Okyanuslar Isındıkça Deniz Tabanının Altındaki Donmuş Metan Çözülüyor
Kıtaları çevreleyen okyanusların altında doğal olarak oluşan donmuş bir metan ve su formu gömülüdür. Kelimenin tam anlamıyla ışık tutabildiğiniz için bazen “ateş-buz” olarak adlandırılan deniz metan hidratı, iklim ısındıkça eriyebilir ve güçlü bir sera gazı olan metanı kontrolsüz bir şekilde okyanusa ve muhtemelen atmosfere salabilir.
Meslektaşlarım ve ben, bu metan hidratın daha önce düşünülenden daha fazlasının ısınmaya karşı savunmasız olduğunu gösteren bir araştırma yayınladık. Bu hidrat, Dünya’da kalan tüm petrol ve gaz kadar karbon içerdiği için bu bir endişe kaynağıdır.
Deniz tabanından salınması okyanusların daha asidik hale gelmesine ve iklimin daha da ısınmasına neden olabilir. Bu tehlikeli bir durumdur.
Benzer eski deniz hidrat rezervuarlarından metanın büyük ölçüde dışarı salınması, Dünya tarihindeki en şiddetli ve en hızlı iklim değişikliklerinden bazılarıyla ilişkilendirilmiştir. Sürecin ABD’nin doğu kıyısı yakınlarında yeniden başladığına dair kanıtlar bile var.
On yılı aşkın bir süredir hidratlar üzerinde çalışıyorum, özellikle de Batı Afrika’da Moritanya açıklarındaki metan hidratını inceliyorum. Son zamanlarda petrol ve gazı ortaya çıkarmayı amaçlayan 3D sismik verileri aldım ve okyanus tabanının altındaki hidratları haritalamak için yeniden kullandım. Nihayetinde, iklim değişikliğinin metanın yüzeye çıkmasına neden olup olmadığını anlamak istedim.
3D sismik, jeologlar için doktorların CT taramasına eşdeğerdir. Yüzlerce kilometrekarelik bir alanı kapsayabilir ve deniz tabanının birkaç kilometre altındaki hidratları ortaya çıkarabilir. Hidrat bu dev araştırmalarda kolayca tespit edilir çünkü bir gemi tarafından çekilen sismik enerji kaynağının yarattığı ses dalgaları hidrat katmanlarının altından yansır.
3D sismik görüntüleri kullanarak metan aramak
2020’nin başlarındaki ilk COVID karantinası sırasında yeni bir yaşam tarzına alıştığımda, çok çalışılan veri setini yeniden açtım ve yeniden haritalamaya başladım. Son buzul döneminin yaklaşık 20.000 yıl önce zirveye ulaşmasından bu yana ısınmanın bir sonucu olarak çözülen birçok hidrat örneği olduğunu biliyordum ve bunu 3D veri setlerinde tespit edebileceğimizi biliyordum.
Peki metanın akıbeti neydi? Okyanuslara ve atmosfere ulaştı mı? Çünkü eğer ulaştıysa, bu tekrar yaşanabileceğine dair önemli bir ipucudur.
Okyanusların nispeten sığ olduğu kıtaların çevresinde hidrat sadece donmuş halde kalabilecek kadar soğuktur. Dolayısıyla herhangi bir ısınmaya karşı çok savunmasızdır ve bu nedenle bu bölgeler çoğu bilimsel araştırmanın odak noktası olmuştur.İyi haber şu ki, dünyadaki hidratın sadece %3,5’i bu hassas bölgede, bu tehlikeli durumda bulunuyor. Bunun yerine hidratın çoğu, karadan onlarca kilometre uzaktaki daha derin sularda, deniz tabanının yüzlerce metre altında gömülü olarak “güvenli” kabul edilmektedir.
Ancak derin okyanuslardaki donmuş metan her şeye rağmen savunmasız olabilir. Suyun yaklaşık 450 metre ila 700 metreden daha derin olduğu okyanus ve denizlerde hidrat içeren katman katman tortu bulunur. Bunların bir kısmı derinlere gömülüdür ve Dünya tarafından jeotermal olarak ısıtılmaktadır, bu nedenle deniz tabanının yüzlerce metre altında olmasına rağmen tam istikrarsızlık noktasındadır.
Bazı tortu katmanları geçirgendir ve iklimsel ısınma sırasında serbest kalması halinde gazın hareket etmesi için karmaşık bir yeraltı tesisatı oluşturur. Tıpkı bir futbol topunu suyun altında tutmak gibi, metan gazı kaldırma kuvveti nedeniyle yukarı doğru itmek ve 100’lerce metrelik tortu katmanlarını patlatmak ister.
Bu karmaşık jeolojinin üzerine, son bir milyon yıl boyunca sistemi tekrar tekrar ısıtan ve soğutan yedi buzul (veya buzul çağı) ve buzullar arası dönem dayatılmıştır.
Metan göç ediyor
2020’nin bu ilk kilitlenmesi sırasında, son milyon yıldaki sıcak dönemlerde metanın yanal olarak, yukarı ve karaya doğru Afrika’ya göç ettiğine ve çok daha sığ sulara sızdığına dair muhteşem kanıtlar buldum. Antik deniz tabanında 80 metreye varan tortu tabakasının altında, her biri bir kilometre genişliğinde ve 50 metre derinliğinde, birden fazla Wembley stadyumunu dolduracak kadar büyük 23 dev krater bulunmaktadır.
Sismik görüntüleme, kraterlerin hemen altındaki metan gazının işaretlerini vermektedir. Başka yerlerde de benzer kraterler, deniz dibinde uzun süreli ya da patlayıcı gaz salınımı nedeniyle oluşuyor.
Bu kraterler, tüm dikkatlerin üzerinde toplandığı hassas bölgede yer almıyor; yaklaşık 330 metre su derinliğinde, bu bölgenin kara tarafında bulunuyorlar. Elimdeki keşifle, bu olağanüstü şeylerin oluşumuna neyin neden olduğunu ve ne zaman oluştuğunu bulmak için uluslararası bir bilim insanı ekibini (modelciler, fizikçiler, yerbilimciler) bir araya getirdim. Sonuçlarımız şimdi Nature Geoscience dergisinde yayınlandı.
Tekrarlanan ısınma dönemlerinin bir sonucu olarak oluştuklarına inanıyoruz. Bu dönemler derin okyanustaki hidratı etkiledi ve açığa çıkan metan, en sığ hidrat yataklarının ötesine boşaltılmak üzere kıtaya doğru 40 km’ye kadar göç etti. Dolayısıyla ısınan bir dünyada metan sızıntısına açık olacak hidrat hacmi daha önce düşünülenden daha büyüktür.
Olumlu bakış açısı ise bu metanın önünde pek çok doğal engelin bulunmasıdır. Ancak uyaralım, gezegeni ısıttıkça dünyanın bazı yerlerinde derinlerdeki metanın okyanuslarımıza kaçmasını bekliyoruz.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber
https://www.bizsiziz.com/buzul-ortusunun-erimesi-tonlarca-metan-gazini-aciga-cikariyor/