Olağanüstü Korunmuş ‘Dinozor Mumyaları’ İlk Bilinen Sürüngen Toynaklarını Ortaya Çıkardı
Yaklaşık 66 milyon yıl önce, otçul dinozor sürüsü kuraklığa yenik düştü; trajik bir şekilde, şiddetli yağmurlar yağmadan sadece birkaç saat veya gün önce.
Bunu biliyoruz çünkü şimdiye kadar bulunan en inanılmaz derecede iyi korunmuş dinozor ‘mumyalarından’ bazılarını bıraktılar. Bu mumyalar, deri, dikenler ve bir sürüngende bilinen ilk toynak örneği gibi özelliklerin kil kalıplarından oluşuyordu.
Bu mumyalar, günümüzde Kuzey Amerika olarak bilinen bölgede eski manda gibi dolaşan ördek gagalı otçullar olan Edmontosaurus annectens adlı bir türe aitti. Oldukça yaygın oldukları ve genellikle iyi korundukları için hakkında en çok şey bildiğimiz dinozorlar arasındalar.
Chicago Üniversitesi paleontologları, ABD’nin Wyoming eyaletinde, olağanüstü koruma koşullarına sahip 10 kilometre genişliğindeki bir bölge olan ‘mumya bölgesi’nden birkaç dinozor mumyasını yakından inceleyen bir çalışma yürüttüler.
Son zamanlarda keşfedilen iki örnek, daha önce hiç görülmemiş bazı özellikler ortaya koyuyor. İlki, öldüğünde yaklaşık iki yaşında olduğu tahmin edilen bir genç dinozor. Bu, boynundan ve omurgasından aşağı inen bir sorguç da dahil olmak üzere, tam etli profilini koruyan ilk iri gövdeli dinozor.
İkinci örnek -beş ila sekiz yaşları arasında olduğu düşünülen erken yetişkin- kalçasından kuyruğunun ucuna kadar sırtında uzanan bir sıra küçük diken taşıyor. Bunlardan bazıları daha önce bulunmuş, ancak hiçbiri tam olarak bulunamamıştı.
B: Edmontosaurus iz izi. C/D: Mavi renkle vurgulanan toynakların yer aldığı ayak anatomisi. E: Sırt boyunca uzanan tepe ve dikenler (ek resim) ve toynaklı arka ayaklar (F) dahil olmak üzere yeni bilgileri içeren türün canlı bir canlandırması. (Sereno ve ark., Science 2025)
Ancak en ilgi çekici bulgu, arka ayak parmaklarının toynaklarla kaplı olmasıdır. Bu, yalnızca bir dinozorda değil, her tür sürüngende nadir görülen bir toynak bulgusudur. Üstelik, 66 ila 69 milyon yıllık yaşıyla, herhangi bir hayvanda bilinen en eski toynak örneklerinden biridir.
Araştırmacılar makalelerinde, “Toynaklar muhtemelen Jura döneminde zırhlı ornithischianlarda (stegosaurlar, ankylosaurlar) daha da erken evrimleşmiştir. Bu canlıların manus ve pesleri oldukça orantılıdır ve… yuvarlak ayak izi izleriyle bağlantılıdır,” diye yazıyorlar.
Peki bu mumyalar nasıl yapıldı? Araştırmak için ekip, örnekleri optik taramalar, X-ışınları, BT taramaları ve elektron mikroskoplarıyla analiz etti ve ne yazık ki, herhangi bir organik madde veya iç yapıya dair herhangi bir iz olmadığını buldu.
Bunun yerine, tüm dış yapıların, çürüme sırasında karkasların yüzeyini kaplayan mikrobiyal bir biyofilm üzerinde katılaşan malzemeyle oluşan, 1 milimetreden daha ince ince bir kil tabakası olarak korunduğu anlaşılıyor.
Bu bulgular, hayvanların ölüm hikâyesini çarpıcı ayrıntılarla ortaya koyuyor. Kemiklerin üzerine sıkıca örtülmüş buruşuk derileri, cesetlerin ölümden sonra birkaç saat veya gün boyunca sıcak güneşte kaldığını gösteriyor. Mumyaların en azından bazılarının ölüm nedeninin kuraklık olduğu doğrudan tespit edildi.
Bu, sonrasında yaşananları trajik bir ironi haline getiriyor. Her mumya, aynı katmanlarda karışık çamur ve kırık ağaç gövdeleri bulunan büyük bir tortu kütlesiyle hızla kaplanmış gibi görünüyor.
Araştırmacılar, “Bu ayrıntılar, cesedin ölüm yerinde veya yakınında sel suları tarafından saatler, hatta en fazla günler içinde gömüldüğünü destekliyor,” diye yazıyor. “Dört E. annectens mumyasının ‘mumya bölgesinde’ aniden gömülmesi ile ölümü arasındaki zaman aralığının, tek bir mevsim içinde bir veya birkaç hafta civarında olduğu sonucuna vardık.”
Dinozorlar hakkında bildiklerimizin çoğu fosilleşmiş kemiklerden geliyor, ancak bazen daha yumuşak dokuların izleri de hayatta kalıyor. Deri, tüyler, pullar ve hatta organlar, kemiklerin tek başına dolduramadığı boşlukları dolduruyor.
Mumyalanmış bu dinozorlar, zamanda geriye yolculuk yapmak dışında antik hayvanlara dair en net görüntüleri sunuyor.
Kaynak: https://www.sciencealert.com