Neden Sadece Dişi Ren Geyikleri Boynuz Çıkarır Fakat Sonra Onu Yer?
Ren geyiği, dişilerinin boynuz geliştirdiği dünyadaki tek geyik türüdür. Yıllarca bilim insanları, boynuzların dişilerin yiyecekleri korumasına veya yırtıcılarla savaşmasına yardımcı olduğuna inanıyordu.
Araştırmalar, bunun için güçlü bir başka neden daha ortaya koyuyor. Dişi ren geyikleri, yavrularını ihtiyaç duydukları minerallerle beslemek için boynuz geliştirebilirler .
Buzağılama alanlarındaki yaşam
Her bahar, Porcupine Karibu Sürüsü, Arktik Ulusal Yaban Hayatı Koruma Alanı’ndaki yavrulama alanlarına ulaşmak için yaklaşık 2400 kilometre yol kat eder. Bu alanlar, dişilerin varışlarından birkaç gün sonra doğum yaptığı özel yerlerdir.
Ren geyikleri, yeryüzündeki en uzun kara göçlerinden bazılarıyla bilinir. Dişi ren geyikleri bir yılda 4.000 kilometreden fazla yol kat edebilir.
Bu yorucu yolculuklardan sonra annelerin süt üretmesi, vücut güçlerini yeniden kazanması ve yeni boynuzlar geliştirmeye başlaması gerekir. Bütün bunlar büyük miktarda kalsiyum ve fosfor gerektirir.
Arktik tundrasında ilkbahar ve yaz başlarında bitkilerde bu minerallerden her zaman yeterli miktarda bulunmaz. Bu dönemde yem bitkilerinde kalsiyum ve fosfor geçici olarak düşük olabilir. Bu durum emziren anneler için ciddi bir zorluk yaratır.
Şaşırtıcı keşif
Profesör Joshua Miller ve doktora öğrencisi Madison Gaetano, 2010 ile 2018 yılları arasında Arktik Sığınağı’ndan 1.567 adet dökülmüş geyik boynuzu topladı. Soğuk Arktik koşulları çürüme sürecini yavaşlattığı için bu boynuzların birçoğu on yıllarca hatta yüzyıllarca eskiydi.
Laboratuvara geri dönen araştırmacılar, boynuzlardaki diş izlerini inceledi. Ekip, ren geyiği tarafından yapılan birkaç yeni delik ve kırık türü de dahil olmak üzere 27 farklı kemik hasarı türü belirledi.
Bu yeni desenler, boynuzları hangi hayvanların çiğnediğini doğrulamaya yardımcı oldu. Sonuçlar netti. Boynuzların yaklaşık %86’sında ren geyiği tarafından çiğnenme izleri görüldü.
Kemirgenler boynuzların sadece küçük bir kısmını kemirdi. Kurtlar ve ayılar gibi etoburlar ise boynuzları hiç kemirmedi.
Profesör Miller, “Bu boynuzların hayvanlar tarafından kemirildiğini biliyorduk, ancak herkes bunların çoğunlukla kemirgenler olduğunu varsayıyordu. Şimdi bunun aslında ren geyiği olduğunu biliyoruz. Sonuçlarımız netleşmeye başlayınca ağzım açık kaldı,” dedi.
Anneler için geyik boynuzlarının önemi
Geyik boynuzları sadece kemikten yapılmış süs eşyaları değildir. Boynuzlar yaklaşık %22 kalsiyum ve %11 fosfor içerir. Bu mineraller süt üretimi, kemik sağlığı ve boynuzların yeniden büyümesi için gereklidir.
Daha da ilginç olanı, boynuzlardan elde edilen kalsiyumun vücut tarafından normal iskelet kemiğinden elde edilen kalsiyuma göre emilmesi daha kolay olabilir. Bu da dökülen boynuzları yüksek kaliteli bir mineral kaynağı haline getirir.
Dişi ren geyikleri doğum yaptıktan sonra birkaç gün içinde boynuzlarını dökerler. Bu zamanlama çok önemlidir. Çünkü bu, annelerin en çok ek besine ihtiyaç duyduğu anda taze boynuzların hazır olacağı anlamına gelir.
Profesör Miller, “Bu boynuzlar Arktik’te yüzyıllarca hatta daha uzun süre dayanıyor ve tekrar tekrar kullanılan bir besin kaynağı oluşturuyor. Çalışmamızın sonuçları göz önüne alındığında, bu, boynuzların dişi ren geyiklerine sağladığı ve bugüne kadar yeterince takdir edilmemiş bir faydaya dair önemli bir ipucu olabilir” dedi.
Ren geyiği boynuzlarını nasıl çiğner?
Araştırma ayrıca ren geyiklerinin rastgele kemirmediklerini de gösterdi. Kemirme genellikle boynuzların uçlarından başlar ve tabanına doğru ilerler. Uç kısımlar daha yumuşak, süngerimsi kemik içerir ve bu da kemirmeyi kolaylaştırır.
Bilim insanları, her bir boynuzun ne kadar yoğun bir şekilde çiğnendiğini ölçmek için özel bir ölçek geliştirdiler. Boynuzların çoğu orta veya ağır derecede hasar görmüştü; bu da çiğnemenin, birkaç boynuz dalının bir kısmını koparacak kadar uzun sürdüğü anlamına geliyor.
Ren geyiği gibi geviş getiren hayvanlar, kemikleri yanak dişlerinin arasına puro gibi sıkıştırıp öğütürler. Bu çiğneme tarzı, yırtıcı hayvanların bıraktığı hasardan farklı görünen benzersiz izler oluşturur.
Boynuzlar dövüşmek için mi kullanılır?
Bazı bilim insanları bir zamanlar dişi geyiklerin boynuzlarının esas olarak yiyecekleri korumaya veya yırtıcılarla savaşmaya yardımcı olduğuna inanıyordu . Gaetano bu fikri sorguladı.
Gaetano, “Bence bu tür silahların bir yırtıcı hayvanla mücadelede ne kadar faydalı olacağını sorgulamak makul,” dedi.
Dişi hayvanlar doğumdan hemen sonra boynuzlarını kaybederler. Eğer boynuzlar esas olarak savunma amaçlı olsaydı, annelerin onlara en çok ihtiyaç duyduğu dönem bu savunmasız dönem olurdu.
Gaetano, “Dişi ren geyikleri doğum yaptıkları sıralarda boynuzlarını dökerler,” diye ekledi. “Bu, boynuzların bir savunma mekanizması olması durumunda yavruyu korumak için en hayati öneme sahip olacağı bir dönemde boynuzsuz oldukları anlamına gelir.”
Bu zamanlama, mineral tedariki fikrini destekliyor.
Arktik coğrafyasının mühendisliği
Dökülen geyik boynuzları sadece bir anneye yardımcı olmaktan daha fazlasını yapar. Soğuk Arktik iklimi, boynuzların yüzyıllarca yerde kalmasına olanak tanır. Zamanla, mineraller yavaş yavaş toprağa geri döner. Sazlar ve likenler gibi bitkiler mineral bakımından zengin topraklarda daha iyi yetişir ve ren geyikleri bu bitkileri yerler.
Çalışma, bu sürekli mineral tedarikinin, ren geyiklerinin her yıl aynı yavrulama alanlarına geri dönmelerine yardımcı olabileceğini bile öne sürüyor. Her nesil, önceki nesillerin döktüğü boynuzlardan faydalanıyor.
Gaetano, “Bu yaşam alanını mühendislik yöntemleriyle oluşturuyorlar, manzaraya hayvanların yeterince elde etmesinin oldukça zor olabileceği bu son derece önemli mineralleri ekiyorlar,” dedi.
“Özellikle fosfor, yavrularını beslemek için yüksek kaliteli süt üretmeye çalışan yeni anneler için çok önemlidir. Ren geyikleri her yıl doğum alanlarına kelimenin tam anlamıyla tonlarca fosfor taşır.”
Geyik boynuzlarına bakmanın yeni bir yolu
Bu araştırma, bilim insanlarının dişi ren geyiği boynuzlarına bakış açısını değiştiriyor. Boynuzlar sadece dövüş aracı olmayabilir.
Bunun yerine, boynuzlar , dünyanın en zorlu ortamlarından birinde göçü , anneliği ve hayatta kalmayı destekleyen taşınabilir mineral depoları görevi görebilir
Bazen doğa en zekice çözümlerini gözümüzün önünde saklar.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Neden Sadece Dişi Ren Geyikleri Boynuz Çıkarır Fakat Sonra Onu Yer?