Okyanusun Gizli Mimarları: Denizlerin Derinliklerinde Yaşayan Mantarlar Dünyayı Nasıl Dengede Tutuyor?
Ağaç gövdelerinin içinde, toprak tanelerinin arasında, vücudumuzun derinliklerinde ve ayaklarımızın altında gizlenmiş mantarlar, her şeye sızmayı başarıyor gibi görünüyor.
Ama mantarların aslında okyanusta da yaşadığını biliyor muydunuz?
PLOS Biology’de yayınlanan yeni bir araştırma, Norveç’teki bir Arktik fiyordunun kıyılarını kaplayan deniz suyu ve tortullara odaklanarak, deniz mantarlarının karbon döngüsündeki göz ardı edilen rolünü ortaya koyuyor.
Mantarların bu gezegende ne kadar yaygın olduğunu ve küresel karbon döngüsüne ne kadar katkıda bulunduğunu anlamaya yeni başlıyoruz.
Deniz mantarları mikroskobik oldukları için kolayca gözden kaçırılıyor, ancak bu etkilerinin küçük olduğu anlamına gelmiyor.
Bilim insanları ilk kez, deniz tortullarındaki mantarların çözünmüş, serbest yüzen amino asitleri vücutlarına ne kadar dahil ederek karbon ve azotu hapsettiğini ölçtüler.
Almanya’daki Ludwig Maximilian Üniversitesi’nden (LMU Münih) jeomikrobiyolog William Orsi, “Çalışmamız, Arktik Okyanusu’ndaki mantarların, son derece verimli metabolizmaları yoluyla tortularda karbon depolanmasına önemli ölçüde katkıda bulunabileceğini gösteriyor” diye açıklıyor.
“Bu önemli çünkü bu, Arktik fiyortlarında, deniz tabanının altında gömülü tüm karbonun %10’undan fazlasını depolayan önemli jeolojik ortamlarda, daha önce bilinmeyen bir mikrobiyal karbon depolama mekanizmasıdır.”
Orsi ve meslektaşları, Kongsfjorden adı verilen bir kıyı koyu bölgesinin çeşitli yerlerinden örnekler topladılar: fiyortun bitişiğindeki buzul ortamları ve tundra topraklarının yanı sıra, içeriden deniz suyu ve tortular.
Kongsfjorden çevresinden örnekler toplandı. Ancak, mantar takson verileri yalnızca bir bölge için değerlendirildi: AWI2. (Trejos-Espeleta vd., PLOS Biol., 2026)
“Yüksek Arktik’te örnekleme ve deney geliştirme, buzullu bir fiyort gibi kırılgan, dinamik ekosistemleri anlamak gibi hala zorlu bir görevdir,” diyor çalışmanın baş yazarı, LMU Münih’te jeomikrobiyolog olan Juan Carlos Trejos-Espeleta.
“Bu nedenle gezegenin bu bölgelerindeki çalışmalar nadirdir, ancak paradoksal olarak yüksek bir aciliyet düzeyine sahiptir… Son zamanlarda, deniz mantarlarını, karasal ortamlarda olduğu gibi, karbon tutmada potansiyel bir role sahip, deniz karbon döngüsünün önemli katılımcıları olarak inceliyoruz.”
Pelajik ve bentik sistemlerdeki deniz karbon döngüsüne mantarların katkısını kavramsallaştıran ve Trejos-Espeleta ve meslektaşlarının yeni çalışmasından elde edilen bulguları entegre eden model. (Reich, PLOS Biol., 2026)
Su yüzeyinin üzerindeki topraklarda olduğu gibi, su altı tortulları da mantarlar ve prokaryotların (bakteriler ve arkeler) bir karışımıyla doluydu.
Bu denge, karbon denklemleri için özellikle önemli görünüyor.
Bremen Üniversitesi’nden moleküler mikolojik ekolojist Marlis Reich, “Kolayca parçalanabilen çözünmüş organik madde öncelikle bakterilerin nişi olarak kabul ediliyordu” diye yazıyor.
“Trejos-Espeleta ve meslektaşlarının yeni çalışması bu paradigmayı yıkıyor.”
Reich bu araştırmaya dahil olmamıştı, ancak araştırmayla birlikte yayınlanan bir yorum yazısı kaleme aldı.
“Mikrobiyal topluluklardaki mantarlar sadece rakipler değil, çözünmüş organik madde özümsemesinde bakterilerden daha iyi performans gösterebiliyorlar; bu da deniz ekosistemlerindeki karbon döngüsünün daha önce sanıldığından çok daha karmaşık olduğunu ve acilen bütüncül bir bakış açısıyla incelenmesi gerektiğini gösteriyor,” diye ekliyor.
Organik madde tüketiminde mantarların daha büyük katkıda bulunduğu yerlerde, prokaryotların oranda daha güçlü olduğu örneklere göre çok daha az karbondioksit salındı.
Bu durum hem fiyort tortusu hem de tundra toprakları için geçerliydi, ancak şaşırtıcı bir şekilde, mantar-prokaryot biyokütle oranı karaya göre deniz tabanında çok daha yüksekti.
Bu doğal karbon yakalama olayına 80’den fazla farklı mantar çeşidi katılıyor; bunların 34’ü, Alatospora cinsine ait olan ve ‘akuatik hifomisetler’ olarak bilinen bir gruba giriyor.
Buna karşılık, yakındaki topraklarda sadece yedi çeşit amino asit tüketen mantar bulundu.
İnkübasyon deneylerinde, bu deniz tabanı mantarları, oksijen az olduğunda bile amino asitleri oldukça verimli bir şekilde tüketmeye devam etti. Özellikle Alatospora, oksijen eksikliğinden etkilenmemiş gibi görünüyordu, ancak muhtemelen buna alışkın – Arktik fiyort tortulları, deniz tabanının yüzeyinin sadece birkaç milimetre altında oksijensizdir.
Akdeniz Okyanus Bilimleri Enstitüsü’nden James Bradley, “Arktik fiyortlar, karbon tutulumunun önemli merkezleridir, ancak bu sistemlerde mantarların rolü büyük ölçüde göz ardı edilmiştir” diyor.
“Sonuçlarımız, fiyort tortularındaki mantarların, kararsız organik maddeyi biyokütle olarak verimli bir şekilde tutabildiğini gösteriyor; bu da deniz tabanında karbon depolamasına doğrudan katkıda bulunabilecekleri anlamına geliyor.”
Fiyortun dibinde bile, mantarların organik maddeyi katı biyokütleye dönüştürmek için yoğun bir şekilde çalıştığı ve bunun da karbondioksit olarak atmosfere salınmasını engellediği görülüyor.
Ancak ekip, hızla değişmekte olan bu uzun süredir göz ardı edilen su altı ekosistemlerinin henüz çok azını keşfettikleri konusunda endişeli.
“Arktik, gözlerimizin önünde eşi benzeri görülmemiş bir hızla değişiyor ve ekosistemlerinin işleyişini anlamaya yönelik çabalar yetersiz kalıyor,” diyor Trejos Espeleta.
“Gelecekteki araştırmalar, karbon döngüsünün kilit unsurları olarak mantarları artık göz ardı etmemeli.”
Kaynak: https://www.sciencealert.com
450 Milyon Yıllık Sır Çözüldü: Bitkiler ve Mantarlar Nasıl Anlaşıyor?