Oksitosin Burun Spreyi Kullanmak Ahlaki Duyguları ve Kararları Etkiliyor
Yakın zamanda yapılan bir çalışma, oksitosin burun spreyi kullanmanın insanların daha fazla suçluluk ve utanç hissetmesine ve fayda sağlayabilecek olsa bile başkalarına zarar vermeye daha az istekli olmasına neden olabileceğini buldu.
Bulgular, oksitosinin etkilerini, benzer sonuçlar göstermeyen sosyal davranışta yer alan başka bir nöropeptid olan vazopressin ile karşılaştırmaktadır.
Bu sonuçlar, oksitosinin belirli psikiyatrik durumlarda gözlemlenenler de dahil olmak üzere sosyal ve ahlaki davranış düzensizliklerini ele alma potansiyelinin altını çizmektedir.
Oksitosin ve vazopressin, insanlarda ve hayvanlarda sosyal davranışların ve duygusal tepkilerin düzenlenmesinde kilit rol oynayan hormonlardır.
Genellikle “aşk hormonu” olarak adlandırılan oksitosin bağlanma, güven, empati ve işbirliği ve cömertlik gibi prososyal davranışlarla ilişkilidir. Sarılma, doğum ve emzirme gibi faaliyetler sırasında doğal olarak salgılanır ve sosyal bağların güçlenmesine yardımcı olur.
Öte yandan vazopressin genellikle saldırganlık, bölgesel davranış ve strese verilen tepkilerle bağlantılıdır. Belirli bağlamlarda prososyal etkileri olsa da, rolü daha karmaşıktır ve cinsiyete ve sosyal çevreye bağlı olarak değişebilir.
Her iki hormon da beynin temel işlevlerini düzenleyen bir bölümü olan hipotalamusta üretilir ve duyguları, karar vermeyi ve davranışı etkileyen beyin sistemleriyle etkileşime girer.
Araştırmacılar uzun zamandır bu hormonların sadece sosyal davranışları değil aynı zamanda ahlaki karar vermeyi de nasıl etkilediğiyle ilgilenmektedirler – genellikle empati, suçluluk ve başkalarını düşünmeyi içeren doğru ve yanlışla ilgili seçimler.
Oksitosin empatiyi artırma ve saldırganlığı azaltma eğiliminde olduğundan ve vazopressin bazı senaryolarda saldırganlığı artırabildiğinden, ahlaki duygular üzerindeki farklı etkilerini anlamak, insan ahlakının biyolojik temelleri hakkında önemli bilgiler ortaya çıkarabilir.
Çin’den profesör Keith Kendrick, “Ahlaki davranış (ahlaki duygular, muhakeme ve yargılama gibi), kültürler içinde ve arasında istikrara tartışmasız en önemli katkıdır, ancak kendi başına sosyal davranıştan ne ölçüde farklı olduğu belirsizdir” dedi.
“Hem ahlaki hem de sosyal davranışlar birbiriyle örtüşen beyin bölgeleri tarafından kontrol edilir ve otizm, sınırda kişilik bozukluğu, psikopati ve obsesif kompulsif bozukluk gibi sosyal davranış sorunları içeren bozukluklara sahip bireyler ahlaki davranışlarda da farklılıklar sergileyebilir. Öte yandan, prososyal ve ahlaki davranışlar bir dereceye kadar ayrışabilir, farklı nörokimyasal sistemleri ve potansiyel olarak farklı terapötik hedefleri içerebilir. Çalışmamız bu soruyu ele almayı amaçlamıştır.”
Araştırmacılar, 18-26 yaşları arasındaki 162 sağlıklı yetişkini, oksitosin, vazopressin ya da burun spreyi yoluyla plasebo almak üzere rastgele atadılar. Katılımcılar daha sonra iki görevi tamamladılar.
İlk görev, başkalarına verilen zararı tasvir eden senaryolar kullanarak ahlaki duyguları değerlendirdi ve katılımcılardan kendilerini zararın faili ya da kurbanı olarak hayal ettiklerinde suçluluk, utanç ve diğer duyguları derecelendirmelerini istedi.
İkinci görev, katılımcıların başkalarını kurtarmak için bir kişiye doğrudan zarar veren eylemleri onaylayıp onaylamayacaklarına karar vermelerini gerektiren ahlaki ikilemleri içeriyordu.
Oksitosin uygulaması, katılımcılar kendilerini kasıtlı olarak zarar veren aracılar olarak hayal ettiklerinde suçluluk ve utanç duygularında artışa yol açmıştır. Bu etkiler vazopressin veya plasebo ile gözlenmemiştir.
Ayrıca, oksitosin katılımcıların doğrudan zarar içeren eylemleri onaylama istekliliğini azaltarak diğer gruplara kıyasla zarar verme konusunda daha güçlü bir isteksizlik olduğunu göstermiştir.
Daha da önemlisi, bu etkiler kasıtlı zararı içeren senaryolara özgüdür; oksitosin kazara zarara verilen tepkileri etkilememiştir.
Kendrick PsyPost’a verdiği demeçte, “Oksitosinin yalnızca suçluluk ve utanç duygularını ve başkalarına kazara değil kasıtlı olarak zarar verilmesini içeren durumlarda ahlaki ikilemleri onaylama isteksizliğini artırması beklenmedik bir şekilde spesifikti” dedi.
Çalışma ayrıca, empatiyle ilgili bir özellik olan kişisel sıkıntısı daha düşük olan bireylerin oksitosinden daha belirgin etkiler gösterdiğini ortaya koydu. Bu durum, oksitosinin öncelikle düşük temel empatiye sahip kişilerde ahlaki duyguları artırabileceğini ve potansiyel olarak terapötik alaka düzeyini genişletebileceğini düşündürmektedir.
İlginç bir şekilde, ahlaki karar verme görevleri sırasında ne oksitosin ne de vazopressin genel uyarılma seviyelerini etkilemiştir, bu da gözlemlenen değişikliklerin ahlaki duygulara ve yargılara özgü olduğunu göstermektedir.
Kendrick, “Genel olarak, çalışmamızdaki bulgular, prososyal ve ahlaki davranışların ilgili nörokimyasal sistemler açısından ayrıştırılabilir olduğu görüşünü desteklemektedir” dedi.
“Oksitosin ve vazopressin nöropeptidlerinin her ikisi de prososyal davranışları kolaylaştırabilirken, yalnızca oksitosin ahlaki duyguları (suçluluk ve utanç duyguları) ve ahlaki yargılarda bulunmayı kolaylaştırabilir, ancak yalnızca diğer bireylerin kasıtlı olarak zarar gördüğü belirli bir bağlamda. Dolayısıyla, prososyal davranışı iyileştirebilen tedaviler ahlaki davranışın yalnızca belirli yönlerini etkileyebilir ya da hiçbir etkisi olmayabilir.”
Bulgular çığır açıcı olsa da, çalışmanın sınırlamaları var. Araştırmacılar sadece tek doz nöropeptit uygulamış ve uzun vadeli etkileri araştırılmamıştır.
Ayrıca, ahlaki kararlar gerçek yaşam durumları yerine varsayımsal senaryolarda verilmiştir, bu da bulguların uygulanabilirliğini sınırlayabilir.
Kendrick, “Bu tür araştırmalardaki en büyük sınırlama, ahlaki duyguları ve kararları yalnızca belirli senaryoları hayal etmeleri istenen bireylerde değerlendirmenin mümkün olmasıdır, çünkü gerçek ahlaki sorunlarla karşı karşıya kaldıkları koşullar altında davranışlarını gözlemlemek uygun olmayacaktır” dedi.
Bu sınırlamalara rağmen, çalışma oksitosinin ahlaki duyarlılığı artırma ve özellikle empati eksikliği olan bireylerde zarara dayalı karar vermeyi azaltma potansiyelini vurgulamaktadır.
Sonuçlar, atipik sosyal ve ahlaki davranışlarla karakterize edilen durumlar için oksitosin bazlı tedavilere yönelik daha fazla araştırma için yollar açmaktadır. Gelecekteki çalışmalar gerçek dünyadaki uygulamalarını keşfedebilir.
Kendrick, “Bu araştırma hattının uzun vadeli amacı, ahlaki duyarlılıkları düşük olan ve ahlak dışı eylemlere yol açan sorumlulukları olan bireylerde terapötik müdahaleler için moleküler hedefler belirlemektir” dedi.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Oksitosin Burun Spreyi Kullanmak Ahlaki Duyguları ve Kararları Etkiliyor