Norveç Derinliklerinde Saklı Tarih: Sular Altındaki Gizemli Taş Yapı Kimin Eseri?
Batı Norveç’in buz gibi sularında, deniz arkeologları dikkat çekici bir tarih parçası ortaya çıkardı: deniz tabanında yatan devasa, insan yapımı bir taş kemer. Ortaçağ balina avlama tesisinin kalıntıları olduğuna inanılan bu antik yapı, geçmişin acımasız ve son derece organize avcılık uygulamalarına nadir bir bakış sunuyor. Telavåg köyü yakınlarındaki Grindasundet’te bulunan bu keşif, bu tür fiziksel kanıtların su altında ilk kez bulunması ve en eski Norveç yasalarıyla ilişkilendirilmesi anlamına geliyor.
Norveç Denizcilik Müzesi’nde görevli deniz arkeoloğu ve araştırmayı yöneten Elling Utvik Wammer, “Yeni keşfedilen su altı arkeolojik alanı çok sıra dışı,” dedi.
Su Altı Bariyerinin Ortaya Çıkarılması
Soğuk Ocak sularına göğüs geren ve dalış yapmak için buzları kıran araştırma ekibi, alanı belgelemek için gelişmiş sonar haritalama ve fotogrametri yöntemlerini kullandı. Boğaz boyunca 25 metreden (82 fit) uzun ve 9 metreye (29,5 fit) kadar genişliğe sahip belirgin bir taş kuşağı keşfettiler. Taşlar, kısmen üst üste dikkatlice yerleştirilmişti ve açıkça insan yapımı olduğunu gösteriyordu.
Taş kuşağının yanında, dalgıçlar ayrıca 15 metre (49 fit) çapında ve 4 metre (13 fit) yüksekliğinde gizemli dairesel bir kaya yığını da buldular. Araştırmacılar, bu yığının 18. yüzyılda boğazı doldurma girişimini temsil ettiğine inanıyor; bu proje, gereken muazzam miktarda iş gücü ve kaya nedeniyle sonunda terk edilmişti.
“Şaşırtıcı olan, kayaların muazzam miktarı. Oraya tekneler getirip taşları denize atmış olmalılar,” dedi Wammer.
Taş kuşağının kendisinin, boğazı kapatmak için kullanılan bir bariyerin temeli olduğu düşünülüyor. 1500’lü yıllardan kalma tarihi kayıtlarda, bir zamanlar tam bu konumda bulunan, kereste, halat ve taşlardan yapılmış kalıcı bir kapıdan bahsediliyor. Bariyerin amacı tek bir şeydi: Körfeze sürüklenen balinaları tuzağa düşürmek.
Telavåg’daki boğaz. Koy, Stekholmen adlı küçük bir adacıkla ikiye ayrılıyor. (Christopher F. Kvæstad / IRMAS)
Orta Çağ Balina Avcılığının Acımasız Gerçekliği
Balinaları dar koylarda tuzağa düşürme uygulaması Norveç tarihinde derin köklere sahiptir. Hatta Batı Norveç’te uygulanan ve MS 900’lü yıllara dayanan en eski Norveç eyalet yasası olan Gulating Yasası’nda bile bahsedilmiştir. Telavåg’daki keşif, bu eski yasal metinlerin fiziksel olarak doğrulanmasını sağlayarak, onu benzersiz derecede önemli bir buluntu haline getiriyor.
Bir balina, genellikle bir minke balinası, koya girerken görüldüğünde, yerel halk harekete geçti. İlk öncelik, devasa hayvanı içeride tuzağa düşürerek bariyeri kapatmaktı. Bunu, tüm köy halkının katıldığı zorlu ve arkaik bir avlanma biçimi izledi.
Wammer, “Bundan sonra, bozulmuş etten bulaşan bakterilerle enfekte olmuş yaylı oklar ve oklarla balinaları vurmaya başladılar” diye açıkladı. Bu yöntem, balinayı zamanla zayıflatmak için tasarlanmıştı. Hayvan bitkin düştükten sonra, onlarca adam kürekli teknelerle zıpkınlayıp kıyıya çekiyordu.
Bu süreç hiç de hızlı değildi. Yakındaki Skogsvågen’de 19. yüzyılın sonlarından kalma görgü tanığı anlatımları, zıpkınların sık sık yerinden söküldüğü ve yaralı balinaların nihayetinde ölmeden önce birkaç gün boyunca körfezde yüzebildiği vahşi bir sahneyi tarif ediyor. Bu durum modern standartlara göre acımasız görünse de, Wammer, küçük ve kırılgan ahşap teknelerden büyük bir balinayı hızla zıpkınlayıp öldürmeye çalışmanın avcılar için inanılmaz derecede tehlikeli olacağını belirtiyor.
Skogsvågen’de arbaletle balina avı. (Fotoğraf: Bilinmeyen fotoğrafçı. Naturen 1887 cilt 11’de yayınlanan bir makaleden / Bergen Üniversitesi Kütüphanesi) Science Norway
Derin Tarihsel Kökler ve Ritüeller
Bu kıyı toplulukları için balina avcılığının önemi abartılamaz. Grindasundet’teki tuzaklama bariyerini inşa etmek ve korumak için gereken muazzam çaba, avın büyük değerini yansıtmaktadır. Balina eti, yağı ve kemiği, sert kışlarda nüfusu ayakta tutan hayati kaynaklardı. Öldürüldükten sonra balinalar, Kvalvollen’de kayalıklarla çevrili bir alanda parçalanıyor ve et, birçok kural içeren karmaşık bir sisteme göre katılan herkes arasında paylaştırılıyordu.
Ayrıca, avcılık uygulamaları ritüellerle doluydu. Wammer’e göre;
“Örneğin, balinanın gözleri çıkarılıp suya geri atılıyordu. Bunun, gelecek nesil balinaların körfeze geri dönmelerini sağlayacağına inanılıyordu.” Bu durum, geleneğin kökenlerinin tarih öncesi dönemlere kadar uzanabileceğini düşündürmektedir.
Keşfedilen kaya yapılarının fotogrametri/eğik fotoğrafı. Tepe solda, taş kuşak sağda. (Christopher F. Kvæstad, 3D model: Beatrice Frabetti / IRMAS/ Science Norway)
Telavåg’daki bariyer 16. yüzyıl kaynaklarında açıkça belirtilmiş olsa da, orada balina avlama uygulaması muhtemelen çok daha önce başlamıştır. Orta Çağ’da, Bergen’deki Nonneseter Manastırı körfezin haklarına sahipti ve karlı balina avcılığı, ilgilerinin başlıca nedeni olabilir. Araştırma ekibi, eski kıyı avcılığı ve tuzaklama tesislerinin daha fazla sırrını ortaya çıkarmayı umarak, Haziran ayında daha fazla su altı saha çalışması için bölgeye geri dönmeyi planlıyor. Bu nadir keşif, yalnızca Orta Çağ kıyı topluluklarının yaratıcılığını aydınlatmakla kalmıyor, aynı zamanda hayatta kalma stratejilerine dair düşündürücü bir bakış açısı da sunuyor.
Kaynak: https://www.ancient-origins.net
Milyonlarca Yıllık Kayaçlar, Dünya’nın En Soğuk Dönemine Işık Tutuyor