NASA’nın Fermi’si şimdiye kadar ki en görkemli blazarı keşfetti.
Özet: NASA’nın Fermi Gama Işını Uzay Teleskopu en uzak gamma ışını blazarını tanımladı. Blazarlar yoğun salımlarını çok büyük kara deliklerden sağlayan galaksilerdir. Bu en uzak blazardan gelen ışınların bize doğru olan yolculuklarına 1,4 milyar yıl önce başladığı düşünülüyor. Bu da evrenin bugünkü yaşının % 10’una tekabül etmektedir.
Maryland, Greenbelt’te bulunan NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezinden astronom Roopesh Ojha ‘’Genç yaşlarına rağmen, bu çok uzaktaki blazarlar bilinen en büyük karadeliklere ev sahipliği yapmaktadır. Bu blazarlar evrenin tarihinin çok erken aşamalarında oluştuğundan, çok büyük karadeliklerin oluşumları ve gelişimleri ile ilgili güncel bilgileri sorgulatacaktır. Süreci daha iyi anlamamız açısından bu blazarlardan daha fazla bulmak istiyoruz.’’ şeklinde açıklama yaptı.
Ojha 30 Ocak Pazartesi günü keşfi, Washington’da bulunan Amerikan Fizik Cemiyetinde sundu. Aynı gün sonuçları açıklayan makale Astrofizik Dergisinde yayınlandı.
Blazarlar, Fermi Geniş Alan Teleskobu (Fermi’sLargeAreaTelescope – LAT -) tarafından tespit edilen gama ışını kaynaklarının yarısını oluşturmaktadır. Astronomlar, blazarların yüksek enerjili salımlarının ısıtılan madde ile güçlendirildiğini ve bir depolama veya birikim diskinden, güneş kütlesinin milyon veya daha fazla katından yoğun olan süper karadeliklere düşerken parçalara ayrıldığını düşünmektedirler. Bu parçalara ayrılan maddenin çok küçük bir kısmı bir çift parçacık jeti içine, neredeyse ışık hızında karşıt yönde dışarı fırlatılır. Blazarlar, eğer ışık demetlerinden biri neredeyse doğrudan bize doğru geliyorsa, en yüksek enerjili ışık olan gama ışınları da dahil olmak üzere, her türlü ışığın içinde parlak görünür.
Daha önce, Fermi tarafından tespit edilen en uzak blazarlar ışıklarını evren yaklaşık 2,1 milyar yıl yaşında iken yansıtıyordu. Daha önceki gözlemler, en uzak blazarların ışıklarının çoğunun LAT ve mevcut X ışını uyduları tarafından tespit edilen aralıklar arasında olduğunu gösteriyordu. Bu da onları bulmayı oldukça zorlaştırıyordu.
Sonrasında , 2015 senesinde, Fermi ekibi tüm LAT verileri,Pass 8 denilen,bir çok yeniliğe öncülük edecek, astronomların yepyeni bir enstrümana sahip olmak olarak nitelendirdiği tam bir yeniden işleme tabi tutuldu. LAT’ın düşük enerjilerdeki duyarlılığının artması ile daha uzaktaki blazarların keşfedilme şansını arttırdı.
Araştırma ekibi VaidehiPaliya ve MarcıAjello’nun öncülük ettiği ve Ojha ile birlikte Roma’daki İtalyan Uzay Ajansı’nın Bilimsel Bilgi Merkezinden DarioGasparrini’nin eşlik ettiği kadrodan oluşmaktadır. Çalışmalarına, 1,4 milyon kuasarkatoloğunda, blazarlarla yakından alakalı bir galaksi sınıfında, en uzak kaynakları aramakla başladılar. Büyük kozmik mesafelerde yalnızca en parlak kaynaklar tespit edilebildiğinden, listeden radyo dalga boylarındaki bütün en parlak objeleri elediler. Yaklaşık 1,100 nesnelik bir kısa listeyi bilim adamları inceledi ve sonuç olarak 5 yeni gamma ışını blazarını tespit etti.
Astronomların derin uzayı ölçümleme birimi, kızıla kayma terimi üzerinden açıklanacak olursa; yeniblazarlarda kızıla kaymanın 3,3’den 4,31’e çıktığı, yani şuan tespit edilen ışığın, evren henüz 1,9 ile 1,4 milyar yıl arasında iken yola çıktığı söylenebilir.
Paliya açıklamasında, ‘’Kaynakları bir kere tespit ettikten sonra, Blazarlarda mevcut olan tüm çoklu dalga uzunluklarının ve karadelik kütlesi, yığılma diski parlaklığı ve püskürtme gücü gibi diğer verilerini topladık.’’ dedi.
Blazarlardan sadece iki tanesinin kara deliği bile bir milyar güneş kütlesinden daha fazlasının yoğunluğuna sahiptir. Keşfedilenlerin tamamı, güneşimizin enerji çıktısının iki katrilyon katı enerji yayan son derece aydınlık yığılma disklerine sahiptir. Bu, maddenin sürekli içeri doğru düşüşünün, bir kara deliğe nihai düşüşten önce yığılma diskinin içinde ısıtılmasıyla doğru orantılıdır.
Gasparrini. ‘’Şimdi temel soru, bu karadeliklerin böylesine genç bir evrende nasıl oluşmuş olabileceğidir. Nasıl bir mekanizmanın bu çok hızlı gelişimlerini tetiklediğini bilemiyoruz.’’ Şeklinde konuştu.
Bu süreçte ekip, ek örnekler alabilmek için derin bir arama yapmayı planladıklarını açıkladı. Ajello, ‘’Bizce Fermi sadece buzdağının ucunu keşfetti, gamma ışınları ile daha önce tespit edilememiş bir galaksi popülasyonunun ilk örnekleri. ‘’ diye ekledi.
Kaynak:https://www.sciencedaily.com/releases/2017/01/170130224743.htm
Tarih: 30 Ocak 2017
Kaynak: NASA/ Goddard Uzay Uçuş Merkezi
Materyaller NASA/Goddard Space Flight Center tarafından sağlanmıştır. Orijinal yazım Francis Reddy’ye aittir.
Aktarılan kaynak: NASA/Goddard Space Flight Center. “NASA’sFermidiscoversthemostextremeblazars yet.” ScienceDaily. ScienceDaily, 30 January 2017.
Çevirmen:Alev Sağlam