en az bir gezegen olduğunu tahmin ediyor.
Devam eden araştırmaların çoğu, yaşama uygun Dünya benzeri gezegenler bulmayı amaçlıyor. Bu tür çalışmalar, Güneş gibi ‘ana dizi yıldızları’ olarak adlandırılan, yani hidrojen atomlarının çekirdeklerinde helyuma dönüşmesiyle güçlenen ve milyarlarca yıldır kararlı olan yıldızlara odaklanmaktadır. Şu ana kadar bilinen güneş dışı gezegenlerin %90’ından fazlası ana dizi yıldızlarının etrafında bulunmuştur.
Uluslararası bir gökbilimci ekibinin parçası olarak, bundan milyarlarca yıl sonra Güneşimize çok benzeyecek olan yıldızları inceledik ve bazı gezegenlerin yine de yutulmuş olması gerektiğini keşfettik. Bugün Nature dergisinde yayınlanan çalışmamız, gezegenlerin varoluşundaki gizemi çözüyor ve çeşitli çözümler öneriyor.
Geleceğimize bir bakış: kırmızı dev yıldızlar
İnsanlar gibi yıldızlar da yaşlandıkça değişirler. Bir yıldızın çekirdeğindeki hidrojen tükendiğinde, çekirdek küçülür ve dış kabuk genişler.
Bu evrimin ‘kırmızı dev’ evresi sırasında yıldız orijinal boyutunun 100 katından daha fazla büyür. Yaklaşık beş milyar yıl sonra Güneş’in başına bu olay geldiğinde, Merkür, Venüs ve muhtemelen Dünya’yı yutacak kadar büyümesi beklenmektedir.
Sonunda çekirdek yeterince ısınacak ve yıldız helyum füzyonuna başlayacaktır. Bu aşamada yıldız orijinal boyutunun yaklaşık on katına kadar küçülür ve on milyonlarca yıl boyunca sürekli yanmaya devam eder.
Kırmızı dev yıldızların yörüngesinde yüzlerce gezegen vardır. Bunlardan biri olan Ursa Minor 8b, Jüpiter büyüklüğünde bir kütleye sahip bir gezegendir ve yörüngesi yıldızdan uzaklığını Dünya ile Güneş arasındaki mesafenin yarısı kadar yapmaktadır.
Gezegen 2015 yılında Güney Koreli gökbilimcilerden oluşan bir ekip tarafından, bir gezegenin yıldız üzerindeki çekim gücünü ölçen Doppler dalgalanma tekniği kullanılarak keşfedildi. 2019 yılında Uluslararası Astronomi Birliği yıldıza ‘Baektu’, gezegene de Kore yarımadasındaki en yüksek dağın adını vererek ‘Halla’ adını verdi. Orada olmaması gereken bir gezegen
NASA’nın Geçiş Halindeki Ötegezegen Araştırma Uydusu (TESS) tarafından Bekdu hakkında toplanan yeni verilerin analizi şaşırtıcı bir keşfe yol açtı. Yakın yörüngesinde ötegezegen bulunan diğer kırmızı dev yıldızların aksine Bekdu, çekirdeğindeki helyumu çoktan eritmeye başlamıştır.
Bir yıldızın içindeki dalgaları incelemek için asterosismolojik yöntemler kullanarak, yıldızın ne tür bir madde yaktığını belirlemek mümkündür. Bekdu örneğinde, dalga frekansları Bekdu’nun çekirdeğinde helyum yakmaya çoktan başladığını kesin olarak gösterdi.
Eğer Bekdu helyum yakıyorsa, geçmişte daha fazla kütleye, Hara gezegenini yutmaya yetecek kadar kütleye sahip olmalıydı. Hara hayatta kalabilir miydi?
Bilimsel araştırmalarda sık sık olduğu gibi, yapılması gereken ilk şey en az önemli açıklamayı elemekti: Hara’nın aslında hiç var olmadığı.
Gerçekten de, Doppler salınım teknikleri kullanılarak kırmızı dev yıldızların yörüngesinde dönen gezegenlerin keşfedildiği varsayılan bazı keşiflerin daha sonra yıldızların kendi davranışlarındaki uzun vadeli değişikliklerin yarattığı yanılsamalar olduğu gösterilmiştir.
Ancak, daha sonra yapılan gözlemler bu tür yanlış pozitif senaryoları ortadan kaldırmıştır. Beyaz kafadan gelen Doppler sinyali son 13 yıldır sabit kalmıştır ve diğer göstergelerin yakından incelenmesi bu sinyal için başka bir olası açıklamaya işaret etmemiştir. Halla yıldızı gerçektir – bu da bizi Halla yıldızının yutulmadan nasıl hayatta kaldığı sorusuna geri götürmektedir.
İki yıldız bir oldu: olası bir hayatta kalma senaryosu
Gezegenlerin varlığı doğrulandıktan sonra, Baijumu ve Halla yıldızlarını açıklayabilecek iki senaryoya ulaştık.
Galaksideki yıldızların en az yarısı ikili sistemlerdir, Güneş gibi tek yıldızlar değil. Eğer Bekdu bir zamanlar ikili bir yıldız olsaydı, Halla yutulma tehlikesiyle karşı karşıya kalmayabilirdi.
İki yıldızın birleşimi, içlerinden birinin Hala gezegenini yutacak kadar genişlemesini engellemiş olabilir. Eğer ikili yıldızlardan biri kendi başına bir kırmızı dev haline gelseydi, Hara’yı yutabilirdi, ancak ikili yıldızla birleşmiş olsaydı, bir gezegene ulaşacak kadar büyümeden doğrudan helyum yakma aşamasına atlamış olabilirdi.
Alternatif olarak, Halla nispeten yeni doğmuş bir gezegen olabilir: iki yıldızın şiddetli çarpışması, gezegenin oluştuğu bir gaz ve toz bulutu üretmiş olabilir. Başka bir deyişle, Halla gezegeni yakın zamanda doğmuş ‘ikinci nesil’ bir gezegen olabilir. Hangi açıklama doğru olursa olsun, helyum yakan kırmızı dev yıldızların yörüngesinde dönen komşu gezegenlerin keşfi, doğanın dış gezegenleri beklenmedik yerlerde ortaya çıkarmanın bir yolunu bulduğunu gösteriyor.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Ölümden Sonra Yaşam Bilim İnsanları Var Olmaması Gereken Gezegen Keşfetti